Галат чӗлхи
Галат чӗлхи — п. эрч. III — п.э. IV ӗмӗрсенче Кĕçĕн Азири Галатире (хальхи Турци) çухалнă кельт чĕлхи. Хăшпĕр çăлкуçсенче галат чĕлхипе VI ĕмĕрте те пупленĕ теççĕ[1]. Тăванлă чĕлхе — галл чĕлхи.
Лексика
Чĕлхере классикăри авторсен тата çырнисенчи темиçе кĕске глосс кăна сыхланса юлнă. Пĕтĕмĕшпе вĕсен шучĕ 120 сăмах, тĕпрен илсен ятсем тата географири ятсем. Грек авторĕсем çырнă сăмахсем[2][3]:
- άδάρκα (adarka) — темле ӳсентăран,
- αδες (ades) — урасем,
- βαρδοί (bardoi) — бард, юрлакан поэт
- μάρκα (marka) — лаша
- τριμαρκισία (trimarkisia) — виçĕ юланутçă ушкăнĕ.
Ҫын ячӗсем
Ҫын ячӗсем riks-па вӗҫленеҫҫӗ, хӑш чухне -marus пек вӗҫленме пултараҫҫӗ, ҫапла май мӗнпур кельтла калаҫакансен сарӑлнӑ ячӗсемпе килӗшсе тӑраҫҫӗ. Нумайӑшӗн кельт чӗлхисенче час-часах тӗл пулакан пӗрлехи тымарӗ пур:
- *brog- «ҫӗршыв, лаптӑк». Танлаштарма: авалхи ирланд чӗлхинче mruig, валлилле тата бретонла bro; латинла тӑванлӑ margo тата готла marka,
- *epo- «лаша»; авалхи ирланд ech, валлилле eb- (ebol «пони» сӑмахра тата ebrwydd «хӑварт чупакан» сӑмахра упранса юлнӑ),
- *māro- «аслӑ». Танлаштарма: галл чӗлхинчи -māros, авалхи ирланд чӗлхинчи mór, валлилле mawr, бретонсен meur
- *rig(o)- «патша». Танлаштарма: галл чӗлхинчи -rāx/-reix, ирланд чӗлхинчи ri, валлилле rhi; готла -reiks тата латинла rēx тӑванлӑ.
Тӗслӗхсем[2]:
Άδιατόριξ (Adiatorīx) — Адиаторикс
Βιτοριξ (Bitorīx) — Биторикс
Βρογιμάρος (Brogimāros) — Брогимарос
Κάμμα (Cāmmā) — Камма
Δομνείων (Domneiū) — Домнею
Έπόνη (Eponī) — Эпони
Ολοριξ (Olorīx) — Олорикс
Σμερτομάρα (Smertomārā) — Смертомара
Τεκτομάρος (Tectomāros) — Тектомарос
Ӑнлантарусем
- ^ John T. Koch. . — Santa-Barbara: ABC-CLIO. — Т. 3 G -L. — С. 788. — 2187 с. — ISBN 9781851094400. Архивировано 24 ҫӗртмен 2016 года.
- ^ 1, 2 Philip Freeman. The Galatian Language: A Comprehensive Survey of the Language of the Ancient Celts in Greco-Roman Asia Minor. — Mellen Press, 2001. — С. 15–18, 23–64. — 136 с. — ISBN 9780773474802. , Wayback Machine çинчи 2017 ҫулхи раштавӑн 22-мӗшӗнчи копийӗ
- ^ Xavier Delamarre. Dictionnaire de la langue gauloise: Une approche linguistique du vieux-celtique continental. — Errance, 2008. — 440 с. — ISBN 9782877723695. , Wayback Machine çинчи 2017 ҫулхи раштавӑн 22-мӗшӗнчи копийӗ
Вуламалли
- Weisgerber, L. (1931). Galatische Sprachreste. In Natalicium Johannes Geffcken zum 70. Geburtstag 2. Mai 1931 gewidmet von Freunden, Kollegen und Schülern, 151—175. Heidelberg: Carl Winter.(ним.)
- Freeman Ph. The Galatian Language: A Comprehensive Survey of the Language of the Ancient Celts in Greco-Roman Asia Minor. Lewiston, New York: Mellen Press, 2001. ISBN 0-7734-7480-3.(акăлч.)
- Афиногенов Д. Е., Солопов А. И. Долго ли существовал галатский язык? // Philologia classica. 2015. — № 10. — С. 88-91