Агафонов Яков Григорьевич

1912 ҫулхи ҫурла уйӑхӗн 19-мӗшӗнче Воронеж облаҫӗнчи Кашира районне кӗрекен Сулахай Россошь ялӗнче хресчен кил-йышӗнче ҫуралнӑ. Вырӑс. 1918 ҫултанпа Омск хулинче пурӑннӑ, ҫичӗ ҫул вӗренмелли шкул вӗренсе пӗтернӗ. 1933 ҫултанпа Кишлы (Баку хула канашӗн) станцинчи сӗтел-пукан фабрикинче рабочи пулса ӗҫленӗ. 1938 ҫултанпа Новосибирск облаҫӗнчи Куйбышев хулинче пурӑннӑ, аслӑ ӑста, аш-какай комбинатӗнче цех пуҫлӑхӗ пулса ӗҫленӗ.

1941 ҫулта Новосибирск облаҫӗнчи Куйбышев райвоенкомачӗ Хӗрлӗ Ҫара чӗнсе илнӗ. Фронтра артиллерист, танка хирӗҫ оруди командирӗ пулса тӑнӑ. Мускав патӗнчи ҫапӑҫусенче хутшӑннӑ. Курск пӗккинче ҫапӑҫнӑ, Днепр урлӑ каҫнӑ.

1943 ҫулхи утӑн 6-мӗшӗнче Яков Агафонов ертсе пынӑ расчёт 869-мӗш танксене пӗтерекен полк йышӗнче тӑшмана Обоянск еннелле танксен тапӑнӑвне чи малтан хӑй ҫине илнӗ. Верхопенье ялӗ ҫывӑхӗнче артиллеристсем тӑшман танкӗсене чарнӑ. Яков Агафонов, наводчик пулса, броньӑллӑ икӗ машинӑна хӑй персе тӗп тунӑ. Ҫак ҫапӑҫушӑн ӑна Хӗрлӗ Ҫӑлтӑр орденӗпе чысланӑ. Часах, наступлени пынӑ чухне, аманнӑ.

Госпиталь хыҫҫӑн Днепр леш енне ҫапӑҫнӑ чухне фронта таврӑннӑ. 1-мӗш Беларуҫ фрончӗн 1-мӗш танк ҫарӗн 1840-мӗш танксене пӗтерекен артиллери полкӗн оруди командирне Лютеж плацдармӗнче ҫапӑҫнӑшӑн «Ҫапӑҫура палӑрнӑшӑн» медальпе чысланӑ. 1943 ҫулхи чӳк уйӑхӗнче тапӑну ҫапӑҫӑвӗсенче уйрӑмах палӑрнӑ.

Чӳк уйӑхӗн 13-мӗшӗнче ҫӗрле тӑшман Шевченковка ялӗ (Киев облаҫӗн Васильково районӗ) патӗнче пирӗн ҫарсен тылне ҫӗмӗрсе кӗнӗ. Тӗттӗмре вӗсем тӳрех 1840-мӗш танксене пӗтерекен артиллери полкӗн батарейин позицийӗсене тухнӑ. Агафонов ертсе пынипе расчёт ҫапӑҫӑва кӗнӗ, пӑшал сассисем тата куҫса ҫӳрекен тӗксӗм мӗлкесем ҫине тӗллесе пеме тытӑннӑ. Тӑшман танкӗсем батарея позицийӗ тӑрӑх ыткӑннӑ, тупӑсене пусса юрӑхсӑра кӑларнӑ, окопсене тикӗсленӗ.

Пӗтӗм батарейӑран Яков Агафоновӑн орудийӗ ҫеҫ пеме чарӑнман. Вӑл расчётран пӗчченех тӑрса юлнӑ, хӑй авӑрланӑ, хӑй тӗллӗнех пенӗ, снаряд хыҫҫӑн снаряд янӑ. Пӗр тан мар тытӑҫура хастар артиллерист 3 танка вут тивертнӗ, ыттисем айккинелле пӑрӑннӑ. Анчах ун хыҫҫӑн пехота пынӑ, Яков Агафонов каллех тупӑ патне тӑнӑ.

Полк командирӗ, Агафонов аслӑ сержанта пысӑк звани пама тӑратса, ҫапла ҫырнӑ:

«Тӑшман танкӗсем сасартӑк атакӑланине асӑрхасан, Агафонов юлташ тӳсӗмлӗх, хӑюлӑх тата паттӑрлӑх кӑтартнӑ. Тӑшмана куҫран тӗллесе персе вӑл виҫӗ танка тата 50 тӑшман салтакӗ таран пӗтернӗ. Пӗччен юлсан, вӑл тӑшмана хирӗҫ ҫапӑҫма чарӑнман, хӑйӗн орудийӗ патӗнче мӗн вӗҫне ҫитичченех тӑрса юлнӑ».

Инстанцисем тӑрӑх документсем ҫӳренӗ вӑхӑтра наступлени малалла пынӑ. Тепӗр уйӑхран вӑл Коростень хули ҫывӑхӗнчи Чоповичи станцишӗн пынӑ ҫапӑҫусенче тӑшманӑн тепӗр танкне тӗп тунӑ та пӗр вунӑ ытла гитлеровеца пӗтернӗ.Ӑна Хӗрлӗ Ҫӑлтӑр орденӗпе чысланӑ.

СССР Аслӑ Канашӗн Президиумӗн 1944 ҫулхи нарӑсӑн 9-мӗшӗнчи хушӑвӗпе нимӗҫ захватчикӗсемпе пыракан ҫапӑҫу фрончӗсенче ҫар командованийӗн хушӑвӗсене лайӑх пурнӑҫланӑшӑн тата хӑюлӑхпа паттӑрлӑх кӑтартнӑшӑн Агафонов Яков Григорьевич аслӑ сержанта Ленин орденӗпе тата «Ылтӑн Ҫӑлтӑр» медальпе (№2412) чысласа Совет Союзӗн Паттӑрӗ хисеплӗ ят панӑ.

Тӑван Ҫӗршывӑн пысӑк наградисене 1944 ҫулхи ҫӗртме уйӑхӗнче, Львов-Сандомир операцине пуҫлас умӗн, илнӗ. 1944 ҫулхи ҫурлан 19-мӗшӗнче Прагӑшӑн пынӑ ҫапӑҫура Агафонов гварди старшини пуҫ хунӑ. Ҫапӑҫу вырӑнӗнче пытарнӑ.

• Совет Союзӗн Паттӑрӗ (09.02.1944, «Ылтӑн Ҫӑлтӑр» медаль № 2412);
• Ленин орденӗ (09.02.1944);
• икӗ Хӗрлӗ Ҫӑлтӑр орденӗ;
• «Ҫапӑҫура палӑрнӑшӑн» медаль;
• медальсем.

• Паттӑр ятне Новосибирск облаҫӗнчи Куйбышев хулинчи урама тата клуба панӑ.