Ерлыкин Евгений Ефимович
Ерлыкин Евгений Ефимович (1909 ҫулхи раштавӑн 24-мӗшӗ, Тверь[d] — 1969 ҫулхи акан 18-мӗшӗ, Ленинград) — совет çар лётчик-истребителĕ, авиаци генерал-майорĕ (1942), Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçине хутшăннăскер, Совет Союзĕн Паттăрĕ (1940)[1][2].
Пурнăçĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
Евгений Ефимович Ерлыкин 1909 çулхи раштавăн 24-мĕшĕнче (тепĕр çăлкуçпа — 1910 çулхи кăрлачăн 5-мĕшĕнче) Тĕвер хулинче çуралнă[3][2]. 1925 çулта профтехшколăна вĕренсе тухнă[3]. 1926 çулхи кăрлач уйăхĕнченпе Тĕвер станцийĕнчи чукун çул мастерскисенче слесарьпе балтаçă пулса ĕçленĕ[1].
1928 çулхи çу уйăхĕнче комсомол путевкипе Хĕрлĕ Çара чĕнсе илнĕ[1][3]. 1929 çулта Ленинградри ВВС РККА Вăрçă-теори шкулне, 1930 çулта Борисоглебскири 2-мĕш Осоавиахим ячĕллĕ вăрçă лётчик шкулне вĕренсе тухнă[1][2]. 1930 çулхи юпа уйăхĕнченпе Ленинград вăрçă округĕн ВВС-ĕн 1-мĕш Хĕрлĕ Ялавлă истребитель авиаэскадрильинче кĕçĕн тата аслă лётчик пулса хĕсметре тăнă[1]. 1931 çулхи чӳк — 1932 çулхи çĕртме уйăхĕсенче Мускав вăрçă округĕн ВВС спецслужбăсен вăрçă шкулĕ çумĕнчи командирсене усовершенствовани курсĕнче вĕреннĕ, хыççăн Ленинград вăрçă округĕн 12-мĕш уйрăм авиаотрядĕнче командирне пулăшаканĕ пулса тăнă[1][2]. 1932 çулхи авăн уйăхĕнченпе 1-мĕш истребитель авиаэскадрильинче звено командирĕ пулнă[1]. 1933 çулхи чӳк уйăхĕнче Мускав вăрçă округĕн 117-мĕш истребитель авиаэскадрильине куçарнă, унта эскадрилья штаб пуçлăхĕ, звено командирĕ, отряд командирĕ тата эскадрилья вăрçă комиссарĕ пулса хĕсметре тăнă[1].
1936 çулхи чӳк — 1937 çулхи çу уйăхĕсенче Испанире правительствăпа хĕрлĕ армейӗсем патне совет лётчик-доброволецĕ пулса çапăçнă, уйрăм истребитель группин командирĕ пулнă[1][3][2]. 214 яхăн çар вĕçĕвĕ тунă, испан лётчикĕсене вĕрентнĕ[3][2]. Икĕ хутчен аманнă, Бискай кӳлмекĕ çийĕнчи пĕр çапăçура самолёчĕ çапса антарнă, аманнă лётчика испан пулăçăвĕпе ирĕке тухнă[3][2]. Испанири паттăрлăхĕшĕн икĕ Хĕрлĕ Ялав орденĕпе наградăланă[1][2].
СССР-а таврăнсан 1937 çулхи çу уйăхĕнче Ленинград вăрçă округĕн ВВС-ĕн Сывлăш çапăçу центрне ертсе пынă[1][3]. 1938—1939 çулсенче Совет вăрçă разведкин заданипе Францире вăрттăн ĕçленĕ, Сорбонна университечĕнче вĕреннĕ[3][2]. 1939 çултанпа полковник Ерлыкин 59-мĕш истребитель авиацийĕн бригадине (Пушкин хули) командаланă[1]. Çак бригадăпа Анăç Украинăпа Анăç Беларуçе хирĕç похода, хыççăн 1939—1940 çулсенчи совет-финн вăрçине хутшăннă[1][2]. Совет-финн вăрçи вăхăтĕнче бригада çар вĕçĕвĕсене пысăк ретпе тунă, сывлăш разведкине, тăшман çарĕсемпе аэродромĕсене штурмлама тата бомбăлама, совет çар пайĕсене пĕрхĕнтерме хутшăннă. Бригада 10812 çар вĕçĕвĕ тунă, çапăçура 101, аэродромсенче 30 тăшман самолёчĕсене пĕтернĕ, хăйĕн самолёчĕсене çухатман[3][2]. Бригадăн икĕ истребитель авиаполкĕ (25-мĕш тата 7-мĕш) Хĕрлĕ Ялав орденĕпе наградăланă[1].
СССР Аслă Канашĕн Президиумĕн 1940 çулхи пушăн 21-мĕшĕнчи хушăвĕпе «çапăçу ĕçне ăслă йĕркеленĕшĕн, хăйĕн тăнăçлăхне тата хăюлăхне кăтартнăшăн» полковник Ерлыкин Евгений Ефимовича Совет Союзĕн Паттăрĕ ятне панă, унта Ленин орденĕпе «Ылтăн Çăлтăр» медалне (№ 259) панă[1][2][3].
1940 çулхи çурла уйăхĕнче бригада реорганизациленĕ хыççăн Ерлыкина 5-мĕш хутăш авиадивизи командирĕ вырăнне лартнă. 1941 çулхи çу уйăхĕнче М.В. Фрунзе ячĕллĕ Вăрçă академийĕ çумĕнчи аслă командирсене усовершенствовани курсĕнче вĕренсе тухнă та дивизи командирĕ пулса тăнă[1][2]. Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçин пуçламăшĕнче Çурçĕр фрончĕнче дивизи командирĕ пулнă[1]. 1941 çулхи авăнăн 19-мĕшĕнче Ерлыкина 7-мĕш истребитель авиакорпусĕн ПВО командирĕ вырăнне лартнă (Ленинград ПВО йышĕнче)[1][2]. Корпус Ленинграда, Кронштадта çапăçуран хӳтĕленĕ[1][3]. 1942 çулхи чӳкĕн 10-мĕшĕнче авиаци генерал-майорĕ звани панă[1]. 1943 çулхи утă уйăхĕнче 7-мĕш истребитель авиакорпусне 2-мĕш гварди авиакорпусне куçарнă, унта «Ленинградский» ят панă[1].
1943 çулхи утă уйăхĕн 10-мĕшĕнче генерал-майор Ерлыкин 6-мĕш истребитель авиакорпусне командалама пуçланă (16-мĕш сывлăш çарĕ, Тĕп, хыççăн Беларуç фрончĕ)[1][3]. Корпуспа Курск çапăçăвне, Днепршăн çапăçма, Гомель-Речица тапăнăвне, Дмитровск-Орловски, Севск, Бахмач, Чернигов хулисене ирĕке кăларма хутшăннă[1][2]. 1944 çулхи авăнăн 6-мĕшĕнченпе Липецкири аслă офицерсен вăрçă авиаци шкулĕн пуçлăхĕ пулнă[1][2]. 1945 çулхи раштав уйăхĕнченпе 314-мĕш истребитель-бомбăлакан авиадивизи командирĕ[1]. 1946 çулхи çĕртме уйăхĕнче ВВС Тĕп командующийĕн распоряженине тăнă. 1947 çулхи нарăсăн 3-мĕшĕнче чирĕпе запаса тухнă[1][2]. Ленинградра пурăннă, вăтам шкулта вăрçă ĕçĕн вĕрентекенĕ пулса ĕçленĕ. Евгений Ефимович Ерлыкин 1969 çулхи акан 18-мĕшĕнче вилнĕ, Санкт-Петербургри Богословское çăвинче пытарнă[2][3].
Хисепĕсем
- Совет Союзĕн Паттăрĕ (1940 çулхи пушăн 21-мĕшĕ, «Ылтăн Çăлтăр» медалĕ № 259)[1][2]
- Ленин орденĕ (1940 çулхи пушăн 21-мĕшĕ)[1][2]
- Виçĕ Хĕрлĕ Ялав орденĕ (1937 çулхи кăрлачăн 2-мĕшĕ; 1937 çулхи утăн 4-мĕшĕ; 1942 çулхи чӳкĕн 23-мĕшĕ)[1][2]
- Хĕрлĕ Çăлтăр орденĕ (1944 çулхи чӳкĕн 3-мĕшĕ)[1][2]
- «Çапăçура палăрнăшăн» медаль (1940 çулхи акан 20-мĕшĕ)[1][2]
- Медальсем
Ӑнлантарусем
- ^ 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29, 30, 31 Ерлыкин Евгений Ефимович. Память народа. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи утӑн 9-мӗшӗ.
- ^ 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24 Ерлыкин Евгений Ефимович. Санкт-Петербургские герои. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи утӑн 9-мӗшӗ.
- ^ 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14 Ерлыкин Евгений Ефимович. Выборгская земля. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи утӑн 9-мӗшӗ.
Вуламалли
- Герои Советского Союза: крат. биогр. слов. Т.1. – Москва, 1987.
- Цапаев Д.А., Айрапетян Б.В., Введенский Б.А. Великая Отечественная: Комдивы. Военный биографический словарь. Том II. Командиры авиационных дивизий ВВС и ВМФ, командующие дивизионными районами ПВО, командиры дивизий ПВО, зенитных артиллерийских дивизий РГК, истребительных авиадивизий ПВО, дивизий ВНОС, аэростатов заграждения, прожекторных дивизий и авиационных дивизий ВВС / под общ. ред. В.П. Горемыкина — М.: Кучково поле, 2014.
