Оленино районĕ

Район чикки Смулен облаҫӗпе (Сычевка районӗ), Ржев, Селижар, Нелидов тата Бельск облаҫӗсемпе юнашар иртет. Район лаптăкĕ 2 675 çх².

Район ҫӗрӗн кӑнтӑр-анӑҫӗнче вырнаҫнӑ, виҫӗ тинӗс — Балти, Каспи тата Хура — шыв пайӗнче вырнаҫнӑ. Тӗп юханшывӗсем — Тудовка, Сишка, Осуга (Атӑл бассейнӗ), Берёза, Лучеса, Обша (Анӑҫ Двина бассейнӗ). Район чикки патӗнче Смулен облаҫӗнче Днепр ҫӑлкуҫӗ (Воробьи д. патӗнчен 7 ҫм, район чиккинчен 4 ҫм) вырнаҫнӑ.

Район территорийӗн 60 % яхӑн ҫулҫӑллӑ тата лӑсӑллӑ вӑрмансемпе пуян чӗрчун тӗнчипе витӗннӗ — пӑши, хир сысни, карӑк, упа.

Района 1929 çулта йĕркеленĕ.

Феодаллӑ ваклану Тапхӑрӗнче Оленино ҫӗрӗсем Ржев кнеҫлӗхӗпе Аслӑ Литва кнеҫлӗхӗн чиккинче пулнӑ. 1477-мӗш ҫулта пӗрремӗш хут Ҫӑлӑнӑҫ ҫинчен асӑннӑ (1607-мӗш ҫултан — Ҫамрӑк Туд). Хӗрри Ливон вӑрҫи тата Пӑтранчӑк вӑхӑт вӑхӑтӗнче хытӑ тустарнӑ. хута янине кура Молодотудская тата ытти виҫӗ вулӑса кермен ведомствине панӑ. 1689 ҫулта патша Б. П. Шереметьев боярина тата В. П. Долгорум кнеҫе ҫӗрсен пысӑк пайне панӑ, вӗсен тӑхӑмӗсем 1917 ҫулчен хуҫаланнӑ. Нумай ҫӗрӗн гр. Панинпа, Оленинпа Ромейко помещиксене. XIX-XX ӗмӗр пуҫламӑшӗнче район территорине Смулен кӗпернин Ржев уесӗпе Бельск уесӗ хушшинче пайланӑ. Реформӑллӑ тапхӑрта йӗтӗн ӗрчетес ӗҫ тата вӑрман хуҫалӑхӗ аталаннӑ, промышленноҫ тӗмлӗ характерлӑ пулнӑ. Анлӑ сарӑлни каяшлӑх илнӗ. 1900 ҫулта Оленино (Тӗвер облаҫӗ) станци таврашӗнчи промӑҫлӑ предприятисем (Мускав — Виндава чукун ҫул тунӑ чухне 1898 ҫулта никӗсленӗ) тата Ҫамрӑк Туд ялӗ патӗнче уҫӑлнӑ. 1922 ҫулта Ржев уесӗ шутӗнче Оленин вулӑсне туса хунӑ, 1929 ҫулта — Анӑҫ, 1935 ҫултанпа — Калинин (1990 ҫултанпа — Тӗвер) облаҫне кӗнӗ Оленин районне кӗртнӗ. Ҫамрӑк Туд ялӗ 1936—1958 ҫулсенче Молодотуда районӗн центрӗ пулнӑ.

Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫи ҫулӗсенче Оленин районне 17 уйӑх (юпа, 1941 — пуш, 1943) нимӗҫ фашисчӗсен захватчикӗсем оккупациленӗ. Нимӗҫсен тылӗнче партизансен отрячӗсем хастаррӑн ҫапӑҫнӑ. Ҫамрӑк Туд ялӗнче Вера Поршнева паттӑррӑн пуҫ хунӑ партизанкӑн ятне питӗ лайӑх пӗлеҫҫӗ.

Нимӗҫсен тылӗнче, Оленино районӗнче тата Оленино посёлокӗ таврашӗнче партизансен отрячӗ хастаррӑн ҫапӑҫнӑ. Совет Союзӗн Паттӑрӗн чысне илнӗ вӑхӑтра 1-мӗш Беларуҫ фрончӗн 19-мӗш ҫарӗн 244-мӗш перевҫӗсен дивизин 907-мӗш перевҫӗсен полкӗн командирӗ, майор. 1941 ҫулта П. Н. Соболев ертсе пыракан партизансен ушкӑнӗ нимӗҫсен колоннине персе икӗ моторлӑ самолёта ярса илнӗ. Партизансем ун ҫинчен пулемётсемпе рацисене илчӗҫ, самолёта пӗтерчӗҫ. 1942 ҫулхи кӑрлачӑн 24-мӗшӗнче 178-мӗш стрелоксен дивизин командовани хушнипе отрядӑн икӗ ушкӑнӗ Гришино, Ҫӳлту ялӗсенче хӳтӗленнӗ, ӑна тӑватӑ кун хушши тытса тӑнӑ.

Юнлӑ ҫапӑҫусем д. Холмец патӗнче (1942, нарӑс) пынӑ, унта 158 стрелковӑй дивизи шутӗнче «ЗИЛ», «Динамо», «Ҫурлапа Молоттӑ» заводсен ополченецӗсем ҫапӑҫнӑ. Халӗ Холмец д. хулинче тӑванла ҫар пытарнӑ ҫӗрте мемориал вырнаҫтарнӑ. Оленин районне 1943 ҫулхи пушӑн 4-мӗшӗнче ирӗке кӑларнӑ. Вӑрҫӑ ҫулӗсенче районта пурӑнакан 13 ҫын Совет Союзӗн Геройӗн ятне тивӗҫнӗ. Вӗсен астӑвӑмне Оленино посёлокӗн варринчи Паттӑрсен аллейинче, вилнӗ ентешсене халалласа ҫар мемориалӗпе юнашар ӗмӗрлӗхе хӑварнӑ.

Вӑрҫӑ ҫулӗсенче нимӗҫсем 147 оленин ялне тата Молодотуди районӗнчи 243 яла, ҫав шутра Ҫамрӑк Туд ялне те, пӗтӗмпех пӗтернӗ.

Оленин районӗн территоринче ҫапӑҫусенче пуҫ хунӑ 9733 салтака 39 захороненире пытарнӑ.

1958 ҫулта пӑрахӑҫланӑ Ҫамрӑк туда районӗ Оленин территорине (ҫав шутра Ҫамрӑк Туд), Селижар тата Ржев районӗсене кӗнӗ. 1963 ҫулта Оленин районӗ Нелидовскине кӗнӗ, тепӗр ҫултан ӑна ҫӗнӗрен туса лартнӑ. 1960—1970 ҫҫ. район интенсивлӑ аталаннӑ. Опытлӑ леспромхоз-полигона «ведомственным» посёлокӗпе пӗрле Мирный туса лартнӑ, пысӑк вложенисене районти ял хуҫалӑх аталанӑвне тунӑ.

2019 ҫулхи раштавӑн 29-мӗшӗнче муниципаллӑ района пӑрахӑҫланӑ, унӑн шутне кӗнӗ мӗнпур хула тата ял тӑрӑхне Оленин муниципаллӑ тӑрӑхне пӗрлештернӗ, Оленин районӗ администрациллӗ-территориллӗ виҫе пек округа ҫӗнетнӗ.

2020 ҫулхи авӑн уйӑхӗн 13-мӗшӗнче Оленин муниципаллӑ округӗн пӗрремӗш чӗнӗвӗн Думин суйлавӗ иртнӗ. Вӗсем ҫинче ӗнентерӳллӗ ҫӗнтерӗве 20-рен 18 депутат мандатне илнӗ «Пӗрлӗхлӗ Раҫҫей» парти ҫӗнтернӗ. Думӑн пӗрремӗш ларӑвӗ 2020 ҫулхи авӑн уйӑхӗн 25-мӗшӗнче иртнӗ. 2020 ҫулхи раштавӑн 4-мӗшӗнче Оленин муниципаллӑ округӗн пӗрремӗш пуҫлӑхӗ пулма унччен Оленин район пуҫлӑхӗн должноҫне йышӑннӑ О. И. Дубова суйланӑ.

Районта 13,9 пин çын (2006) пурăнать.

Районта пурĕ 340 ял-хула вырнаçнă.

Оленино районне, облаҫӑн администрациллӗ-территориллӗ йӗркеленӗвӗ енчен, 7 поселени кӗнӗ.

Оленино муниципаллӑ районне, муниципаллӑ йӗркеленӳ шучӗпе, 1.01.2006 пуҫласа 29.12.2019 таран 7 муниципаллӑ йӗркеленӳ кӗнӗ, ҫав шутра 1 хула тӑрӑхӗ тата 6 ял тӑрӑхӗ: Оленино муниципаллӑ округӗн Думи 09.10.2020 ҫ. ний (муниципаллӑ йӗркеленӳ статусӗсӗр)-ял территорийӗсем, вӗсен чиккисемпе центрӗсем унччен пулнӑ ултӑ ял тӑрӑхӗпе пӗр килеҫҫӗ. Ял территорийӗсенче вырӑнти хӑй тытӑмлӑх ыйтӑвӗсене татса парассине йӗркелеме, 01.01.2021 ҫ. пуҫласа ялти территори управленийӗсем йӗркеленеҫҫӗ, вӗсен пуҫлӑхӗсене Оленино муниципаллӑ округӗн пуҫлӑхӗ вырӑнне лартаҫҫӗ.

Оленино посёлокӗнчи предприятисен шутӗнче: Облпотребсоюзӑн ҫӑкӑр комбиначӗ, «Экзоты» ЗАО (йывӑҫа тирпейлесси), ООО «Любятино-2» (производство пеллет), тата ыттисем те. Районти хаҫат-тата электроснабжени предприятийӗсем, Поселокри потребитель обществи ӗҫлеҫҫӗ. Мирный поселокӗнче, Оленин вӑрманпромхозӗ пулнӑ базӑра, «Мостлеслеслесс» ТМЯО ӗҫлет. Районти тӗп ял хуҫалӑх предприятийӗсем, 2016 ҫул тӗлне: СПК «Берёзка» (д. Холмина), ООО «Гусевское» (д. Гусево), СПК «Каденкака» (д. Каденка).

Муниципалитет пасарӗ (2004) тунӑ, «Магнит» (2010) тата «Пятерочка» (2018) суту-илӳ сечӗсен лавккисем уҫӑлнӑ.

Транспорт: Оленино автостанцийӗ, МУП «Оленинское ПАТПА», Ж/д станци Оленино (Код 06450 Октябрь ҫулӗ, Мускав уйрӑмӗ).

РФ Перекет банкӗн банкоматлӑ уйрӑмӗ (тӗнчери тӳлев системисен карттисем, наличнӑйсен йышӑнӑвӗ) пур.

Район тăрăх Мускав — Ржев — Аслă Лука автомобильпе чукун çулĕсем иртеççĕ.

• Николай Японский — святой равноапостольный Николай, архиепископ Японский, в миру Иван Дмитриевич Касаткин, родился 1 (14) августа 1836 г. в Берёзовском погосте Бельского уезда Смоленской губ. (халӗ Тӗвер облӗ Оленин районӗнчи Мостово ял тӑрӑхӗн хурӑнӗ.) 1911-мӗш ҫулта, Николай святителӗн миссионерла ӗҫӗ 50 ҫул тултарсан, Япони Православи Чиркӗвӗн 266 общини пулнӑ, ун шутне 33017 православи мирянӗ, 1 архиепископ, 1 епископ, 35 священник кӗнӗ. 1912 ҫулхи нарӑсӑн 3 (16)-мӗшӗнче 76 ҫулта вилнӗ. Алексий патриарх ертсе пынӑ Вырӑс Православи Чиркӗвӗ 1970 ҫулхи акан 10-мӗшӗнче Николай святителе ят-сумпа ҫветке чинӗнче чапа кӑларасси пирки йышӑну тунӑ — тан апостоллӑ. Японире св. Микулана халӗ те Турӑ умӗнче аслӑ тӳрӗ ҫын тата хӑйне уйрӑм кӗлӗ тӑвакан предстатель вырӑнне хурса хисеплеҫҫӗ.
• Рачинский Сергей Александрович-1833 ҫулхи ҫу уйӑхӗн 15-мӗшӗнче Татево ялӗнче ҫуралнӑ. Мускав университечӗн профессорӗ, ботаник тата математик, 1867 ҫулта, студентсен пӑлханӑвӗсене пула, отставкӑна тухнӑ, 1872 ҫулта Татево несӗл ялне таврӑннӑ. Хресчен ачисем валли общежитипе Раҫҫейри пӗрремӗш ялти шкулта строитель тата вӗрентекен. Паллӑ педагог тата ҫутта кӑларакан. 2 (15-пе) вилнӗ. 1902 ҫулхи ҫу уйӑхӗнче ӑна Татево хулинче пытарнӑ.
• Николай Петрович Богданов-Бельский — паллӑ вырӑс ӳнерҫи, живопись академикӗ, Ӳнер Академин чӑн пайташӗ. Батрачкӑн мӑшӑрланман ывӑлӗ, 1868 ҫулхи раштавӑн 8-мӗшӗнче Шотове (Шоптове) ялӗнче ҫуралнӑ, урӑх ҫӑлкуҫсемпе — Шитика д.-нче, Татевкӑри вӑтам шкулта вӗреннӗ. Ялти шкулпа хресчен ачисен пурнӑҫне сӑнланӑ «Устный счётт» (1896, Патшалӑх Третьяков галерейи), «Шкул алӑкӗ умӗнче» (1897, Патшалӑх Вырӑс музейӗ) паллӑ картинӑсен авторӗ. 1945 ҫулхи нарӑсӑн 19-мӗшӗнче Берлинта (официаллӑ совет биографи кӑтартӑвӗсем тӑрӑх — Латви ССР-ӗнче) вилнӗ.
• Александр Петрович Васильев протоиерей — патша ҫемйин духовникӗ тата чи паллӑ кӗтӳҫ-урӑлтаркӑҫсенчен пӗри. 1868 ҫулхи ҫурлан 6-мӗшӗнче Шоюхӑве ялӗнче ҫуралнӑ, тӑлӑха юлнӑ, кӳршӗ Татево ялӗнчи шкулта попечени ҫинче пулнӑ. 1918 ҫулхи авӑнӑн 5-мӗшӗнче Петроградра персе пӑрахнӑ.
• Крылов Александр Петрович (1904—1981) — раҫҫей ӑсчахӗ, СССР ӐА академикӗ, Ленин тата Патшалӑх парнисен лауреачӗ, нефть уҫлакан вырӑнсен системисен авторӗ. Смулен кӗпернин Бельск уесӗнчи Татево салинче пачӑшкӑ кил-йышӗнче ҫуралнӑ.
• Орлов Василий Семёнович — 1890 ҫулта Оленино хулинче ҫуралнӑ, ҫирӗммӗш ҫулсенче РККА-ран демобилизаци хыҫҫӑн Минскра пульницӑн хуҫалӑх пайӗнче ӗҫленӗ, Халӑх Хуҫалӑхӗн Минскри институтне пӗтернӗ, диссертаци хӳтӗленӗ), нимӗҫсем ҫумӗнче Минск хула комиссариачӗн ача-пӑча учрежденийӗсен инспектор-методист вырӑнӗнче ӗҫленӗ. Хӑйӗн пурнӑҫне шеллемесӗр еврей ачисем пӗтесрен ҫӑлса хӑварнӑ. 1955 ҫулхи раштав уйӑхӗнче вилнӗ. 2005 ҫулӑн вӗҫӗнче «Яд Ва-Шемы» (Израиль) институт комиссийӗ Орлова вилнӗ хыҫҫӑн «Праведник Народов Мирадов» хисеплӗ ят панӑ.
• Богданов И. Л. — инфекционист, медицина ӑслӑхӗсен тухтӑрӗ, СССР ӐА пайташ-корреспонденчӗ.
• Козлов Сергей Олегович — Гварди мл. сержанчӗ 6-ой роты ВДВ 104 парашют-десант полкӗн 76-мӗш сывлӑш-десант дивизийӗн сержанчӗ, 13. 04. 79 в п. Мирный. 2000 ҫулхи нарӑсӑн 29-мӗшӗнче ҫӗрле Чечня тӑвӗсенчи ытти 90 боец шутӗнче 776. 0 ҫӳллӗшӗнче Хаттаб бандитла йӗркеленӗвӗн боевикӗсемпе (шутран 2500 единица таран) ҫапӑҫӑва кӗнӗ. Оленино, Тӗвер облаҫӗнче пытарнӑ. Паттӑрлӑх орденӗпе чысланӑ.
• Синев Николай Михайлович (10. 12. 1906 — 4. 9. 1991) — техн. наук (1956), проф. (1966), засл. деятель науки и техники РСФСР. 1941 — зам. гл. конструктора по танкостроению. 1948-61 — нач. ОКБ Киров з-де ҫинче. 1961-91 — зам. пред. гос. к-та СССР по использованию атомной энергии в мирных условиях. Сталинские и Гос. пр. (1943,1951,1953,1967).
• Никонов Тит — вырӑс ӳнерҫи, портретист, Рачинский шкулӗн вӗренекенӗ 1882 ҫулхи ҫуркуннеччен, кайран ӑна Троица-Сергий лаври ҫумӗнчи икона ҫыракан мастерскойне вырнаҫтарнӑ. Ӳнер шкулӗнчен вӗренсе тухнӑ.
• Петерсон Иван — вырӑс ӳнерҫи, Рачинскинче 1882 ҫулхи ҫуркуннеччен вӗренекенскер, кайран ӑна Троица-Сергий лаври ҫумӗнчи икона ҫыракан мастерскойне вырнаҫтарнӑ
• Троицкий Олег Иванович — Долгопрудный хулин пуҫлӑхӗ. 1957 ҫулхи 01. 01. 1957 ҫулхи Оленин районӗнчи Холмец салинче ҫуралнӑ. 1975 ҫултан пуҫласа 1977 ҫулччен Совет ҫарӗн ретӗнче хӗсметре тӑнӑ. 1984 ҫулта Мускаври сӑрт-ту институтне пӗтернӗ.
• Басов Владимир Константинович Псков облаҫӗн Аслӑ Лука районӗн пуҫлӑхӗ. 1954 ҫулхи ҫу уйӑхӗн 06-мӗшӗнче Оленин районӗнчи Истопки ялӗнче ҫуралнӑ. 1976 ҫулта Аслӑ Лука патшалӑх ял хуҫалӑх институтне пӗтернӗ.
• Жук Дмитрий Александрович (25. 02. 1968 — 28. 12. 2013). Раҫҫей шырав юхӑмӗн чи паллӑ хастарӗсенчен пӗри. Оленинти шырав отрячӗн тата ОРОО ертӳҫине «"Орёл" (2000—2013) ҫарпа истори шырав центрӗ. Вӑл ертсе пынипе хыпарсӑр ҫухалнӑ пин-пин совет салтакӗн юлашкине тупса чысласа пытарнӑ. Хыпарсӑр ҫухалнӑ тесе шутланӑ 100 тата 101 Казахстан бригадин ҫар ҫыннисен астӑвӑмне ӗмӗрлӗхе пысӑк тӳпе хывнӑ. д, воевавших в Оленинском районе, за что был награждён орденом «Достык«Республики Казахстан. Трагически погиб.
• Талуев Николай Григорьевич, 1920 ҫулхи ҫу уйӑхӗн 2-мӗшӗнче Ҫамрӑк Туда хулинче ҫуралнӑ. Ржев педагогика техникумӗнчен вӗренсе тухнӑскер. 1939 ҫулхи ҫурла уйӑхӗнчен пуҫласа 1940 ҫулхи нарӑс уйӑхӗччен Молодотуда районӗнчи Азановӑри тулли мар вӑтам шкулта ӑс пухнӑ. 1941 ҫулхи ҫӗртме уйӑхӗн 22-мӗшӗнче Талуев лейтенант фронтра пулнӑ ӗнтӗ. 18-мӗш ҫар йышӗнче ҫапӑҫнӑ, окружение лекнӗ, кӗрешӗве малалла тӑснӑ. Тӑшман тылӗнче. Краснодон хулин пысӑк подпольщиксен йышне кӗнӗ. 5 № шахта шурфӗ патӗнче персе вӗлернӗ.

• Облаç администрацин сайчĕ 2006 ҫулхи кӑрлачӑн 29-мӗшӗнче архивланӑ.
• Истори хыпарĕ 2007 ҫулхи пушӑн 11-мӗшӗнче архивланӑ.

Ку — ҫырса пӗтермен статья. Эсир статьяна тӳрлетсе е хушса проекта пулăшма пултаратăр. Çак асăрхаттарнине май пулсан тĕрĕсреххипе улăштармалла.

Шаблон:Тверь облаçĕн районĕсем