Вырӑсла версиЯтарлӑ проектсем
Сӑна ӗнерлеЧӗлхе суйлаИнформаци
РУВИКИ ҪИНЧЕН

Абруков Сергей Андреевич

Disambig gray.svg Абруков хушаматлă урăх çынсем çинчен РУВИКИ-ре статьясем пур.

Сергей Андреевич Абруков (1921 ҫулхи авӑнӑн 13-мӗшӗ, Кĕçĕн Сĕнчел, Тутар Автономиллĕ Социализмла Совет Республики — 2006 ҫулхи ҫӑвӑн 1-мӗшӗ, Шупашкар) – совет тата Раҫҫей ӑсчахӗ-физикӗ, физика-математика ӑслӑхӗсен тухтӑрӗ (1965), профессор (1966), РСФСР тава тивӗҫлӗ ӑслӑлӑх ӗҫченӗ (1976).

200 ытла ӑслӑлӑх ӗҫӗн, ҫав шутра 3 монографи тата 8 ӑслай авторӗ[1].

Пурнӑҫӗпе ӗҫӗ-хӗлӗ

1921 ҫулхи авӑн уйӑхӗн 13-мӗшӗнче Тутар АССР йышне кӗрекен Аксу районӗнчи Кӗҫӗн Сӗнчел ялӗнче ҫуралнӑ.

1939 ҫулта, Мамӑк вӑтам шкулӗнчен мухтав хучӗпе (вӑл вӑхӑтра ылтӑн медальсем пулман) вӗренсе тухнӑ хыҫҫӑн, экзаменсемсӗр Хусан патшалӑх университечӗн физикӑпа математика факультетне вӗренме илнӗ. Иккӗмӗш курсран 1941 ҫулта Хӗрлӗ Ҫар ретне чӗнсе илнӗ. 375-мӗш уйрӑм зенит-артиллери дивизионӗн йышӗнче радиотелеграфист пулса хӗсметре тӑнӑ. Сергей Андреевич 1945 ҫулта йывӑр аманнӑ, госпитале лексе 3-мӗш ушкӑн инвалидне кӑларнӑ. Демобилизациленӗ.

Тӑван тӑрӑхне таврӑнсан Хусан университетӗнче вӗренме пуҫланӑ, 1948 ҫулхи утӑ уйӑхӗнче хӗрлӗ дипломпа вӗренсе тухнӑ. Унтах ӗҫлеме хӑварнӑ, 1948 ҫултан пуҫласа 1967 ҫулччен ӗҫленӗ: лаборант, ассистент, аслӑ преподаватель, доцент, профессор тата молекулярлӑ физика кафедрин заведующийӗ. М. В. Ломоносов ячӗллӗ Мускав патшалӑх университетенче стажировкӑра пулнӑ. 1953 ҫулта «Изучение структуры структуры пламени с помощью интерференционных явлений в приборе Теплера» темӑпа кандидат диссертацине хӳтӗленӗ. Сергей Андреевич 1965 ҫулхи кӑрлач уйӑхӗнче хӳтӗленӗ вибраци тата пульсаци ҫуннине тӗпчекен тата «юрлакан ҫулӑмлӑ» текен ӗҫсем доктор диссертацийӗн никӗсне выртнӑ.

1967 ҫултанпа С. А. Абруков И. Н. Ульянова ячӗллӗ Чӑваш патшалӑх университетӗнче вӑй хунӑ: теплофизика кафедрин заведующийӗ, ӑслӑлӑх енӗпе ӗҫлекен проректор. 1996 ҫултанпа ӑслӑлӑх-тӗпчев пайӗн тӗп ӗҫченӗ, Чӑваш Енри пӗрремӗш проблемӑллӑ «Физика неустойчивого горения» ӑслӑлӑх-тӗпчев лабораторийӗн йӗркелӳҫи тата ертӳҫи пулнӑ. Вӑл ертсе пынипе 3 доктор тата 25 кандидат диссертацине хатӗрленӗ.

Наукӑпа педагогика енӗпе пӗрлех общество ӗҫне те туса пынӑ: Хусан тата Чӑваш университечӗсенче ӗҫленӗ вӑхӑтра факультет тата университет профсоюз тата парти органӗсен пайташӗ, Хусан тата Шупашкар хулисенчи халӑх депутачӗсен хула Канашӗн депутачӗ, КПСС Шупашкар хула комитечӗн пайташӗ, «Знание» обществӑн Шупашкар хула уйрӑмӗн председателӗ пулнӑ[2].

2006 ҫулхи ҫу уйӑхӗн 1-мӗшӗнче Шупашкарта вилнӗ[1].

Ҫемье

Ывӑлӗ — В. С. Абруков — ӑсчах, ашшӗн ӗҫне тӑсакан.

Хисепӗсем

  • Чӑваш АССР тава тивӗҫлӗ ӑслӑлӑх ӗҫченӗ (1970)[3];
  • РСФСР тава тивӗҫлӗ ӑслӑлӑх ӗҫченӗ (1976)[4];
  • Тӑван Ҫӗршыв вӑрҫин орденӗн II степенӗ (1985, юбилейлӑ);
  • «Хисеп Палли» орден;
  • медальсем[1].

Ăслăлӑх ĕçĕсем

Сергей Андреевич ертсе пынипе 3 физик тухтăр диссертацине тата 25 çын кандидат диссертацине хӳтĕленĕ. 200 ытла ăслăх ĕçне, çав шутра 3 монографи, 8 ăслай ĕçне пчетленĕ

«Çунав физики тата ăна тĕпчемелли меслетсем» ăслăх шкулне пуçарса яраканĕ

  • Теневые и интерференционные методы исследования оптических неоднородностей. Казань, 1962;
  • Вибрационное распространение пламени. Ч., 1975 (в соавт.);
  • Периодические явления при горении. Ч., 1987.

Ӑнлантарусем

  1. ^ 1, 2, 3 Т. С. Сергеев. Абруков Сергей Андреевич (выр.). Чувашская энциклопедия. Чувашский государственный институт гуманитарных наук. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи нарӑсӑн 5-мӗшӗ.
  2. ^ Чувашский государственный университет им. И.Н. Ульянова » Сегодня исполнилось 100 лет со дня рождения первого проректора по науке Чувашского госуниверситета профессора Сергея Андреевича Абрукова (англ.). www.chuvsu.ru. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи нарӑсӑн 5-мӗшӗ.
  3. ^ Указ о присвоении звания «Заслуженный деятель науки ЧАССР» (выр.). Наследие Чувашии. Национальная библиотека Чувашской Республики. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи нарӑсӑн 5-мӗшӗ.
  4. ^ Указ о присвоении звания «Заслуженный деятель науки РСФСР» (выр.). Наследие Чувашии. Национальная библиотека Чувашской Республики. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи нарӑсӑн 5-мӗшӗ.

Вуламалли

  • Абруков, С. А. Ăна тĕнче пĕлет / С. А. Абруков ; И. Поручиков калаçнă // Хыпар. – 2001. – 20 авăн.
  • Афанасьев, П. Еçчен этем / П. Афанасьев // Ялав. – 1981. – № 9. – С. 28.
  • Верхунов, В. Паллă ученăй-физик / В. Верхунов // Коммунизм ялавĕ. – 1971. – 12 сент.
  • Димитриев, В. Сĕмсĕр çынсен ирсĕр элекĕ / В. Димитриев // Хыпар. – 2005. – 25 пуш. – (Хÿтлĕх ; № 3).
  • Левуков, В. Пирĕн ентешсем – çĕршывăн мухтавлă çыннисем / В. Левуков // Ялав. – 2000. – № 12. – С. 68-71.
  • Абруков, В. С. Преемственность / В. С. Абруков // Ульяновец. – 1996. – 12 сент.
  • Абруков, В. С. Талантливый ученый, организатор науки и общественный деятель. - См. текст
  • Абруков Сергей Андреевич // Кто есть кто : ученые Чувашского государственного университета имени И. Н. Ульянова. – Чебоксары, 2002. – С. 32-33.
  • Абруков Сергей Андреевич // Ученые Чувашского университета : (1967-1992). – Чебоксары, 1992. – С. 5-7.
  • Афанасьев, П. В. Сергей Андреевич Абруков: 1921-2006. Пламенная страсть к научным исследованиям / П. В. Афанасьев // Ученые. – Чебоксары, 2006. – С. 9-16. – (Б-ка Президента Чуваш. Респ. ; т. 4).
  • Верхунов, В. Ученый, педагог, воспитатель / В. Верхунов // Совет. Чувашия. – 1971. – 12 сент.
  • Григорьева, З. Слово о пламени / З. Григорьева // Совет. Чувашия. – 1981. – 12 сент.
  • Коробов, Л. Н. В горниле века : (посвящается светлой памяти Сергея Андреевича Абрукова) / Л. Н. Коробов // Ульяновец. – 2012. – 20 сент. (№ 47). – С. 5.
  • Сергеев, Т. С. Абруков Сергей Андреевич / Т. С. Сергеев // Чувашская энциклопедия. – Чебоксары, 2006. – Т. 1 : А-Е. – С. 15.
  • Смирнов, Ю. Из поколения первопроходцев университета / Ю. Смирнов // Совет. Чувашия. – 2001. – 13 сент.

16. Ученый, с которым надежно и уверенно // Ульяновец. – 2011. – 15 сент. (№ 43/44). – С. 5 : фот.

  • Указ о присвоении звания Заслуженный деятель науки ЧАССР // ГИА ЧР. Ф1041оп6д898с12.
  • Указ о присвоении звания Заслуженный деятель науки РСФСР // ГИА ЧР. Ф1041оп6д1188с2. -

Каçăсем

Категорисем