Карахансем

Карахансем (942 — 1212) — Карахан патшалăхĕнче хуçаланнă тĕрĕк ăрăвĕ.

В. В. Григорьев тухăç тĕпчевçин «Караханиды в Моверенахре» монографийĕ пичетрен тухнă хыççăн мĕнпур тĕнчери литературăра карахансем ятпа палăртаççĕ. В основе — титул хана, принявшего ислам: «Кара-хан». Торнберг нумизмат вĕсен титулĕпе ăрăва Илексем тесе асăнать. Урăххисем вĕсене Туркестанăн (Френ) уйгур ханĕсем, туркестан ханĕсем (Мунеджим-баши) теççĕ. Мăсăльман çăлкуçĕсенче ăрăва «Афросиаб килĕ» тенĕ.

Карахансен Мавераннахр çĕрĕнче тĕп хули Бухара, кайран Самарканд пулнă. 1210 тĕлнерех карахансене хорезмшахĕ Алла эд-Дин Мухаммед ылмаштарать.

940 çул тĕлнелле Тянь-Шаньри йăхсем Баласагун ярса илеççĕ те карлуксен хаганне астулран антарса çĕнĕ ăрăва астула лартаççĕ. Çенĕ патшалăхăн пĕрремĕш тăрăмĕсенчен пĕрри — Сатук Бограхан — ислама йышăнать, Абдулкерим ята «Карахан» титула илет.

Çак ăрăвăн чапли Шегаб эд-Дулэ (çĕр-шыв çăлтăрĕ) титуллă, Харун мăсăльман ячĕллĕ Богра-хан пулнă. Вăл Нух саманидсен Мавераннахрне туртса илет, унăн хыççăнхи ханĕ, Шемс эд-Доулэ (çĕр-шыв хĕвелĕ) Илек-иль-хан, Саманидсене пĕтерсе хурать.

Сатук Богра-хан - хакан (942 —955).
Муса Байташ Богра-хан - хакан (955 —970).
Харун I Богра-хан - хакан (970 —993).
Хасан Али I - хакан (993 —998).
Ахмад Арслан Кара-хан - хакан (998 —1016).
Мухаммед I Арслан - хакан (1016 —1024).
Юсуф Кадыр-хан - хакан (1024 —1032.
Сулеймен Арслан-хан (1032 —1042).

Çичшыв тăрăхĕ, Хĕвелтухăç Туркестан.Тĕп хула Баласагун, с 1130 Кашгар. Титул: хан.

Сулеймен Арслан-хан - хан (1042 —1055)
Мухаммед II Богра-хан - хан (1055 —1057).
Ибрахим I Богра-хан - хан (1057 —1059).
Махмуд - хан (1059 —1074).
Омар - хан (1074 —1075).
Харун II Богра-хан - хан (1075 —1102).
Джибраил Кадыр-хан - хан (1102 —1103).
Ахмед Арслан-хан - хан (1103 —1130).
Ибрахим II Богра-хан - хан (1130 —1156)
Мухаммед III Богра-хан - хан (ок. 1156 —1180).
Юсуф II Тамгач-хан - хан 1180 —1205).
Мухаммед IV Богра-хан - хан (1205-1211)

Вăтам Ази. Тĕп хула Узкенд. Титул: хан.

Хусайн - хан (1141 —1156)
Махмуд - хан (1156 —1162)
Ибрахим III Богра-хан - хан (1162 —1178)
Ахмад 1178 —1210
Махмуд 1210 —1212

Вăтам Ази. Тĕп хула Самарканд. Титул: хан.

Наср I - хан 999 —1012)
Ахмад - хан (1012 —1016).
Мухаммед - хан (1016 —1024).
Али-тегин - хан (1024 —1034).
Юсуф - хан (1034).
Хусейн (1034 —1042).
Мухаммед - первый Западно-Караханидский хан (1042 —1052).
Ибрахим (1052 —1067)
Наср II - хан(1067 —1080).
Хасан-тегин - хан (1080).
Хизр-хан - хан (1080 —1081).
Ахмад-хан - хан (1081 —1095).
Махмуд-хан - хан (1095 —1097).
Сулеймен-тегин - хан (1097 —1098).
Джибраил Кадыр-хан - хан (1098 —1102).
Мухаммед-тегин - хан (1102 —1129).
Наср III - хан (1029).
Ахмад-хан - хан (1029 —1030, 1132).
Ибрахим II Богра-хан - хан (1130 —1132, 1141 —1156).
Махмуд-хан III - хан (1132 —1141).
Али - хан (1156 —1163).
Масуд - хан (1163 —1178).
Ибрахим IV Богра-ханĕ - хан (1178 —1201).
Осман - хан (1201 —1212).

Ку Казахстан историпе вĕçлемен статья. Эсир статьяна тӳрлетсе тата хушса проекта пулăшма пултаратăр.

Узбекистан

Ку Узбекистан историпе вĕçлемен статья. Эсир статьяна тӳрлетсе тата хушса проекта пулăшма пултаратăр.