Бутузов Валентин Фёдорович
Валентин Фёдорович Бутузов (1939 ҫулхи чӳкӗн 23-мӗшӗ, Мускав — 2021 ҫулхи ҫӗртмен 1-мӗшӗ, Мускав) — совет саманин тата Раҫҫейӗн математикӗ, физикӑпа математика ӑслӑлӑхӗсен докторӗ (1979), профессор (1982). Мускав университечӗн тава тивӗҫлӗ профессорӗ (2005). РСФСР халӑх ҫутӗҫӗн отличникӗ (1985). Раҫҫей Федерацийӗн аслӑ професси пӗлӗвӗн хисеплӗ ӗҫченӗ (1999).
Пурнӑҫӗ
Валентин Бутузов 1939 ҫулхи чӳкӗн 23-мӗшӗнче Мускавра служащийсен ҫемйинче ҫуралнӑ.
1957 ҫулта Мускав облаҫӗнчи Краснополянский районӗнчи вӑтам шкула ылтӑн медальпе пӗтернӗ хыҫҫӑн М. В. Ломоносов ячӗллӗ Мускав патшалӑх университечӗн физика факультетне вӗренме кӗнӗ. Ӑна 1963 ҫулта вӗренсе пӗтернӗ, кайран аспирантурӑра пӗлӳ илнӗ.
1966 ҫулта кандидат диссертацине, 1979 ҫулта вара доктор диссертацине хӳтӗленӗ.
1970 ҫултанпа Мускав патшалӑх университетӗнче аслӑ математика, математика анализӗ тата ытти ятарлӑ курссене ертсе пынӑ. 1993–2014 ҫулсенче МПУ физика факультечӗн математика кафедрине ертсе пынӑ, 2014–2021 ҫулсенче унтах профессор пулса ӗҫленӗ[2].
2021 ҫулхи ҫӗртмен 1-мӗшӗнче Мускавра йывӑр чир хыҫҫӑн вилнӗ[3].
Ӑслӑлӑх тата общество ӗҫӗ
Бутузов В. Ф. 1979 ҫултанпа 7–9 тата 10–11 классен валли геометрипе ҫӗнӗ шкул кӗнекисене ҫырассинче хастарлӑх ӗҫленӗ (Л. С. Атанасянпа тата ытти ӑсчахсемпе пӗрле). Ку кӗнекесем 1988 ҫулта Пӗтӗм Союзри шкул кӗнекисен конкурсӗнче 1-мӗш вырӑн йышӑннӑ, вӗсемпе шкулсенче паянхи кун та вӗрентеҫҫӗ[4].
Профессор 15 ӑслӑлӑх кандидатне хатӗрленӗ, унӑн тӑватӑ вӗренекенӗ ӑслӑлӑх докторӗ пулса тӑнӑ[5]. Вӑл 268 статьяпа 89 кӗнеке авторӗ[6]. Темиҫе хут МПУ физика факультечӗн чи лайӑх вӗрентекенӗ ята тивӗҫнӗ.
Паллă ĕçĕсем
- Асимптотические разложения решений сингулярно возмущенных уравнений. М., Наука, 1973 (А. Б. Васильевăпа пĕрле),
- Асимптотические методы в теории сингулярных возмущений. М., Высшая школа, 1990 (А. Б. Васильевăпа пĕрле),
- Математический анализ в вопросах и задачах. М., Высшая школа, 1-е издание, 1984; М., Физматлит, 4-е издание, 2001 (Н. Ч. Крутицкаяпа, Г. Н. Медведевпа, А. А. Шишкинпа пĕрле),
- Геометрия 7-9 (учебник для общеобразовательных учреждений). М., Просвещение, 1-е издание, 1990; 15-е издание, 2005 (Л. С. Атанасянпа, С.Б. Кадомцевпа, Э. Г. Познякпа, И. И. Юдинăпа пĕрле),
- Геометрия 10-11 (учебник для общеобразовательных учреждений). М., Просвещение, 1-е издание, 1992; 11-е издание, 2005 (Л. С. Атанасянпа, С. Б. Кадомцевпа, Л. С. Киселевăпа, Э. Г. Познякпа пĕрле).
Хисепӗсем
- II степеньлӗ «Тӑван Ҫӗршыв умӗнчи тава тивӗҫлӗ ӗҫсемшӗн» орден медалӗ (2016);
- «Ӗҫри паллӑлӑхшӑн» медаль (1986);
- М. В. Ломоносов ячӗллӗ преми (1993 — педагогика ӗҫӗшӗн, 2003 — ӑслӑлӑх ӗҫӗшӗн);
- Раҫҫей Федерацийӗн аслӑ професси пӗлӗвӗн хисеплӗ ӗҫченӗ (1999);
- Мускав университечӗн тава тивӗҫлӗ профессорӗ (2005);
- РСФСР халӑх ҫутӗҫӗн отличникӗ (1985);
- РСФСР Ҫутӗҫ министерствин хисеп хучӗ (1981)[7].
Ӑнлантарусем
- ^ Mathematics Genealogy Project (англ.) — 1997.
- ^ Бутузов Валентин Фёдорович. Летопись Московского университета. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи акан 27-мӗшӗ.
- ^ Ушел из жизни научный руководитель СУНЦ МГУ Валентин Федорович Бутузов. Пӑхнӑ кун: 2021 ҫулхи утӑн 4-мӗшӗ. Архивланӑ 2021 ҫулхи ҫӗртмен 19-мӗшӗ.
- ^ Федеральный перечень учебников на 2025—2026 учебный год. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи акан 27-мӗшӗ.
- ^ Бутузов Валентин Федорович. Кафедра математики Физического факультета МГУ. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи акан 27-мӗшӗ.
- ^ Бутузов Валентин Федорович. Пӑхнӑ кун: 2018 ҫулхи пушӑн 31-мӗшӗ. Архивланӑ 2018 ҫулхи акан 1-мӗшӗ.
- ^ К 75-летию Валентина Федоровича Бутузова. Math-Net.Ru. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи акан 27-мӗшӗ.