Самбо
Самбо (вырӑс чӗлхинчи акроним — самооборона без оружия, чӑвашла — хӗҫпӑшалсӑр хӑйне хӳтӗлени) — совет, 1966 ҫултанпа вара тӗнче шайӗнчи спорт енӗ тата ӗҫре усӑ курмалли ҫапӑҫу тӗсӗ. 1920-1930 ҫулсенче кӗрешӳ, дзюдо, джиу-джитсу никӗсӗсем ҫинче Виктор Спиридонов, Василий Ощепков тата Анатолий Харлампиев тӑрӑшнипе хатӗрленӗ.
1966 ҫулта ФИЛА самбо йышӑнса ӑна 1973 ҫултанпа классика тата ирӗклӗ кӗрешӳпе тан кӗрешекен тӗнче чемпионачӗн программине кӗртнӗ хыҫҫӑн (1977 ҫултанпа Панамерикан чемпионачӗн программине, 1983 ҫултанпа Панамерикан вӑййисен программине), 1970-мӗш ҫулсен варринче вӗҫӗ-хӗррисӗр тӗнче популярлӑхӗн хумӗ ҫинче ӑна 1980 ҫултанпа ҫуллахи Олимп вӑййисен программине Олимп спорт тӗсӗн прависемпе кӗртесси патне питӗ хӑвӑрт ҫывхарнӑ. Анчах та Олимпиада-80 бойкотпа пула политика йывӑрлӑхӗсене пула самбона тӗнчери олимп статусӗнче демонстраци спорчӗ таран чакарнӑ, кайран демонстраци спорчӗн статусне те МОК аннульленӗ.
2021 ҫулхи утӑ уйӑхӗн 20-мӗшӗнче Пӗтӗм тӗнчери олимп комитечӗ (МОК) пӗрремӗш хут самбо олимп спорт тӗсӗ тесе йышӑннӑ. Ҫакӑн пек йышӑнӑва Олимп вӑййисем умӗн Токио (Япони) хулинчи МОК сессийӗнче-2020-мӗш.
Пӗтӗмӗшле положенисем
Cамбо икӗ тӗп ҫул-йӗре пайланать: спорт тата ҫапӑҫу. Пӗрремӗшӗнче бросковой техникӑна е чирлӗ приёмсен техникине демонстрацилесси тӗп тӗллев пулсан, боевой самбора чи малтан боецӑн тӑшмана хирӗҫ тӑма май пур таран тухӑҫлӑ та хӑвӑрт майсем туса парас пултарулӑхӗ пулса тӑрать. Ҫавна май самбо вӑрҫӑ уйрӑмне 1947 ҫултан пуҫласа 1991 ҫулччен вӑй структурисемшӗн кӑна тума май пулнӑ. Усӑ куракан приёмсен арсеналӗ тӑрӑх паян пур спорт кӗрешӳ искусствисенчен боевой самбо ММА чи ҫывӑххине аса илтерет.
Боевое самбо на основе дзюдо, джиу-джитсу и приёмов самообороны, штыкового боя, фехтования, использовавшихся в силовых структурах царской России, ҫаплах спорт самбо массӑллӑ спорт тӗсӗ пек, ҫав шутра, боевой самбо приёмисене алла илме хатӗрленме РККА нушисем валли те йӗркеленӗ, тата «"Динамо"обществӑн инструкторпа тренер йышӗн сотрудникӗсем 1930-мӗш ҫулсенче НКВД офицерӗсене тата шалти ҫарсен ҫар ҫыннисене хатӗрлеме (ятарлӑ физика хатӗрленӗвӗн курсӗ шайӗнче, «спецфизик» сокр.). Ҫапӑҫу самбоне спорт самбо мелӗсене те кӗртнӗ. Официаллӑ самбо ҫуралнӑ кун тесе 1938 ҫулхи чӳкӗн 16-мӗшӗнче, СССР Спорткомитечӗ самбона СССР-та культивацилекен спорт тӗсӗсен шутне кӗртсен йышӑннӑ. Спортпа кӗрешӳ самбоне 1947 ҫулта А. А. Харлампиев ертсе пыракан самбо аталанӑвӗн процесӗнче тӗплӗн пайланӑ. См. Кӗрешӳ (Ҫӗнӗ вӑхӑт).
Самбо — тӗнчери пӗртен-пӗр спорт тӗсӗ, унӑн официаллӑ чӗлхи вырӑс чӗлхи шутланать. Самбо — ҫамрӑк, анчах чылаях паллӑ тата интенсивлӑ майпа аталанакан спорт пӗрлӗхӗн тӗсӗ. самбо техника арсеналӗн никӗсӗпе тӗнчери нумай халӑхӑн кӗрешӳ ӳнерӗнчен тата наци кӗрешӗвӗнчен суйласа илнӗ хӳтӗлевпе тапӑну чи тухӑҫлӑ меслечӗсен комплексӗ пулса тӑрать. Самбо арсеналӗнче усрав хисепӗ спорт пӗрлӗхӗн ҫак тӗсӗ аталаннӑ май пӗр вӗҫӗмсӗр ӳссе пырать.
Самбо философийӗ самбо — спорт пӗрлӗхӗн тӗсӗ тата тӑшмана хӗҫпӑшалпа усӑ курмасӑр хирӗҫ тӑмалли система кӑна мар, мораль-воль пахалӑхӗсене аталантарма пулӑшакан воспитани системи те пулнине пӗлтерет.
Самбо шутне тӗрлӗ спорт пӗрлӗхӗсен, кӗрешӳ ӳнерӗсемпе халӑх тӗсӗсен: япун дзюдо, джиу-джитсу, сумо, ирӗклӗ-американ, анкӑл кӗрешӗвӗн ланкашир тата кемберленд стилӗсен, грузин (чидаоб), армянсен (армянс) кӗрешӗвӗн тӗрлӗ тӗсӗсен чи тухӑҫлӑ мелӗсемпе тактикӗсем кӗреҫҫӗ. кох), таджик гуштингири, тӗрӗк кӗрешӗвӗн куреш, карачай кӗрешӗвӗн, азербайджан (гюлеш, унта перс кӗрешӗвӗн йышӑнӑвӗсене те кӗртнӗ), казах (казакша курес), кӑркӑс кӗрешӗвӗн курёшӗ, узбек (збекча кураш), тутар (рәш), пушкӑрт (башкортса көрәш), бурят кӗрешӗвӗ (бухэ барилдаан); молдаван (трынта), грек-рим кӗрешӗвӗ (финла-франци), швейцар кӗрешӗвӗ, ун чухне вырӑс циркӗсенче вырӑс кӗрешӗвне, кулак ҫапӑҫӑвне, «ушкӑнпа боксаи кӗрешӗве» тенӗ. вырӑссене, савата, бокса тата ытти пӗрлӗ кӗрешӳсен тӗсӗсене, ҫаплах фехтовани, штык тата алӑ вӗҫҫӗн ҫапӑҫмалли элементсене.
2018 ҫулхи чӳк уйӑхӗн 30-мӗшӗнче Токиора иртнӗ Пӗтӗм тӗнчери олимп комитечӗн Ӗҫтӑвкомӗн канашӗн ларӑвӗнче Пӗтӗм тӗнчери самбо федерацийӗ (FIAS) 25 Олимп хартин правилипе килӗшӳллӗн йышӑну илнӗ. 2021 ҫулхи утӑ уйӑхӗн 20-мӗшӗнче Пӗтӗм тӗнчери самбо федерацийӗ (FIAS) Пӗтӗм тӗнчери олимп комитечӗн (МОК) тулли парнине тивӗҫнӗ.
Самбо дисциплинисем
Традиционно техники самбо представляет два группы приёмов:
Хӗҫпӑшалсӑрлатнине тата стойкӑри чирлисене тытса чарнине (историлле «боевой разделллё») йышӑнаҫҫӗ;
Спорт дисциплинисене йышӑнаҫҫӗ.
Юлашкисен шутне самбо тата спорт ҫапӑҫу самбо кӗрешӗвӗн техника ӗҫӗсем кӗреҫҫӗ.
Спорт боевой самбора самбо кӗрешӗвӗн йышӑнӑвӗсемпе усӑ курма ирӗк панӑ, ҫавӑн пекех пӗр-пӗринпе кӗрешекенсен ӑмӑртӑвӗсен йӗркисемпе усӑ курма май панӑ ӗҫсене те пӑвакан приемсемсӗр пуҫне (алӑсемпе, урасемпе, чавсасемпе, чӗркуҫҫисемпе ҫапнисӗр пуҫне) тума ирӗк панӑ.
Самбо йӗркисем
Самбо енӗпе иртнӗ ӑмӑртусенче таблицӑра кӑтартнӑ ҫичӗ ӳсӗм ушкӑнне пӑхса хӑварнӑ.
Тӗнчери ӑмӑртусем
Тӗнчери чи пысӑк ӑмӑртусене ирттернин историйӗ
Совет сборнӑйӗ дзюдо енӗпе тӗнче тата Олимп вӑййисен чемпионатӗнче тухса калаҫнипе, яппун спорт ертӳҫисем 1965 ҫулта Япони самбо Федерацине (яппунсем 75 % самбо дзюдо приёмсенчен тӑрать тесе пӗлтернӗ) — ҫапла вара, анӑҫ тишкерӳҫисен шучӗпе, «замнунулми» ҫаврӑм, Япони дзюдопа джиу-джитсу тымарӗсемпе тухса кайни те Японие лайӑхлатнӑ формӑпа таврӑнчӗ.
1966 ҫулта Толидо хулинче иртнӗ Пӗтӗм тӗнчери кӗрешӳ стилӗсен федерацийӗн Конгресӗ (ФИЛА) самбо тӗнчери Combs, Steve; Frank, Chuck кӗрешӳ стилӗ тесе йышӑннӑ. Winning Wrestling. Chicago: Contemporary Books, 1980. — P. 3. 1968 ҫулта ФИЛА самбо кӗрешӗвне хӑй йӗркелесе пыракан спорт тӗсӗсен переченьне кӗртсе тӑтӑшах чемпионатсем (первенствӑсем) мираСпорт кӗрешӗвӗ ирттерме йышӑннӑ, с. 4. Самбо енӗпе тӗнче чемпионатне пӗрремӗш 1967 ҫулӑн иккӗмӗш ҫурринче Мускавра ирттерме планланӑ, анчах та пӗтӗм йӗркелӳ ыйтӑвӗсене килӗштерме тӗнче шайӗнче май килмен тата чемпионат пулайман.
1968 ҫулта Ригӑра ФИЛА эгидипе пӗрремӗш, 1969 ҫулта самбо кӗрешӗвӗн тӗнчери иккӗмӗш турнирне ирттернӗ. 1969 ҫулхи турнирта совет самбисчӗсем 10 пӗрремӗш вырӑнтан 7-шне йышӑннӑ. Тегеранра кӗрешекен ЧМ шайӗнче самбо енӗпе 1973 ҫулта ӑмӑрту ирттериччен самбо енӗпе тӗнче турнирӗсем чикӗ леш енче тӗнче чемпионачӗн статусӗ пулнӑ, каярах вӗсене самбо енӗпе тӗнче кубокӗн ӑмӑртӑвӗсене квалификациленӗ.
1972 ҫулта Ригӑра самбо енӗпе Европӑн 1-мӗш чемпионачӗ иртнӗ. 1973 ҫулта Тегеранра (Иран) самбо енӗпе тӗнче чемпионатне кӗрешӳ енӗпе (классика тата ирӗклӗ кӗрешӳпе пӗрле) ирттернӗ. 1973 ҫулхи ҫуркунне, ФИЛА Конгресӗ Милан Эрцеган ертсе пынипе самбона кӗрешӳ енӗпе Европӑн тепӗр виҫӗ Чемпионачӗн программине кӗртме йышӑннӑ: 1974 Мадридра (Испани), 1975 Людвигсхафенре (ФРГ), 1976 Турцире. Ун чухнех ФИЛА Конгресӗ 1974 ҫулхи юниорсен хушшинчи Европа чемпионатӗнче Познаньре (ПХР) тата 1973 ҫулхи юниорсен хушшинче Майами (АПШ) хулинче иртнӗ кӗрешӳ олимп стилӗсемпе самбо кӗрешӗвне пӗрлештерме йышӑннӑ. Ҫавӑн пекех Тегеранра (Иран) 1974 ҫулхи кӗрешӳ енӗпе тӗнче чемпионатне ирттерме, унта самбона ҫӗнӗрен ӑмӑрту дисциплинисен переченьне кӗртме палӑртнӑ. Ун чухнех, 1973 ҫулта, самбо енӗпе тӗнчери чи пысӑк ӑмӑртусем ҫинчен калакан сведенисем Пӗтӗм тӗнчери олимп комитечӗн ӑмӑртӑвӗсен официаллӑ календарӗнче пичетленме пуҫланӑ. 1975 ҫулта самбо енӗпе тӗнче чемпионачӗн ӑмӑртӑвӗсем Минскра кӗрешӳ енӗпе тӗнче чемпионачӗ шайӗнче иртнӗ. ФИЛА конгресӗ иртнӗ май Минскра Олимп кӗрешӗвӗн тӗсӗсемпе тӗнче чемпионачӗсене тата самбо енӗпе малашне уйрӑм Sport: World wrestling ирттерме йышӑннӑ. Minsk. Sept. 16. // The Times. — September 17,1975. — № 59503 — P. 8.
1977 ҫулта ФИЛА ертӳлӗхӗ ӑмӑртусене унификацилес енӗпе тепӗр йышӑну тунӑ, — Овьедона (Испание) кӗрешес енӗпе тӗнче Кубокне ирттермелле, унӑн программине ирӗклӗ стильпе самбо енӗпе ӑмӑртусем кӗртмелле. Анчах та йӗркелӳ ыйтӑвӗсемпе килӗшсе татӑлайман, 1977 ҫулхи ирӗклӗ кӗрешӳ енӗпе тӗнче кубокӗ Толидора (АПШ) иртнӗ.
Олимп юхӑмӗн историйӗнче прецедент пулнӑран, 1964 ҫулхи Олимп вӑййисене йӗркелекенсен привилегипе усӑ курса Японин Олимп комитечӗ МОК конгресӗ умне дзюдо кӗрешӗвӗн наци тӗсне пулас олимпиадӑра кӗртес ыйтӑва сасӑлама тӑратнӑран совет влаҫӗсем японецсен опытне тата умлӑ-хыҫлӑ решени йышӑннӑ. Олимпиада умӗн те ҫавнах торить ту-80Louis, Victor E. ; Louis, Jennifer M. Sport in the Soviet Union. N. Y. : Pergamon Press, 1980. — P. 98. 1977 ҫулта Делегат ФИЛА XXII Олимпиадӑн пулас вӑййисене А. Новикова (СССР) суйланӑ. 1979 ҫулта МОК черетлӗ сессийӗнче, Совет Союзӗн, Японин тата Испанин делегацийӗсенче самбона пулас Олимпиадӑра ҫуллахи олимп спорт тӗсӗсен переченьне кӗртме сӗнӳ панӑ — 80Sambo may be Olympic sport, The San Francisco Exaxo iner, Monday, August 6,1979, Page 53. ФИЛА официаллӑ олимп йӗркисем 1980 ҫулхи редакцире ҫак фрагмента кӗртеҫҫӗ: A. A. U. Wrestling: 1980 Official Rules; Olympic Rules (rules of the International Amateur Wrestling Federation). Amateur Athletic Union of the United States, 1980. — P. 4.
Ҫак йӗркесене хальхи кӗрешӳре йышӑннӑ виҫӗ стильпе усӑ кураҫҫӗ: грек-рим стилӗ, ирӗклӗ стиль тата самбо стилӗ.
Илсе кӑтартнӑ цитата самбо кӗрешӗвӗ 1970-мӗш — 1980-мӗш ҫулсенче Олимп вӑййисен тӗсӗ тесе йышӑнни патне тавлашу The final report of the President’s Commission on Olympic Sports. — Washington, D. C. : U. S. Government Printing Office, 1977. — P. 261. Ҫакӑн пек содержаниллӗ хыпарсем Британникӑн Энциклопединче 1998 ҫулчен кӑларӑмсем Freestyle wrestling пур. // The New Encyclopaedia Britannica. — Encyclopaedia Britannica, 1998. — Vol. 4 — P. 967. Ҫапах та самбо енӗпе юлашки хут тӗнче шайӗнчи виҫӗ тӗсӗнчен (стильсенчен) пӗри пулса кӗрешӳ енӗпе тӗнче чемпионатӗнче 1983 ҫулта Кейӳре иртнӗ спорт кӗрешӗвӗн ӑмӑртӑвӗ.
1984 ҫулта Мадридри самбо енӗпе иртнӗ тӗнче чемпионатӗнче арҫынсем хушшинче ӑмӑрту ҫумне хӗрарӑм Female may compete at ISU mat tournament, Cedar Rapids Gazette, Dec 21,1984, p хушшинче ӑмӑрту та хушӑнать. 20.
1990 ҫулта самбо спорт дисциплинисен хушшинче Гаагӑра 1993 ҫулхи New kids on the bloc, The Boston Globe, December 23,1990, p Пӗтӗм тӗнчери вӑйӑсенче ирттерме палӑртнӑ. 68.
2005 ҫултанпа ФИЛА самбона ҫӗнӗрен хӑйӗн тӳрреммӗн тӗрӗслевне илнӗ те 2006 ҫултан пуҫласа тӗнче чемпионачӗсене ирттерес йӗркелӳ ыйтӑвӗсемпе ӗҫлеме тивӗҫ пулнӑ.
2021 ҫултанпа пляж самбо енӗпе тӗнче чемпионачӗсене ирттереҫҫӗ. Ҫакӑн пек пӗрремӗш чемпионат Ларнака (Кипр Республики) хулинче иртнӗ.
Анӑҫ ҫур чӑмӑрӗнчи ӑмӑртӑва аталантармалли кун-ҫулӗ
1970 ҫултанпа АПШра самбо аталанӑвӗн ыйтӑвӗсемпе председатель ҫумӗ, унтан АПШ спортсменсен-юратакансен союзӗн председателӗ Джозеф Скальцо ӗҫлеме пуҫлать. 1972 ҫулта самбона АПШ спортсмен-юратакансен союзӗ (AAU) аталанакан спорт тӗсӗсен переченьне кӗртнӗ. 1973 ҫулта самбо енӗпе АПШ наци сборнӑйӗн пӗрремӗш йышне йӗркеленӗ. Горизонтра самбо олимп спорт тӗсӗ тесе йышӑнас малашлӑх манӑҫа тухнӑран ӑна Олимпиада программине кӗртнипе — Мускавра тата Олимпиадӑна — 84 Лос-Анджелесра, титуллӑ америка дзюдоисчӗсемпе кӗрешӳҫӗ-вольниксем (вӗсен хушшинче Кацудзи Нерио дзюдоист, Андерб Бодерники тӗлӗкпе Бёрк Дедрич, тата Грег Гибсон классик) самбоwrestling champion named as outstanding’ ҫине куҫма тытӑнаҫҫӗ. // Chino Champion. — June 22,1979. — P. 7. 1975 ҫултанпа AAU эгидипе АПШ наци чемпионачӗсене ирттереҫҫӗ, 1977 ҫултанпа — Панамерикан чемпионачӗсем (1977 Пуэрто-Рико, 1979 Сан-Диего). Мехикора ирттерекен 1977 ҫулхи кӗрешӳ енӗпе иртнӗ Панамерикан чемпионачӗ те самбо енӗпе ӑмӑрту шутне кӗртнӗ. 1979 ҫулхи ирӗклӗ тата классикӑлла кӗрешӳ енӗпе тӗнче чемпионатне Сан-ДиегоAU News, Amateur Athletic Union of the United States Университечӗн аренинче самбо кӗрешӗвӗпе пӗрле ирттернӗ. 1982 ҫулта АПШ Олимп комитечӗ самбо кӗрешӗвӗн программине 1983 ҫулхи Наци олимп фестивалӗн шайӗнче Колорадо-Спрингс хулинче иртнӗ АПШ ВВС академийӗн Коммьюнити-центр аренинче (арҫынсем хушшинче те, хӗрарӑмсем хушшинче те) кӗрешӳ ӑмӑртӑвӗсене кӗртнӗ. Ҫавӑн пекех, АПШ Олимп комитечӗ Олимпиада программине – 88 СеулеQuinn, Pat – самбо кӗртесси ҫинчен калаҫма тивӗҫ пулнӑ. // The Olympian. — United States Olympic Committee. — July/August 1982. — № 5 — P. 53. 1990 ҫул тӗлне АПШ-ра самбона тӑтӑшах практикӑра тытса пыракан спортсменсемпе тренерсен шучӗ 250 ҫын таран чакнӑ, ҫапах та 1990 ҫулхи хӑйӗн интервьюнче АПШ самбо Ассоциацийӗн председателӗ Джерри Мацумото 1990—1998 ҫҫ. самбо каллех сахалтан та демонстраци спорчӗн тӗсӗ пулма пултарать тесе пӗлтернӗ. йских играх.
Хальхи ӑмӑрту
Самбо енӗпе тӗнчери чи пысӑк ӑмӑртусем паянхи кун ҫаксем шутланаҫҫӗ: тӗнче чемпионачӗ, Европа чемпионачӗ, Ази чемпионачӗ, ФИАС уҫӑ чемпионачӗсем, ФИАС тӗнче кубокӗ тата ВФС версипе Тӗнче кубокӗ (ҫаплах Харлампиев Мемориалӗ ятпа паллӑ, официаллӑ ячӗ World Cup Stage «кубокӗн тапхӑрӗ»).. Kharlampiev Memorialӗ» См. World Cup Stage «A. Kharlampiev Memorial» — Soon in Moscow), «А» тата «Б» категорисен турнирӗсем.
«А» категориллӗ турнирсем:
- Казахстан Республикин президенчӗн призӗсене,
- Беларуҫ Республикин президенчӗн призӗсем ҫине,
- Спорт тата кӗрешӳ самбо енӗпе Тутарстан Республикин Президенчӗн кубокӗ
- Потапов мемориалӗ (Владивосток),
- ФИАС президенчӗн кубокӗ,
- тӗнче шайӗнчи турнир А. Аслаханов призӗсем валли.
«Б» категориллӗ турнирсем:
- Гордеев мемориалӗ (Киргизи),
- Бурдиков мемориалӗ (Раҫҫей),
- Чохели мемориалӗ (Грузи),
- Парижӑн гран-прийӗ,
- Пӗтӗм тӗнчери ҫамрӑксен патшалӑх пӗрлештернӗ командисен самбо-ОДКБ пайташӗсен фестивалӗ,
- Дога мемориалӗ (Молдави),
- Президент кубокӗ (Аслӑ Британи),
- ««Германиада» (Германи).
Самбона ытти кӗрешӳ кӗрешӳҫисемпе танлаштарни
««Хӑш-пӗр япаласен вӑйӗпе, тӗслӗхрен, политикӑлла, олимп ҫемйине дзюдо йышӑннӑ, самбо вара уйрӑлнӑ, сулхӑнра юлнӑ. Анчах та вӑл ниҫта та ҫухалман. Маншӑн, кирек мӗнле пулсан та, спортӑн ҫак тӗсӗсем пӗр тан. Тата тепӗр ансат хушӑм», — тет Олимпиада призёрӗ – 2000 по дзюдо Всеволод Зелёд, Лсамбора чӗртсе тӑратакан Зелёд атвисем.
Ӳнерте
- Никам ҫӗнтерейми — 1983 ҫулхи совет илемлӗ фильмӗ, мыскара жанрӗнче. Режиссёр Юрий Борецкий, тӗп рольте Андрей Ростоцкий.
- Ҫул — боевик, 2009 ҫул, Раҫҫей. Режиссёр — Владимир Пасичник.
- Таса ҫӗнтерӳ — илемлӗ фильм, 2012 ҫул. Режиссёр — Георгий Шенгелия.
- Хура кушаксем — сериал, боевик, 2013 ҫул, Раҫҫей. Режиссёр — Евгений Лаврентьев.
- Джон Уик: Глава 2 — боевик, 2017 год, АПШ. Режиссёр — Чад Стахелски.
Ҫавӑн пекех пӑхӑр
Самбо никӗсленнӗ тытӑҫу тӗсӗсем
- Дзюдо
- Самоз — Спиридонов системи, дзюу-до вольного стиля (Ощепков)
Ытти спорт енӗсем
- Акватлон — шыври совет кӗрешӗвӗ
- Хутӑш ҫапӑҫу тӗсӗсем
- Джиу-джитсу
- Бразили джиу-джитсу
- Нимӗҫ дзю-дзюцу
- Кӗрешӳ
- Грэпплинг
- Сабмишн
- Самбоуд
Асӑрхаттарусем
Вуламалли
Харлампиев А. А. Система самбо. Документсемпе материалсен пуххи. 1933—. — М.: Журавлёв, 2003. — 160 с. — ISBN 5-94775-003-1.
Харлампиев А. А. Борьба самбо. — М.: Физкультура и спорт, 1964. — 388 с.
««Харлампиев А. А.» «Система самбо.» М.: Фаир-пресс (2002).
Вулӑсрисене В. В., Ишков А. В. Спорт XXI века. Универсаллӑ пӗрлӗ кӗрешӳсем. Партерти техникӑпа тактика ӗҫӗсем боевой самбо тӗслӗхӗпе.
Рудман Д. Л. Самозащита без оружия от Виктора Спиридонова до Владимира Путина. — М., 2003. — 208 с. — ISBN 5-98326-001-4
Рудман Д. Л. Самбо. Кӗрешӳ техники выртнӑ. Хӳтлӗх. — М.: Физкультура и спорта, 1983. — 256 с.
««Рудман Давид Львович» САМБО. Кӗрешӳ техники выртнӑ. Тапӑну. 1982.
Лукашев М. Н. Родословная самбо. — М.: Физкультура и спорт, 1986. — 160 с.
Колодников И. П. Борьба самбо. — М.: Воениздат, 1960. — 80 с.
Зезюлин Ф. М. Самбо. Вӗренӳпе методика пособийӗ. — Владимир, 2003. — 180 с. — ISBN 5-93035-081-7
Шулика Ю. А. Боевое самбо и прикладные единоборства. — Р-н/Д: Феникс, 2004. — 224 с. — ISBN 5-222-04657-5
Каҫӑсем
Пӗтӗм Раҫҫейри самбо федерацийӗ
Официальный сайт Международной федерации самбо
Степанов А. Н. Летопись самбо. — Борьба самбо, 30. 01. 2002.
Раҫҫей вӑрҫӑ самбо федерацийӗ