Ефремов Василий Васильевич
Ефремов Василий Васильевич (1914 ҫулхи пушӑн 1-мӗшӗ, Ӗренпур — 2002 ҫулхи юпан 28-мӗшӗ, Мускав) — çар лётчик-истребителĕ, Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçине хутшăннăскер, Совет Союзĕн Паттăрĕ (1942)[1].
Пурнăçĕпе ĕçĕ-хĕлĕ
Василий Васильевич Ефремов 1914 çулхи пушăн 1-мĕшĕнче Оренбург хулинче ĕçчен çемьинче çуралнă[2][1]. Вырăс. Ачалăхĕпе çамрăклăхĕ Сорочинское ялĕнче (халĕ Сорочинск хули) тата Самар хулинче иртнĕ[1]. 1929 çултанпа Ош хулинче (Киргизи) пурăннă[1]. 1930 çулта 8 класс вĕренсе тухнă[1]. 1930—1932 çулсенче Ош гидрометри участокĕнче гидрометр пулса, 1932—1936 çулсенче Ташкентри Коминтерн ячĕллĕ механика заводĕнче счетоводпа токарь пулса ĕçленĕ[1]. 1936 çулта Ташкент индустри рабочи университетĕнче икĕ курс вĕренсе тухнă[1][2].
1936 çулхи çурла уйăхĕнче Хĕрлĕ Çара чĕнсе илнĕ[1]. 1938 çулта Оренбург çар авиаци шкулĕнче вĕренсе тухнă[2][1]. Ленинград çар округĕнче истребитель авиаэскадрильинче лётчик пулса хĕсметре тăнă[1].
1939—1940 çулсенчи совет-финн вăрçине хутшăннă: 1939 çулхи чӳк — 1940 çулхи пуш уйăхĕсенче 72-мĕш хутăш авиаполкăн звено командирĕ пулнă[1]. И-15бис истребительпе 114 çар вĕçĕвĕ тунă, сывлăш çапăçăвне хутшăннă[1]. Çак ĕçĕсемшĕн 1940 çулхи çу уйăхĕн 19-мĕшĕнче Ленин орденĕпе наградăланă[1].
1941 çулхи утă — авăн уйăхĕсенче 40-мĕш истребитель авиаполкĕнче лётчик пулнă[1]. 1941 çулхи авăн уйăхĕнче 129-мĕш истребитель авиаполка (1941 çулхи раштав уйăхĕнченпе 5-мĕш гварди истребитель авиаполкĕ) куçарнă, унта эскадрилья командирĕн заместителĕ пулса хĕсметре тăнă[1]. Çурçĕр-Анăç, Анăç тата Калинин фрончĕсенче ҫапăçнă. Идрица тата Старая Русса енĕсенче хӳтĕлев ҫапăçăвĕсене, Мускав çапăçăвне, Ржев-Вязьма тата Ржев-Сычёвка операцисене хутшăннă[1]. МиГ-3 тата ЛаГГ-3 истребительсемпе 274 çар вĕçĕвĕ тунă, сывлăш çапăçăвĕсенче хăй шучĕпе 7 тăшман самолёчĕсене ӳкернĕ[1][3].
СССР Аслă Канашĕн Президиумĕн 1942 çулхи çу уйăхĕн 5-мĕшĕнчи хушăвĕпе «командованин çапăçу заданисене фронтра нимĕç оккупанчĕсене хирĕç ăслă пурнăçланăшăн тата ҫакна пула тăнăçлăхпа паттăрлăх кăтартнăшăн» гварди майорĕ Ефремов Василий Васильевича Совет Союзĕн Паттăрĕ ятне панă, унта Ленин орденĕпе «Ылтăн Çăлтăр» медалне (№ 568) панă[1][2]. Вăрçă вăхăтĕнче пĕтĕмпе 401 çар вĕçĕвĕ тунă, 120 сывлăш çапăçăвне хутшăннă, хăй шучĕпе 7 тăшман самолёчĕсене ӳкернĕ[3][1].
1942 çулхи чӳк уйăхĕнченпе Сывлăш-Çар Вăйĕсен çар хатĕрлевĕн управленийĕнче лётчик-инспектор пулнă[1]. Запас авиабригадăсенче фронт валли лётчиксем хатĕрленĕ[1]. Вăрçă хыççăн 1946 çулхи ака уйăхĕччен Сывлăш-Çар Вăйĕсен çар хатĕрлевĕн управленийĕнче аслă лётчик-инспектор пулса хĕсметре тăнă[1]. 1946—1951 çулсенче Сывлăш-Çар Вăйĕсен истребитель авиацийĕн çар хатĕрлевĕн управленийĕнче аслă лётчик-инспектор, отдел пуçлăхĕн заместителĕ тата отдел пуçлăхĕ пулнă[1]. Çĕршывра пĕрремĕшсенчен Як-15 тата МиГ-9 реактивлă истребительсене хăвăрт вĕренсе илнĕ, Тушинори сывлăш парачĕсенче Як-15 çинче хăтлă вĕçев фигурисене кăтартнă[1][3].
1953 çулта Аслă çар академийĕнчен (Генштаб çар академийĕ) вĕренсе тухнă[1]. Сывлăш-Çар Вăйĕсен çар хатĕрлевĕн управленийĕнче хĕсметре тăнă: истребитель авиацийĕн çар хатĕрлевĕн отделĕнче аслă лётчик-инспектор (1954—1956), истребитель авиацийĕн çар хатĕрлевĕн заместителĕ (1956—1961), çар хатĕрлевне планлакан тата контроль тăвакан отделăн заместителĕ (1961—1965) пулнă[1]. 1965—1971 çулсенче Сывлăш-Çар Вăйĕсен вĕçев хăрушсăрлăхĕн службинче отдел пуçлăхĕ пулнă[1]. 1971 çулхи чӳк уйăхĕнче полковник Ефремов запасăна тухнă[1][3]. 1972—1980 çулсенче СССР Гостелерадио комитетĕнче отдел пуçлăхĕн заместителĕ тата отдел пуçлăхĕ — управлени пуçлăхĕн заместителĕ пулса ĕçленĕ[1][3]. Василий Васильевич Ефремов 2002 çулхи юпан 28-мĕшĕнче Мускавра вилнĕ, Ваганьково çăвинче пытарнă (37-мĕш участок)[1][3]. Полковник (1951), 1-мĕш класслă çар лётчикĕ (1950)[1].
Хисепĕсем
- Совет Союзĕн Паттăрĕ (1942 çулхи çу уйăхĕн 5-мĕшĕ, «Ылтăн Çăлтăр» медалĕ № 568)[1]
- Виçĕ Ленин орденĕ (1940 çулхи çу уйăхĕн 19-мĕшĕ; 1942 çулхи çу уйăхĕн 5-мĕшĕ, № 7997; 1947 çулхи авăн уйăхĕн 20-мĕшĕ)[1][3]
- Пилĕк Хĕрлĕ Ялав орденĕ (1941 çулхи раштавăн 29-мĕшĕ; 1942 çулхи акан 6-мĕшĕ; 1947 çулхи нарăсăн 5-мĕшĕ; 1948 çулхи утă уйăхĕн 31-мĕшĕ; 1956 çулхи раштавăн 30-мĕшĕ)[1][3]
- Икĕ Тăван Çĕршыв вăрçин I степеньлĕ орденĕ (1945 çулхи çĕртмен 4-мĕшĕ; 1985 çулхи пушăн 11-мĕшĕ)[1][3]
- Хĕрлĕ Çăлтăр орденĕ (1952 çулхи çĕртмен 13-мĕшĕ)[1]
- «Хăюлăхшăн» медаль (1940 çулхи кăрлачăн 26-мĕшĕ)[1][3]
- «Çапăçура палăрнăшăн» медаль (1947 çулхи акан 30-мĕшĕ)[1][3]
- Медальсем
Астăвăм
Ӑнлантарусем
- ^ 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29, 30, 31, 32, 33, 34, 35, 36, 37, 38, 39 Ефремов Василий Васильевич. Герои страны. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи утӑн 9-мӗшӗ.
- ^ 1, 2, 3, 4 Ефремов Василий Васильевич. Музей Победы. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи утӑн 9-мӗшӗ.
- ^ 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11 Ефремов Василий Васильевич. Википедия. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи утӑн 9-мӗшӗ.
- ^ Ефремов Василий Васильевич (выр.). Общественный проект «Герои Отечества». Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи утӑн 9-мӗшӗ.
Вуламалли
- Герои Советского Союза: крат. биогр. слов. Т.1. – Москва, 1987.
- Герои огненных лет. – М.: Московский рабочий, 1975.
- Московский некрополь Героев. Том 1. – Москва, 2011.
