Вырӑсла версиЯтарлӑ проектсем
Чӗлхе суйла
РУВИКИ ҪИНЧЕН

Смушкевич Яков Владимирович

Я́ков Влади́мирович (Ву́льфович) Смушке́вич (1902 ҫулхи акан 1-мӗшӗ [14-мӗшӗ], Рокишкис[d], Ковенская губерния[d] — 1941 ҫулхи юпан 28-мӗшӗ, Мускав) — совет ҫар пуҫлӑхӗ, Испанири республика ҫарӗн авиаци енӗпе аслӑ ҫар канашҫи; Халхин-Гол ҫапӑҫӑвӗсенче РККА Сывлӑш ҫар вӑйӗсен ҫарпуҫӗ, РККА СҪВ пуҫлӑхӗ (1939), авиаци генерал-лейтенанчӗ; икӗ хутчен Совет Союзӗн Паттӑрӗ (1937, 1939). 1941 ҫулта арестленӗ, персе пӑрахнӑ. 1954 ҫулта (вилнӗ хыҫҫӑн) реабилитациленӗ.

Пурнӑҫӗ

Ковно кӗпӗрнинчи Новоалександровск уесӗнчи Ракишки (халӗ Литвари Рокишкис хули) поселокӗнче ҫуралнӑ. Нацилӗхӗпе — еврей.

1918—1920 ҫулсенчи граждан вӑрҫине хутшӑннӑ. 1919 ҫул пуҫламӑшӗнче поляк ҫарӗсем ӑна тыткӑна илнӗ, анчах 1920 ҫулхи ҫуркунне вӑл тӗрмерен тарнӑ.

Кӗҫех РККА-ра хӗсметре тӑма пуҫланӑ. 1922 ҫулхи юпа уйӑхӗнче Смушкевича авиацие куҫарнӑ. Кунта вӑл лётчик ӗҫне хӑй вӗреннӗ[4].

1936 ҫулхи чӳк уйӑхӗнчен пуҫласа 1937 ҫулхи ҫӗртмен 17-мӗшӗччен Смушкевич советсен ирӗклӗ ҫар ҫыннисемпе пӗрле Испанири граждан вӑрҫинче ҫапӑҫнӑ. Унта вӑл Мадрид хулин сывлӑшран хӳтӗленмелли системӑна лайӑх йӗркеленӗ. Ҫав паттӑрлӑхшӑн 1937 ҫулхи ҫӗртмен 21-мӗшӗнче Смушкевич комкора Совет Союзӗн Паттӑрӗ хисеплӗ ят панӑ.

1938 ҫулхи ака уйӑхӗнче авиакатастрофӑра йывӑр аманнӑ, ура суранӗсем ӗмӗр тӑршшӗпех асаплантарнӑ.

1939 ҫулта Халхин-Голти ҫапӑҫусенче авиаципе ӑста ертсе пынӑшӑн ӑна 1939 ҫулхи чӳкӗн 17-мӗшӗнче иккӗмӗш хут «Ылтӑн Ҫӑлтӑр» медальпе чысланӑ.

1939 ҫулхи чӳкӗн 19-мӗшӗнчен пуҫласа — РККА СҪВ пуҫлӑхӗ[5]. Совет-финн вӑрҫине хутшӑннӑ. 1940 ҫулхи ҫӗртмен 4-мӗшӗнче авиаци генерал-лейтенанчӗн ҫар хисепне панӑ.

Арестлени, персе пӑрахни

1941 ҫулхи ҫу уйӑхӗнче Смушкевича суя сӑлтавпа аресленӗ. Ӑна «советсене хирӗҫле ҫар каварне» хутшӑннӑ тесе айӑпланӑ. Тӗпчев вӑхӑтӗнче ӑна хӗне-хӗне асаплантарнӑ. 1941 ҫулхи юпан 28-мӗшӗнче Л. П. Берия хушӑвӗпе судсӑрах персе пӑрахнӑ[6]. Унӑн арӑмӗпе хӗрне лагере ӑсатнӑ.

1954 ҫулта ӑна туллин реабилитациленӗ. 1957 ҫулта мӗнпур хисепӗпе наградисене тавӑрса панӑ.

Хисепӗсем

Астӑвӑм

  • Мускав ҫумӗнчи Монино поселокӗнчи мемориал масарӗнче кенотаф вырнаҫтарнӑ[7].
  • 1987 ҫулта Витебск хулинче унӑн ятне пӗр урама панӑ.
  • Самар ҫумӗнче персе пӑрахнӑ вырӑнта палӑк лартнӑ[8].

Ӑнлантарусем

  1. ^ СМУШКЕВИЧ // Большая российская энциклопедия (выр.) — М.: Большая российская энциклопедия, 2004.
  2. ^ Смушкевич Яков Владимирович // Большая советская энциклопедия (выр.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
  3. ^ Yakov Vladimirovich Smushkevich // TracesOfWar
  4. ^ Смушкевич Яков Владимирович. Дважды Герой Советского Союза. Пӑхнӑ кун: 2020 ҫулхи ҫӗртмен 15-мӗшӗ. Архивланӑ 2012 ҫулхи ҫӑвӑн 7-мӗшӗ.
  5. ^ «Он стоил пяти дивизий». Пӑхнӑ кун: 2020 ҫулхи ҫӗртмен 15-мӗшӗ. Архивланӑ 2020 ҫулхи ҫӗртмен 15-мӗшӗ.
  6. ^ Ерофеев, Валерий. Расстрел в запасной столице, Волжская коммуна (2009-10-31). 2019 ҫулхи пушӑн 8-мӗшӗнче архивланӑ. Тӗрӗсленӗ: 2018 ҫулхи нарӑсӑн 28-мӗшӗ.
  7. ^ Символическая могила (кенотаф) Я. В. Смушкевича в Монино, рядом с могилой жены
  8. ^ Ерофеев, Валерий. Расстрел в запасной столице. Волжская коммуна (31 юпан 2009). Пӑхнӑ кун: 2014 ҫулхи авӑнӑн 15-мӗшӗ. Архивланӑ 2019 ҫулхи пушӑн 8-мӗшӗ.

Вуламалли

  • Бортаковский, Т. Расстрелянные Герои Советского Союза. — М. : Вече, 2012. — ISBN 978-5-9533-6190-3.
  • Водопьянов М. В. Летать рождённый / М. В. Водопьянов, Г. Григорьев. — М. : Издательство ДОСААФ, 1969.
  • Витебск : Энциклопедический справочник / гл. ред. И. П. Шамякин. — Мн. : БелСЭ им. П. Бровки, 1988. — С. 328, 329. — ISBN 5-85700-004-1.
  • Смушкевич Яков Владимирович // Сафлор — Соан. — М. : Советская энциклопедия, 1976. — (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров ; 1969—1978, т. 23).
  • Военный совет при Народном комиссаре обороны СССР. 1938, 1940 гг. : Документы и материалы. — М. : РОССПЭН, 2006. — 336 с. — ISBN 5-8243-0694-X.
  • Соловьёв Д. Ю. Высший командный состав РККА 1935—1940. Маршалы Советского Союза и Командармы 1-го и 2-го рангов. — М.: Литрес, 2018. — 97 с. ISBN 978-5-532-11314-5.

Каҫӑсем

Темӑпа ҫыхӑннисем

Категорисем