Пӗтӗм тӗнчери ҫил кунӗ
Пӗтӗм тӗнчери ҫил кунӗ (акăл. Global Wind Day) — кашни ҫул ҫӗртмен 15-мӗшӗнче паллӑ тӑвакан официаллӑ мар уяв. Унӑн тӗллевӗ — халӑха ҫил энергетикин вӑй-хӑвачӗ пӗчӗк мар пулнине кӑтартса парасси тата экологинчи, экономикӑри, энергетикӑри йывӑрлӑхсем ҫине тимлӗх уйӑрасси[1][2].
Ҫил кунне Европӑри ҫил энергетикин ассоциацийӗ (акăл. European Wind Energy Association) тата Пӗтӗм тӗнчери ҫил энергийӗпе ӗҫлекен канаш (акăл. Global Wind Energy Council) йӗркеленӗ[3][4].
Уява йӗркеленин историйӗ
Ҫил кунне пӗрремӗш хут 2007 ҫулта Европӑра ирттернӗ, 2009 ҫулта вара, 30 ытла ҫӗршыв хутшӑнсан, пӗтӗм тӗнчери статусне илнӗ. Ҫак уявпа кӑсӑкланнӑ ҫӗршывсен шучӗ пӗрмаях ӳсет[5][6].
Ҫил энергетикин Европӑри ассоциацийӗ (EWEA) тата Пӗтӗм тӗнчери ҫил энергийӗпе ӗҫлекен канаш (GWEC) тӗрлӗ ҫӗршыври энергетика комплексӗсен представителӗсен ҫил энергетикин потенциалне тимлӗх уйӑрас тӗллевпе уяв йӗркелес ӗҫе пуҫарса янӑ[4][7]. Ветроэнергетика ресурсӗсем — ҫил энергийӗ, унпа тавралӑха сиен кӳмесӗр электричество туса кӑларма усӑ курма пулать. Икӗ пысӑк ҫитменлӗх пулсан та — уҫлӑхра энерги саланни тата вӑхӑтри ҫил характеристикисем улшӑнни — ҫил энергетикине аталантарни нумай йывӑрлӑха татса пама пулӑшӗ. Ҫак отраслӗн активлӑ аталанӑвӗ энергетика тӑкакӗсене чакарма пултарать, ҫакӑ ҫӗр айӗнчи пурлӑха чакарас ыйтӑва чакарӗ тата глобальлӗ климат улшӑнӑвӗсене ҫӗнтерме пулӑшӗ[8][9].
Ветроэнергетика установкисем тӗнчери 80 ҫӗршывра ӑнӑҫлӑ ӗҫлеҫҫӗ, пин-пин ҫын вара ҫилтен энерги кӑларас ӗҫе хутшӑнать. Ӗҫлекен ВЭУ хӑвачӗпе ӗҫлекен позицисене Китай, АПШ, Германи тата Испани йышӑнаҫҫӗ[3][2].
Раҫҫей территоринче ҫил энергийӗпе усӑ курмалли чи малашлӑхлӑ районсем — Ҫурҫӗр Пӑрлӑ тата Лӑпкӑ океансен ҫыранӗсем, ҫаплах Кавказӑн Хура тинӗс ҫыранӗсем. Раҫҫейӗн Европа пайӗн кӑнтӑр зонисем те ҫил энергетикине аталантарма малашлӑхлӑ шутланаҫҫӗ.
.jpg)
Ростов облаҫӗнче ]]
Уяв йӑлисем
Пӗтӗм тӗнчери ҫил кунӗ нимӗнле расна йӑлана та пӑхӑнма хушмасть. Анчах та ҫак кун чылай ҫӗршывра ҫил электростанцийӗсене, экспертсемпе тӗлпулусене, лекцисемпе семинарсене экскурсисем ирттереҫҫӗ. Нумай тематика мероприятийӗнче ҫынсем ҫил энергийӗ мӗнле пулса кайнине хӑйсен куҫӗпе курма пултараҫҫӗ.
Раҫҫей хальлӗхе Пӗтӗм тӗнчери ҫил кунне уявлама хутшӑннӑ ҫӗршывсен шутне кӗмест: официаллӑ шайра нимӗнле мероприяти те иртмест[10].
2014 ҫулта Пӗтӗм тӗнчери ҫил кунне уявлама 40 ытла ҫӗршыв хутшӑннӑ, 230 тӗрлӗ мероприятипе пуҫару ирттернӗ, ҫав шутра вӗрентӳ программисем, курссем тата ӳнер куравӗсем те[11].
Интереслӗ фактсем
- Ҫилпе ӗҫлекен пӗрремӗш чи ансат двигательсемпе Авалхи Египетрах усӑ курнӑ. IV ӗмӗрте Китайра горизонтальлӗ вырнаҫтарнӑ армансем хатӗрлеме пуҫланӑ. Пирӗн эрӑн VII ӗмӗрте перссем ҫунатлӑ ҫил арманӗсем тума тытӑннӑ. Европӑра армансемпе темиҫе ӗмӗр каярах, XII ӗмӗрсенелле, усӑ курма пуҫланӑ;
- Ҫилпе ӗҫлекен пӗрремӗш тӑватӑ ҫунатлӑ цилиндрлӑ двигателе 1926 ҫулта Берлинра ӑсталанӑ, ӑна 15 метр ҫӳллӗш башня ҫине вырнаҫтарнӑ пулнӑ;
- Ҫӗр ҫинчи стандартлӑ 10 метр ҫӳллӗшӗнчи чи пысӑк ҫил хӑвӑртлӑхне 1996 ҫулхи акан 10-мӗшӗнче Австралири Барроу утрав ҫинче «Оливия» циклон вӑхӑтӗнче палӑртнӑ. Ун чухне ҫил вӗрни ҫеккунтра 113 м (408 км/сех) ҫитнӗ. Чи вӑйлӑ ҫилсем (450 км/сех) Ҫӗр ҫийӗнчен 8 километртан пуҫласа 50 километр ҫӳллӗшӗнче вӗреҫҫӗ;
- Хальхи вӑхӑтри пӗр ҫил турбини электроэнергипе вӑтамран 500–600 кил хуҫалӑхне тивӗҫтерме пултарать[12][13][14].
Ӑнлантарусем
- ^ 15 июня Всемирный день ветра. Чеченская Государственная Телерадиокомпания "Грозный" (15 ҫӗртмен 2017). Пӑхнӑ кун: 2024 ҫулхи ҫӑвӑн 22-мӗшӗ.
- ^ 1, 2 15 июня отмечают Всемирный день ветра. Метеовести (15 ҫӗртмен 2016). Пӑхнӑ кун: 2024 ҫулхи ҫӑвӑн 22-мӗшӗ.
- ^ 1, 2 15 июня на нашей планете отмечается Всемирный день ветра (Global Wind Day). Климатический центр Росгидромета. Пӑхнӑ кун: 2024 ҫулхи ҫӑвӑн 22-мӗшӗ.
- ^ 1, 2 Российская Ассоциация ветроиндустрии поздравляет всех участников рынка ветроэнергетики с Днём ветра! Российская Ассоциация Ветроиндустрии (15 ҫӗртмен 2022). Пӑхнӑ кун: 2024 ҫулхи ҫӑвӑн 22-мӗшӗ.
- ^ 15 июня - Всемирный день ветра: подборка удивительных фактов. uzreport.news. Пӑхнӑ кун: 2024 ҫулхи ҫӑвӑн 22-мӗшӗ.
- ^ 15 июня - Всемирный день ветра. Департамент пожарной безопасности и гражданской защиты Оренбургской области (15 ҫӗртмен 2022). Пӑхнӑ кун: 2024 ҫулхи ҫӑвӑн 22-мӗшӗ.
- ^ Всемирный день ветра. Какой сегодня праздник. Пӑхнӑ кун: 2024 ҫулхи ҫӑвӑн 22-мӗшӗ.
- ^ Всемирный день ветра. Природно-экологический музей Витебской области. Пӑхнӑ кун: 2024 ҫулхи ҫӑвӑн 22-мӗшӗ.
- ^ Всемирный день ветра-15 июня. dobro.press. Журнал «Добро». Пӑхнӑ кун: 2024 ҫулхи ҫӑвӑн 22-мӗшӗ.
- ^ 15 июня – Всемирный день ветра. scientificrussia.ru. Портал «Научная Россия» (5 ҫӗртмен 2020). Пӑхнӑ кун: 2024 ҫулхи ҫӑвӑн 22-мӗшӗ.
- ^ 15 июня – Всемирный день ветра. Донская государственная публичная библиотека «Экология Дона». Пӑхнӑ кун: 2024 ҫулхи ҫӑвӑн 22-мӗшӗ.
- ^ 10 фактов об энергии ветра. Переток.ру. Пӑхнӑ кун: 2024 ҫулхи ҫӑвӑн 22-мӗшӗ.
- ^ Восемь интересных фактов, связанных с ветром. livejournal.com. Пӑхнӑ кун: 2024 ҫулхи ҫӑвӑн 22-мӗшӗ.
- ^ 10 интересных фактов о ветре. vokrugsveta.ru. Пӑхнӑ кун: 2024 ҫулхи ҫӑвӑн 22-мӗшӗ.
Вуламалли
- Гпич Д.С., Ханин Ю.И., Немченко А.В., Лихолетов Е.А. Ветроэнергетика: состояние, проблемы и перспективы развития // Инновации и инвестиции. — 2022. — .
- Кочанова А.Г. Ветроэнергетика // Вестник Казанского технологического университета. — 2013. — .
- Назаров Д. М. Ветроэнергетика в России: возможности, барьеры и перспективы развития // Глобальная энергия. — 2017. — .
- Назаров Д.М., Калашников В.Г. Развитие ветровой энергетики // Известия Тульского государственного университета. Технические науки. — 2021. — .
- Серебряков Р.А., Доржиев С.С., Базарова Е.Г. Современное состояние, проблемы и перспективы развития ветроэнергетики // Актуальные проблемы гуманитарных и естественных наук. — 2016.
- Сухова Алина Рашитовна, Гатиятуллин Тимур Радикович. Инновационное развитие: ветровая энергетика // В центре экономики. — 2021. — .
- Тарасов А.С. Возможности развития ветроэнергетики как альтернативного источника энергии в России // Технические науки – от теории к практике. — 2014.
- Хмельницкий Л.Ю. Ветроэнергетика как путь долгосрочной энергетической стратегии // Российское предпринимательство. — 2011.