Куюмба — Тайшет

«Куюмба — Тайшет» магистральлӗ нефтепровод тӑршшӗ — 697 ҫх. Трасса ҫак маршрутпа иртет: Куюмба посёлокӗ — Красноярск Енӗн Эвенк, Богучан тата Анат Ингаш районӗсемпе тата Иркутск облаҫӗн Тайшет районӗн ҫӗрӗсем тӑрӑх иртекен «Тухӑҫри Ҫӗпӗр — Лӑпкӑ океан» труба системин «Тайшет» нефть уҫлакан тӗп станци. Нефтепровод чӑрмав кӳрекен 113 шыв тата ҫичӗ пысӑк юханшыв урлӑ каҫать, ҫав шутра Ангара урлӑ та (каҫӑ йӗркеленӗ вырӑнта юханшыв сарлакӑшӗ 1,5 км ытла)^[3][4].

Куюмба нефтьпе газоконденсат ҫӗр айӗнчи пурлӑхӑн пӗтӗмӗшле калӑпӑшӗ 300 млн ытла^[5]. Юрубчен-Тохомо ҫӗр айӗнчи пурлӑхӑн калӑпӑшӗ, геологсем шутланӑ тӑрӑх, 321 млн тоннӑпа танлашать^[6].

Нефтепровода проектлас тата ӑна пурнӑҫа кӗртес енӗпе заказчикӑн функцийӗсене, ҫавӑн пекех оператор функцийӗсене «Транснефть» ПАО компанийӗ пурнӑҫланӑ. Нефтепровода проектлассине тата ӑна пурнӑҫлассине «Транснефть» компанин инвестици программинче пӑхса хӑварнӑ укҫа-тенкӗпе пурнӑҫланӑ^[7].

Магистральлӗ нефтепровода проектлассипе «Гипротрубопровод» АО-ин проект институчӗ ӗҫленӗ, вӑл «Транснефть» ПАО хушма предприятийӗ пулать^[8].

Пӑрӑх хывакан тӗп подрядчиксем — «Велесстройстрой» ТМЯП^[9] тата «Стройтрансгаз» ХАО^[10].

Пӗрремӗш сыпӑка 2013 ҫулхи раштавӑн 17-мӗшӗнче Богучан посёлок ҫумӗнче сыпнӑ. Трассӑна хатӗрлемелли вырӑн чукун ҫултан та халӑх пурӑнакан вырӑнсенчен те инҫе вырнаҫнӑран тӗрлӗ хатӗр-хӗтӗрпе техникӑна хӗллехи тапхӑрта хӗллехи ҫулсемпе, ҫулла вара вертолётпа илсе ҫитернӗ. Тӗп станцирен 4 ҫухрӑмра вырнаҫнӑ Чулай Тунгуска юханшывӑн ҫыранӗнче тавар йышӑнакан причал туса лартнӑ, вӑл пӗтӗмпе 40 пин тонна тавар йышӑннӑ^[4].

Тӑпри те тӗрлӗрен пулнӑран, рельеф та пӗрешкел мартан трассӑна лаптӑкӑн-лаптӑкӑн хатӗрленӗ: хӗлле — шурлӑхлӑ вырӑнсенче, ҫулла — типӗ вырӑнта. Магистральлӗ нефтепровод трасси хӑйӗн ҫулӗ ҫинче ҫичӗ пысӑк юханшыв урлӑ каҫать, вӗсем урлӑ шыв айӗпе иртекен каҫмалли вырӑнсем хатӗрленӗ. Чи вӑрӑм куҫӑ вырӑнӗ — Ангара урлӑ иртекенни, вӑл вырӑнти ҫырансен хушши 1,5 км яхӑн. Дюкер тӑршшӗ — 1,86 км, шыв айӗнче выртакан каҫмалли вырӑн тӑршшӗ — 4,3 км^[4].

Ҫичӗ юханшыв урлӑ каҫмалли вырӑн ӑсталанӑ, вӗсенчен тӑваттӑшӗ валли резервлӑ пӑрӑх ҫыхӑнӑвне хатӗрлесе хӑварнӑ^[11]. Нефть уҫласа куҫаракан станцисене шӑннӑ тӑпрасем ан ирӗлччӗр тесе вентилизацилекен тӗпсакайлӑ сӑвайсем ҫине вырнаҫтарнӑ^[4].

Нефтепровод валли проектланӑ тата пурнӑҫланӑ хӑйне евӗрлӗ объектсенчен пӗри — Ангара урлӑ каҫакан электролини. Ку вырӑнта шӑннӑ тӑпра пулнӑран ЛЭП опорисем валли 125 метрлӑ ҫӳллӗш кирлӗ пулса тухнӑ, вӗсене пуҫтармашкӑн Санкт-Петербургран 500 т таран ҫӗклеме пултаракан ятарлӑ автокран илсе килнӗ^[12].

Нефть уҫласа куҫаракан станцисемпе линилле пайри объектсенче хатӗрленӗ тапхӑрта тӑпра ӑшне термостабилизаторсем вырнаҫтарнӑ, вӗсем ӗмӗр тӑршшӗ шӑнса выртакан тӑпра тӑрӑхӗнче минуслӑ температурӑна тытса тӑма май параҫҫӗ. Технологи термостабилизацилекен пӑрӑхӗсемпе усӑ курнипе ҫыхӑннӑ, вӗсене 25 метр таран тарӑнӑша вырнаҫтараҫҫӗ, ҫӗр ҫийӗнче вара 3 метр таран тӑршшӗллӗ конденсатор пайӗ юлать. Ҫак хатӗр ӑшне хладагент вырнаҫтарнӑ, тӑпраран тухакан ӑшӑ ҫӗр ҫинчи конденсатор пайне куҫать те унта сивӗнет, ҫапла май тӑпрара минуслӑ температура упранса юлать^[13].

«Куюмба — Тайшет» магистральлӗ нефтепровода тума 124,2 млрд тенкӗ тухса кайнӑ^[14].

Нефтепровод тӑрӑх нефть уҫласа куҫармалли тариф — пӗр тоннӑшӑн 869,72 тенкӗ^[15].

• Тӑршшӗ — 697 ҫм
• Тавар куҫарас хӑватлӑхӗ — ҫулталӑкне 15 млн т нефть таран
• Пӑрӑхсен диаметрӗ — 530, 720 мм
• Нефть уҫласа куҫаракан станцисем: Куюмба ГНПС-1, Юрубчен НПС-2, НПС-3 (Куюмба — Тайшет), НПС-4 (Куюмба — Тайшет)^[16]

Нефть юхтармалли пӑрӑхпа «Транснефть» ПАО хушма предприятийӗ — «Транснефть — Восток» ТМЯП — усӑ курать. «Куюмба — Тайшет» магистральлӗ нефтепровод куллен ӗҫлемешкӗн 800 ҫӗнӗ ӗҫ вырӑнӗ йӗркеленӗ. Ангарски тата Октябрьски посёлоксенче пурӑнмалли ҫуртлӑ икӗ комплекс хута янӑ^[13].

Ҫулсеренех пӑрӑхсен шалти тӑрӑмне диагностикӑлаҫҫӗ, шӑннӑ тӑпра тӑрӑхӗнчи тӑпрара вырнаҫнӑ температура стабилизацилекен хатӗрсене тӗрӗслеҫҫӗ, трассӑна сывлӑшран лазерпа сканерласа иртеҫҫӗ^[17].