Григорьев Иван Яковлевич (танкист)
Григорьев Иван Яковлевич (1916, Лопуховка[d], Сарăту кĕперни — 1945 ҫулхи нарӑсӑн 20-мӗшӗ) — Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫине хутшӑннӑскер, гварди аслӑ сержанчӗ[1][2], 8-мӗш уйрӑм гварди танк полкӗн танк орудийӗн командирӗ. Вӑл — Совет Союзӗн Паттӑрӗ (1945, вилнӗ хыҫҫӑн)[1][3].
Пурнӑҫӗпе ӗҫӗ-хӗлӗ
Иван Яковлевич Григорьев 1916 ҫулта Волгоград облаҫӗнчи Руднянски районӗнчи Лопуховка ялӗнче хресчен кил-йышӗнче ҫуралнӑ[1][2]. Вӑл пуҫламӑш шкул пӗтернӗ, колхозра ӗҫленӗ: малтан конюх, кайрах механизатор курсне пӗтерсен тракторист пулса тӑнӑ[4][5].
1937 ҫулта Руднянски район военкомачӗпе Хӗрлӗ Ҫара чӗнсе илнӗ[2][4]. Кавалерире хӗсмет тунӑ, срок вӗҫленсен сверхсрочник пулса юлнӑ[4]. 1941 ҫулхи ҫӗртме уйӑхӗнченпе Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫинче ҫапӑҫнӑ[1][2]. Кавалери полкӗнче Анăç фронтра вӑрҫнӑ. 1941 ҫулхи сентябрь уйӑхӗнче полк салатнӑ хыҫҫӑн Григорьев И. Я. стрелоксен дивизине куҫнӑ, Мускав ҫапӑҫувне хутшӑннӑ[4]. Унтах вӑл танк ҫарне вӗренме янӑ[4].
1943 ҫултанпа Григорьев И. Я. 8-мӗш уйрӑм гварди танк полкӗнче (кайран йывӑр танк полкӗ) хӗсмет тунӑ[4]. 2-мӗш Украина фрончӗнче Корсунь-Шевченковски (1944 ҫулхи кӑрлач—февраль) тата Уман-Ботошански (1944 ҫулхи пуш—апрель) наступлени операцисене хутшӑннӑ[4]. 1944 ҫулхи мартӑн 17-мӗшӗнче Украина ССРӗнчи Ямполь хулине ирӗке кӑларнӑ чухне артиллерипе пулемёт вутӗпе 9 фургон ҫар грузӗпе, 30 патне тӑшман салтакне аркатнӑ. Ҫак ҫапӑҫура вӑл пӗрремӗш «Хӑюлӑхшӑн» медальпе наградӑланӑ[4]. 1944 ҫулта ВКП(б) кандидачӗ пулса тӑнӑ[4].
1944 ҫулхи утӑ уйӑхӗнченпе Григорьев И. Я. 8-мӗш уйрӑм гварди танк полкӗпе (19-мӗш танк корпусӗ, 51-мӗш ҫар, 1-мӗш Балти фрончӗ) Латви ССР-не ирӗке кӑларма хутшӑннӑ[1][2]. 1944 ҫулхи августӑн 5-7-мӗшӗнчи ҫапӑҫусенче штурм орудине аркатнӑ, ҫакӑншӑн полк командирӗ ӑна Отечественной войны II степень орденӗпе наградӑлама кӑтартнӑ, анчах вӑл Мухтав орденӗн III степеньне тивӗҫнӗ[1][2][3].
1944 ҫулхи августӑн 26-мӗшӗнче Латвири Наудите ялӗ патӗнче (Добельски районӗ) лейтенант Р. С. Николаенко танк экипажӗнче ҫапӑҫнӑ[4]. Экипаж малтан вырӑн суйласа илнӗ, танка лайӑх маскировкаланӑ, ҫакӑ ӑна тӑшман асӑрхамасӑх тӑма май панӑ[4]. Григорьев И. Я. пӗрремӗш вылявпа малти танка ҫапса тӑкнӑ. Нимӗҫсем хӑраса кайнӑ, ҫакӑнпа усӑ курса совет танкисчӗсем тата 3 танка аркатнӑ. Вӗҫне ҫитерсе танк вырӑнне тупса илнӗ хыҫҫӑн тӑшман ун ҫине хӑватлӑ вут уҫнӑ, пехота ушкӑнӗ вара танка аркатма хӑтланнӑ[4]. Ҫак ҫапӑҫура Григорьев И. Я. пулемёт вутӗпе 40 патне салтак аркатнӑ, тата 1 танкпа ҫапса тӑкнӑ. Тӑшманӑн пӗрремӗш атаки сирӗлсе янӑ[4]. Иккӗмӗш атакана сирсе янӑ чухне Григорьев И. Я. ҫӗртмешкӗн 6-мӗш танка аркатнӑ! Совет танк роти контратакана ҫӗкленнӗ, ҫакӑн чухне Григорьев И. Я. нимӗҫ противотанк орудине расчӗчӗпе аркатнӑ, пулемёт вутӗпе 10 патне салтака вӗлернӗ[4]. Ҫапӑҫура нимӗҫ снарядӗ танк орудине питӗрсе хунӑ, анчах вӑл ҫапӑҫуна малалла тӑснӑ, командирпа пӗрле хӑйне самоходлӑ оруди вырӑнне панӑ. Ҫакӑнпа вӑл иккӗмӗш орудие те аркатнӑ[4]. Пӗр кунта — 1944 ҫулхи августӑн 26-мӗшӗнче — гварди аслӑ сержанчӗ Григорьев И. Я. 6 танка, 2 противотанк орудине аркатнӑ, экипажпа пӗрле 100 патне тӑшман салтакне вӗлернӗ[4]. Ҫак паттӑрлӑхшӑн икӗ кунтан вӑл Совет Союзӗн Паттӑрӗ ятне тивӗҫме кӑтартнӑ[4][1].
Григорьев И. Я. паттӑр ятне тивӗҫме кӑтартнӑ хыҫҫӑн та ҫапӑҫуна малалла тӑснӑ[4]. Ҫав полк йышӗнче Балти наступлени операцине (1944 ҫулхи сентябрь—ноябрь) тата тӑшман Курлянд ушкӑнне хупӑрлама хутшӑннӑ[4]. 1945 ҫулхи февралӗн 20-мӗшӗнче Лиепая хулинчен кӑнтӑралла 40 ҫухрӑм вырнаҫнӑ Триэда ялӗ патӗнчи Курлянд ҫапӑҫувӗнче икӗ тӑшман танкне аркатнӑ[4]. 1945 ҫулхи февралӗн 21-мӗшӗнче унӑн танкне ҫапса тӑкнӑ. Гварди аслӑ сержанчӗ Григорьев И. Я. ҫунса пыракан танкран тухман, вут ҫунатма малалла тӑснӑ, противотанк орудине тата нумай тӑшман салтакне аркатнӑ. Вӑл ҫак ҫапӑҫура вилнӗ[4][5].
Григорьев И. Я. ҫапӑҫу хирӗнче пытарнӑ. Вӑрҫӑ вӗҫленсен Приекуле хулинче (Латви) перезахоронени тунӑ. Каярах тӑванӗсен кӑмӑлӗпе Махачкала хулинчи Ватӑ Вырӑс масарӗнче тепӗр хут пытарнӑ[1][2][5].
СССР Аслӑ Канашӗн Президиумӗн 1945 ҫулхи пушӑн 24-мӗшӗнчи хушӑвӗпе «тӑшманпа ҫапӑҫура командованин ҫапӑҫу заданийӗсене лайӑх пурнӑҫланӑшӑн тата ҫакӑн чухне кӑтартнӑ паттӑрлӑхпа хӑюплӑхшӑн» гварди аслӑ сержанчӗ Григорьев Иван Яковлевича вилнӗ хыҫҫӑн Совет Союзӗн Паттӑрӗ ятне панӑ[1][2]. Ҫав хушупах унӑн танк командирӗ лейтенант Р. С. Николаенкӑна та Совет Союзӗн Паттӑрӗ ят панӑ[4].
Хисепӗсем
- Совет Союзӗн Паттӑрӗ (1945 ҫулхи пушӑн 24-мӗшӗ, Ленин орденӗ тата «Ылтӑн Ҫӑлтӑр» медаль — вилнӗ хыҫҫӑн)[1][2].
- Ленин орденӗ (1945 ҫулхи пушӑн 24-мӗшӗ, вилнӗ хыҫҫӑн)[4].
- Отечественной войны II степень орденӗ (1945 ҫулхи пушӑн 1-мӗшӗ, вилнӗ хыҫҫӑн)[4].
- Мухтав орденӗ III степень (1944 ҫулхи авӑнӑн 2-мӗшӗ)[1][2].
- «Хӑюлӑхшӑн» медаль (икӗ хутчен: 1944 ҫулхи пушӑн 19-мӗшӗ тата 1944 ҫулхи акан 18-мӗшӗ)[4].
Астӑвӑм
Ӑнлантарусем
- ^ 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11 Григорьев Иван Яковлевич (выр.). warheroes.ru. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫурлан 6-мӗшӗ.
- ^ 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11 Григорьев Иван Яковлевич (выр.). Бессмертный полк. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫурлан 6-мӗшӗ.
- ^ 1, 2, 3, 4, 5 Герой Советского Союза Григорьев Иван Яковлевич (выр.). Руднянская трибуна. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫурлан 6-мӗшӗ.
- ^ 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25 Мы помним: Герой Советского Союза Григорьев Иван Яковлевич (выр.). Руднянская трибуна. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫурлан 6-мӗшӗ.
- ^ 1, 2, 3, 4 И была Война (выр.). Молодежь Дагестана. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫурлан 6-мӗшӗ.
Вуламалли
- Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 100 000 экз. — ISBN отс., Рег. № в РКП 87-95382.
