Жабон Бадма Жапович
Жабон Бадма Жапович (1919 ҫулхи кӑрлачӑн 1-мӗшӗ, Забайкальская область[d] — 1996 ҫулхи раштавӑн 26-мӗшӗ, Агинский Бурятский округ[d], Байкалхыҫ крайӗ) — Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫине хутшӑннӑскер, партизан отрядӗн командирӗ, старшина, Герой Российской Федерации (1996)[1].
Пурнӑҫӗпе ӗҫӗ-хӗлӗ
Бадма Жапович Жабон 1919 ҫулхи кӑрлачӑн 1-мӗшӗнче Алханай ялӗнче (халӗ Байкал Лешьенӗн Дульдургински районӗ) хресчен ҫемьинче ҫуралнӑ[1][2]. Бурят. 7 класс вӗренсе тухнӑ, колхозра ӗҫленӗ[1][2]. 1939 ҫулта ҫара чӗнсе илнӗ, Чимкент хулинче (Казахстан) 250-мӗш парашют-десант бригадинче хӗсметре тӑнӑ, старшина званипе инструктор пулнӑ[2][3].
Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫине 1941 ҫулхи ҫӗртмен 22-мӗшӗнчен пуҫласа хутшӑннӑ. 250-мӗш стрелоксен полкӗ йышӗнче Анӑҫ фрончӗнче ҫапӑҫнӑ[1][2]. Икӗ хутчен аманнӑ, госпитальте выртнӑ чухне 13-мӗш ҫар Беларуҫрен тухса кайнӑ, Жабон тӑшман тылӗнче юлнӑ[1][4]. Çулăм çинчи группа ытларах виçĕ уйăх хушши хупăрланнă вырăнтан Брянск облаҫне тухнă[1][1].
1942 ҫулхи февральте Брянск вӑрманӗсенче партизан отрядӗ йӗркеленӗ. Жабон «Спартак» партизан отрядӗнче рота командирӗ, кайрах отряд командирӗ пулса тӑнӑ[1][2]. 1941 ҫулхи юпа — 1943 ҫулхи юпа уйӑхӗсенче Жабон хӑй шучӗпе 8 эшелона сирпӗтсе пӑрахнӑ, 13 автомашинана пӗтернӗ, 125 ытла тӑшман ҫар ҫыннине вӗлернӗ. Вӑл 300 ытла ҫар операцине ертсе пынӑ тата хутшӑннӑ[1][2][1]. Юлташӗсем ӑна «Монгол» тесе чӗннӗ[2][4].
1943 ҫулхи юпа уйӑхӗнче отряд Хӗрлӗ Ҫарпа пӗрлешнӗ. Жабон 3-мӗш Беларуҫ фронтӗнче Прибалтикӑра тата Тухӑҫ Пруссире ҫапӑҫнӑ. Кёнигсберг патӗнче йывӑр аманнӑ[1][2]. 1945 ҫулта аманӑвӗпе демобилизациленӗ, пысӑк наградӑсӑр юлнӑ[1]. Тӑван ялне таврӑннӑ, Алханай ял канашӗн председателӗ, «Эрдэм» колхозӗнче бухгалтер пулса ӗҫленӗ[1][2]. 1995 ҫулта Мускавра Ҫӗнтерӳ Парадне хутшӑннӑ[2][3].
Раҫҫей Федерацийӗн Президенчӗн 1996 ҫулхи утӑн 20-мӗшӗнчи (№ 1071) хушӑвӗпе «Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫинче нимӗҫ-фашист оккупанчӗсене хирӗҫ ҫапӑҫусенче кӑтартнӑ хӑюлӑхпа паттӑрлӑхшӑн» Жабон Бадма Жаповича Раҫҫей Федерацийӗн Паттӑрӗн ятне панӑ[1][2][4]. «Ылтӑн Ҫӑлтӑр» медальне (№ 321) вӑл илеймен — 1996 ҫулхи раштавӑн 26-мӗшӗнче вилнӗ[1][1]. Алханай ялӗнче пытарнӑ. Медале унӑн ывӑлӗсене панӑ[1].
Хисепӗсем
Астӑвӑм
- Жабон ячӗпе Алханай ялӗнчи вӑтам шкула ят панӑ[1][2].
- Агинское посёлокӗнче урама ят панӑ[1].
- Алханай ялӗнче 2000 ҫулта дом-музей уҫнӑ[1][2].
- Улан-Удэ хулинче Агин Бурят округӗн Геройӗсен асӑну стени ҫинче бюсчӗ пур[2].
- Агинское посёлокӗнчи Геройсен аллейинче (2010), Брянск хулинчи «Партизан поляни» мемориал комплексӗнче (2014), Читӑ хулинчи Офицерсен ҫурчӗн военно-истори музейӗнче (2018) бюсчӗсем лартнӑ[1].
- Алханай ялӗнче Жабон ячӗпе ирӗклӗ кӗрешӳ турнирӗ иртет[1][5].
- Брянск облаҫӗнче «Спартак» отрядӗн ҫапӑҫу вырӑнӗсенче мемориал хӑмисемпе паллӑсем лартнӑ[3].
Ӑнлантарусем
- ^ 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26 Жабон Бадма Жапович. Герои страны. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи утӑн 9-мӗшӗ.
- ^ 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16 Жабон Бадма Жапович. МАУ ЦБС г. Улан-Удэ. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи утӑн 9-мӗшӗ.
- ^ 1, 2, 3 «Это родина батыров могучих...» Новая Бурятия (24 ҫурлан 2020). Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи утӑн 9-мӗшӗ.
- ^ 1, 2, 3 «Мгновения войны» Бадмы Жабона. Агинская правда (21 кӑрлачӑн 2020). Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи утӑн 9-мӗшӗ.
- ^ У наследников Героя – богатырская стать. Красная звезда (13 ҫурлан 2004). Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи утӑн 9-мӗшӗ.
Вуламалли
- Батомункуев Ц., Балдоржиев В. Огненные тропы. – Улан-Удэ: Бурятское книжное издательство, 1987.
- Герои России. – М.: Воениздат, 2000.
