Григорьев Иван Яковлевич (артиллерист)
Григорьев Иван Яковлевич (1924 ҫулхи ҫӑвӑн 20-мӗшӗ, Баштанский район[d], Одесская губерния[d] — 1986, Тула) — Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫине хутшӑннӑскер, гварди аслӑ лейтенанчӗ[1][2], 180-мӗш гварди стрелоксен полкӗн (60-мӗш гварди стрелоксен дивизийӗ, 5-мӗш тапӑну ҫарӗ, 1-мӗш Беларуҫ фрончӗ) батареи командирӗ. Вӑл — Совет Союзӗн Паттӑрӗ (1945)[2][3].
Пурнӑҫӗпе ӗҫӗ-хӗлӗ
Иван Яковлевич Григорьев 1924 ҫулхи майӑн 20-мӗшӗнче Украинӑри Николаев облаҫӗнчи Новоалександровка ялӗнче хресчен кил-йышӗнче ҫуралнӑ[1][2]. 1931 ҫулта ашшӗ-амӑшӗсӗр тӑрса юлнӑ, пӗр вӑхӑт тӑванӗсенче пурӑннӑ. 1932 ҫултанпа Николаев хулинчи Г. И. Петровский ячӗллӗ детдомра воспитани илнӗ[2]. Унтах вӑл 8 класс пӗтернӗ, 1939 ҫулта Андре Марти ячӗллӗ фабрикӑ-савут вӗренӗвӗ шкулӗнче вӗренсе тухнӑ. 1939 ҫултанпа Николаев хулинчи Андре Марти ячӗллӗ савутра разметчик-черчёвщик пулса ӗҫленӗ[2]. 1941 ҫулхи август уйӑхӗнче Сталинграда эвакуациленӗ, унта № 264 савутра разметчик тата слесарь пулса ӗҫленӗ[2].
1941 ҫулхи август уйӑхӗнче Сталинградри Киров район военкомачӗпе Хӗрлӗ Ҫара чӗнсе илнӗ[2][3]. 1942 ҫулхи пуш уйӑхӗнченпе фронтра ҫапӑҫнӑ. Хӗсмете запас артиллери полкӗнче пуҫланӑ, Сталинград ҫапӑҫувӗнче хӳтӗлӳ ҫапӑҫувӗсене хутшӑннӑ[2][4]. 1942 ҫулхи чӳк уйӑхӗнче — 1943 ҫулхи ҫӗртме уйӑхӗнче Барнаул хулинче (Алтай Ен) Лепель миномёт училищинче вӗреннӗ. Пӗтернӗ хыҫҫӑн «лейтенант» звани панӑ[2]. 1943 ҫулхи ҫӗртме уйӑхӗнченпе Кăнтăр-Анăç фрончӗн 527-мӗш миномёт полкӗнче вут взводне командӑланӑ, 1943 ҫулхи август уйӑхӗнче ҫавнахи должностьпа 531-мӗш миномёт полкне (12-мӗш ҫар) куҫарнӑ[2]. 1944 ҫулхи кӑрлач уйӑхӗнченпе 180-мӗш гварди стрелоксен полкӗнче (60-мӗш гварди стрелоксен дивизийӗ) 45-мм орудисен батари взводне командӑланӑ[2]. Нижнеднепров, Никополь-Кривой Рог, Березнеговато-Снигиревка, Ясс-Кишинёв наступлени операцисене хутшӑннӑ[2].
Григорьев И. Я. гварди лейтенанчӗ Варшав-Познань наступлени операцинче Магнушев плацдармӗнче 14 января 1945 ҫулта палӑрнӑ[2][4]. Артиллери хатӗрлӗвӗ хыҫҫӑн унӑн взводӗ штраф ротин атакине хутшӑннӑ. Орудисене алла ярса атакӑлакан цепьсене вырнаҫтарса, тӳрӗ вутпа тӑшман вут пӳрнисене аркатнӑ, малти траншейӑна ярса илме май панӑ. Взводӑн 4 орудинчен 3-шӗ арканнӑ, личный составӑн ытларах пайӗ пуҫне çухатнӑ, анчах командир хӑй хирӗçрен тухман, аманнӑ наводчика улӑштарса тӑшмана тӳрӗ вутпа ҫапма тӑснӑ[2][1]. Ҫак кун взвод пехотапа 10 ҫухрӑм малалла пынӑ, тӑшманӑн нумай хӳтӗлӳ позицийӗсене ҫӗнсе иртнӗ. Нимӗҫ танкӗсен атакине сирсе янӑ. Ҫак ҫапӑҫура Григорьев И. Я. йывӑр аманнӑ, госпитальте уйӑх сипленнӗ хыҫҫӑн хӑйӗн полкне таврӑннӑ та Берлин наступлени операцине хутшӑннӑ[2][4].
СССР Аслӑ Канашӗн Президиумӗн 1945 ҫулхи февралӗн 27-мӗшӗнчи хушӑвӗпе «тӑшманпа ҫапӑҫура командованин ҫапӑҫу заданийӗсене лайӑх пурнӑҫланӑшӑн тата ҫакӑн чухне кӑтартнӑ паттӑрлӑхпа хӑюплӑхшӑн» гварди лейтенант Григорьев Иван Яковлевича Совет Союзӗн Паттӑрӗ ятне панӑ, Ленин орденӗпе тата «Ылтӑн Ҫӑлтӑр» медаль парнеленӗ[2][3].
1945 ҫулхи май уйӑхӗнченпе — 60-мӗш гварди стрелоксен дивизин 404-мӗш артиллери бригадин вӗренӳ дивизионӗн противотанк орудисен батареи командирӗ (Германири совет ҫарсен ушкӑнӗ)[2]. 1946 ҫулхи чӳк уйӑхӗнченпе — 7-мӗш артиллери дивизин 39-мӗш йывӑр гаубица бригадин батареи командирӗ (Таврида ҫар округӗ)[2]. 1947 ҫулхи акан 27-мӗшӗнче запасӑна тухнӑ, Тула хулинче пурӑннӑ[2].
1949 ҫулта Тула облаҫри парти шкулне пӗтернӗ. 1949 ҫулхи утӑ—авӑн уйӑхӗсенче Тула облаҫне ДСО «Буревестник» председателӗ пулнӑ[2]. 1949 ҫулхи авӑн уйӑхӗнченпе Тула облисполкомӗн УИТЛиКӗнче уйрӑм охрана дивизионне командӑланӑ. 1955 ҫулччен УВД органӗсенче тӗрлӗ оперативлӑ должностьсенче хӗсмет тунӑ[2]. 1955 ҫулхи пуш уйӑхӗнченпе Тула облисполкомӗн УВД-нче пожар-техникӑпа мобилизаци пайӗсенче ертӳллӗ должностьсенче тӑнӑ[2]. 1961 ҫулхи кӑрлач уйӑхӗнче Тула облаҫӗн УВД парти комитечӗн освобождениллӗ секретарӗ пулнӑ[2]. 1964 ҫулта РСФСР общество порядокне сыхлакан Министерствин Аслӑ шкулне пӗтернӗ[2]. 1965 ҫулхи утӑ уйӑхӗнче — 1969 ҫулхи юпа уйӑхӗччен Тула облисполкомӗн УВД-нче ҫар-мобилизаци ӗҫӗпе аслӑ инспектор, кайран хуҫалӑх пайӗнче ӗҫленӗ[2]. 1972 ҫулхи раштав уйӑхӗнче освобождениллӗ партком секретарӗ пулса тӑнӑ. 1975 ҫулхи кӑрлач уйӑхӗнче Тула облисполкомӗн УВД вневедомствӑллӑ охрана управленийӗн пуҫлӑхӗн ҫумӗ пулнӑ[2]. 1977 ҫулхи пуш уйӑхӗнче шалти хӗсмет подполковникӗ званипе пенсие тухнӑ, «Тула» машиностроитель савучӗнче ӗҫлеме тӑснӑ[2]. Патриотла воспитани ӗҫне хастар хутшӑннӑ. Иван Яковлевич Григорьев 1986 ҫулхи авӑнӑн 7-мӗшӗнче вилнӗ, Тула хулинче пытарнӑ[2][1].
Хисепӗсем
- Совет Союзӗн Паттӑрӗ (1945 ҫулхи февралӗн 27-мӗшӗ, Ленин орденӗ тата «Ылтӑн Ҫӑлтӑр» медаль)[2][3].
- Ленин орденӗ (1945 ҫулхи февралӗн 27-мӗшӗ)[2].
- Отечественной войны I степень орденӗ (1985 ҫулхи пушӑн 11-мӗшӗ)[2].
- Хӗрлӗ Ҫӑлтӑр орденӗ (икӗ хутчен: 1944 ҫулхи акан 24-мӗшӗ тата тата)[2][3].
- Медаль «Ҫапӑҫура палӑрнӑшӑн»[3].
- Медаль «Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫинче Германие ҫӗнтернӗшӗн 1941—1945 ҫҫ.»[3].
- Медаль «Берлина илнӗшӗн»[2].
- Медаль «Варшавӑна ирӗке кӑларнӑшӑн»[2].
Астӑвӑм
- Тула хулинче И. Я. Григорьев ятне 1-мӗш хула масарӗнчи пытарнӑ вырӑнӗнче асӑнаҫҫӗ[2].
Ӑнлантарусем
- ^ 1, 2, 3, 4 Григорьев Иван Яковлевич (выр.). warheroes.ru. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫурлан 6-мӗшӗ.
- ^ 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29, 30, 31, 32, 33, 34, 35 Григорьев Иван Яковлевич (выр.). ФСИН России. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫурлан 6-мӗшӗ.
- ^ 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7 Григорьев Иван Яковлевич (выр.). Память народа. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫурлан 6-мӗшӗ.
- ^ 1, 2, 3 От Сталинграда до Берлина. Как командир Григорьев сдержал 12 немецких танков (выр.). Аргументы и факты в Туле. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫурлан 6-мӗшӗ.
Вуламалли
- Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 100 000 экз. — ISBN отс., Рег. № в РКП 87-95382.
