Ефимов Матвей Андреевич
Ефимов Матвей Андреевич (1909 ҫулхи ҫурлан 5-мӗшӗ, Бережок[d], Первомайское сельское поселение[d] — 1943 ҫулхи кӑрлачӑн 7-мӗшӗ, Ломоносовский район[d], Ленинград облаçĕ) — лётчик-ас, Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫине хутшӑннӑскер, Совет Союзӗн Паттӑрӗ (1942)[1].
Пурнӑҫӗпе ӗҫӗ-хӗлӗ
Матвей Андреевич Ефимов 1909 ҫулхи авӑнӑн 5-мӗшӗнче (кивӗ стильпе — утӑн 23-мӗшӗнче) Смоленск кӗпернинчи Бережок ялӗнче (хальхи Смоленск облаҫӗн Кардымово районӗ) хресчен ҫемьинче ҫуралнӑ[1][2][3]. Вӑл шкултан вӗренсе тухнӑ, колхозра ӗҫленӗ, ял канашӗн председателӗпе комсомол организацин секретарӗ пулнӑ[1][3]. 1927 ҫултанпа Мускавра пурӑннӑ та ӗҫленӗ[1].
1931 ҫулхи юпа уйӑхӗнче Ефимова Рабочи-Хресчен Хӗрлӗ Ҫара чӗнсе илнӗ[2][1]. Вӑл Беларуҫ ҫар округӗнчи 6-мӗш Чонгар кавалери дивизин 6-мӗш учебнӑй танк полкӗнче хӗсметре тӑнӑ[1]. 1932 ҫулта ВКП(б) членӗ пулса тӑнӑ[1]. 1933 ҫулхи кӑрлач уйӑхӗнче запаса тухнӑ[1][4].
1934 ҫулта Ефимов Свердлов ячӗллӗ Пӗтӗм Союз коммунист университечӗнчен вӗренсе тухнӑ. 1934 ҫулхи авӑн уйӑхӗнче иккӗмӗш хут ҫара чӗнсе илнӗ те Ейскри Тинӗс ҫар авиаци училищине курсанта илнӗ[1][2]. 1937 ҫулта училищӗнчен паллӑ вӗренсе тухнӑ та унтах лётчик-инструктор пулса хӑварнӑ[1][4]. 1939 ҫулхи раштав уйӑхӗнчен пуҫласа училищӗн эскадрилин ҫар комиссарӗ пулнӑ[1][3]. 1940 ҫулхи раштав уйӑхӗнче Ефимова 5-мӗш истребитель авиаполкне (61-мӗш истребитель авиабригади, Балти флочӗн ВВС) звено командирӗ вырӑнне янӑ[1][1].
Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫинче — 1941 ҫулхи ҫӗртмен 22-мӗшӗнчен пуҫласа[1][2]. Вӑл Прибалтикӑри хӳтӗлев ҫапӑҫӗсене, Ленинград хӳтӗлевне тата Ладога кӳлли витӗр «Пурнӑҫ ҫулӗ» сывлӑшран хӳтӗлеме хутшӑннӑ[1][5]. Пӗрремӗш ҫар вӗҫӗве 1941 ҫулхи утӑн 12-мӗшӗнче МиГ-3 истребитель ҫинче Псков хушшинче тӑшман Ме-109 самолёчӗпе ҫапӑҫса ӳкернӗ[1][3]. 1941 ҫулхи авӑн — юпа уйӑхӗсенче Моонзунд архипелагӗнчи утравсенче уйрӑм авиагруппӑра Берлина пӗрремӗш бомбăланă совет самолёчĕсене истребительпе хӳтӗленӗ[1][5].
1942 ҫулхи кӑрлачӑн 18-мӗшӗнче полк 3-мӗш гварди истребитель авиаполкӗ ятне илнӗ[1]. 1942 ҫулхи апрелӗччен Ефимов 280 ҫар вӗҫӗвӗ тунӑ, 89 сывлӑш ҫапӑҫӑвне хутшӑннӑ, хӑй шучӗпе 3, группипе 19 тӑшман самолёчӗсене ӳкернӗ[1][2][3]. Ӑна 1942 ҫулхи ҫӗртмен 14-мӗшӗнчи СССР Аслӑ Канашӗн Президиумӗн хушӑвӗпе Совет Союзӗн Паттӑрӗ ятне панӑ, унта Ленин орденӗпе «Ылтӑн Ҫӑлтӑр» медальне (№ 586) панӑ[1][2][3].
1942 ҫулхи август уйӑхӗнче Ефимова полк командирӗн политика пайӗпе заместителӗ вырӑнне лартнӑ (вӑл 1942 ҫулхи юпа уйӑхӗнченпе ку вырӑнта официаллӑ пулнӑ)[1][5]. Вăл хăйĕн полкĕнче 352 ҫар вӗҫӗвӗ тунӑ, 106 сывлăш ҫапăçăвне хутшăннă, хӑй шучӗпе 9, группипе 22 тӑшман самолётне ӳкернӗ[1][5][2].
1943 ҫулхи кӑрлачӑн 7-мӗшӗнче Ефимов ДБ-3Ф самолёчӗпе Борки аэродромӗнче катастрофӑра вилнӗ. Вӑл полк валли ҫӗнӗ истребительсем илме ушкӑнпа пынӑ[1][2][3]. Матвей Андреевич Ефимов Кронштадт хулинче вырӑс (хула) ҫӑвинче пытарнӑ[1][6].
Хисепӗсем
Астӑвӑм
- Ефимов ячӗпе Санкт-Петербург хулинчи урама ят панӑ. Ҫак урамри 1-мӗш номерлӗ ҫурт ҫинче асӑну хӑми пур[1][3].
- Кронштадт хулинчи Мухтав аллейинче Балти флочӗн тинӗс авиаци полкӗсен Совет Союзӗн Паттӑрӗсен ячӗсем пур — вӗсем хушшинче Ефимов М.А. ячӗ те пур[3].
- Смоленск облаҫӗнчи Кардымово районӗнчи Рыжково вӑтам шкулӗн (Титково ялӗ) ҫурчӗ ҫинче Ефимов М.А. асӑну хӑми ҫакнӑ[3].
Ӑнлантарусем
- ^ 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28 Ефимов Матвей Андреевич. Герои страны. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи утӑн 9-мӗшӗ.
- ^ 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10 Ефимов Матвей Андреевич. Память народа. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи утӑн 9-мӗшӗ.
- ^ 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11 Матвей Андреевич Ефимов. Администрация Кардымовского района. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи утӑн 9-мӗшӗ.
- ^ 1, 2 Ефимов Матвей Андреевич. Ейский историко-краеведческий музей. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи утӑн 9-мӗшӗ.
- ^ 1, 2, 3, 4 Ефимов Матвей Андреевич. Авиаторы Второй мировой. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи утӑн 9-мӗшӗ.
- ^ Могила Ефимова М.А. Книга Памяти Северо-Западного округа. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи утӑн 9-мӗшӗ.
Вуламалли
- Герои Советского Союза: крат. биогр. слов. Т.1. – Москва, 1987.
- Цапов И.И., Конев В.Н., Мясников Ю.А. Гвардейцы Балтики крылатой. – М.: ООО «Дельта НБ», 2006.
- Буров А.В. Твои герои, Ленинград. – Л.: Лениздат, 1970.
