Танк

Иккӗмӗш тӗнче вӑрҫи танк-тăвас ĕçе малалла ыткăнтарать. 6 çул хушшинче танксем унченхи çирĕм çулхи ӳсĕм турĕç. Танксен чылайăшĕ снаряда хирĕçле броняпа, хăватлă вăрăп вуллă тупăсемпе (152 мм таран) хӳтĕленчĕç, вăрçă вĕçĕнче каçхи (тепловисăллă) тĕллевсем (вĕсемпе СССРта вăрçăчченех хăтланса пăхнă), танкăн радиофикацийĕ тивĕçе çитрĕ. Танксене çапăçура усă курмалли меслетсем çӳллĕ ӳсрĕç. Вăрçăн пĕрремĕш тапхăрĕсенче нимĕçсен çарпуçĕсем пĕтĕм тĕнчене танк пĕрлешӳллĕ вăйĕсем оперативлă тата стратегиллĕ хупăрлама тата вăрçăна хăвăрт выляса илме пултарнине кăтартнă.

Иккĕмĕш Тĕнче вăрçинче танк-тăвакансен «тĕнчери ранк тапĕлĕнче» пĕрремĕш-иккĕмĕш вырăна совет тата нимĕç конструктăрĕсем тытса пынă. Нимĕç шкулĕ çине тăрсах броньă çирĕплетес тата кĕпçесене вăрăмлатас, приборсене (каçпа сăнамалли инфрахĕрлĕ хатĕрсем) лайăхлатас, машинăн ăшне хăтлăлатас тесе чылай ĕçленĕ, совет шкулĕ вара, ытларах технологилĕх тата нумай туса кăларас тĕллевпе тăрăшнă, тĕп тĕсĕллĕ танк (Т-34, КВ тата ИС) конструкцине кăшт çеç улăштарусене çав тери кирлĕ чух кăна кĕртнĕ. Совет танк шкулĕ çаплах артиллери хатĕрĕсемпе танксене тăнч тăвакан техникăн урăх тĕсĕсен ăнăçлă моделĕсене те хайланă. Америка шкулĕ, компоновкăпа технологилĕх енчен малтан ĕлкĕрсе пырайман пулсан та, вăрçа чарăннă тĕле темиçе уйрăм моделĕсене лайăх пахалахлă хурçăпа тарпа, çаплах радиофикациленĕ (пĕр танкра икĕ раци) ăсталаса çитернĕ. Чи ăнăçлă нимĕç танкĕсем Pz.IV (чылай шутлă), «Пантера» тата «Тигр» тата «Патша тигрĕ». Иккӗмӗш тӗнче вӑрҫинче чи лайăх совет танкĕсем шутне вăтам танк Т-34 (тĕрлĕ варианчĕсенче, çав шутра кай варианчĕ Т-34-85 85 мм тупăн тĕрлĕ модификацийĕсемпе) тата йывăр танк ИС-2. Чи лайăх америка танкĕ — M4 Шерман, ăна СССР-а

Ленд-лизăпа чылай хисеп танк куçарнă.

Уйрăмах ăнăçсăр Хĕрлĕ Çаршăн бронетанк çухатăвĕсем Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫин малтанхи уйăхĕсенче (çĕртме-чӳк, 1941) тата Курск çапăçăвĕнче (утă-çурла, 1943) шутланаççĕ. Çапла Курск-Белгород çапăçăвĕнче нимĕçсем 1280 танкпа штурм кĕпçи çухатнă, Хĕрлĕ Çар — 6064 виçе (Курск çапăçăвĕнчи бронетанк çухатăвĕсем), мĕншĕн тесен вермахтăн çĕнĕ конструкциллĕ танксем («Тигр» тата «Пантера») пулнă, ХÇ начар хӳлĕлевлĕ кивĕ çăмăл танксене (Т-60, Т-70) ĕçе кĕртнĕ пулнă.

Вӑрҫӑ хыҫҫӑнхи тапхӑрти танксене виҫӗ ӑрӑва пайлаҫҫӗ.

Вӑрҫӑ хыҫҫӑнхи танксен пӗрремӗш ӑрӑвӗ Иккӗмӗш Тӗнче вӑрҫи вӑхӑтӗнче тӳрремӗнех йӗркеленме пуҫланӑ, ҫапӑҫӑва хутшӑнман пулин те (Исключение M26 «Першинг» тата ИС-3 танкпа танлашать, 1945 ҫулхи кӑрлач уйӑхӗнчен пуҫласа (ИС-3 — ҫав ҫулхи ака уйӑхӗнчен пуҫласа) фронта ҫар тӗрӗслевӗсем лартнӑ:

• Совет вӑтам Т-44, Т-54 тата йывӑр Т-10 танксем;
• Америка M46 «Паттонс», M47;
• акӑлчанла A41 «Центурионпа» тата ыттисем.

Ӳпке танксем тӗппипех специализациленӗ ҫапӑҫу машинисем пулса тӑраҫҫӗ: ишекенсем (совет ПТ-76), разведка (американ M41 «Уокер Бульдог») тата каярах авиатранспорт (американ M551 «Шериданы»). 1950-мӗш ҫулсен варринчен танксен вӑтам тата йывӑр типӗсем «стандартному"е» тӗп ҫапӑҫу танкус вырӑнне парӑнаҫҫӗ. Ҫак танксен характерлӑ уйрӑмлӑхӗсенче вӑйлӑ противоснаряд бронированийӗ, пысӑк калибрлӑ тупӑсем (минимум 90 мм) пулаҫҫӗ, ҫав шутра яка кӗпҫеллӗ тупӑсем, хӑватлӑ дизель моторӗсем, каярах экипажа ОМП-ран хӳтӗлемелли пӗрремӗш хатӗрсем те. Ҫак танксен тӗсӗ шутне (анчах та ҫаплах пӗрремӗш ӑру) ҫаксем кӗреҫҫӗ:

• совет Т-55 тата Т-62;
• американ M48 тата ыттисем те.

Вӑрҫӑ хыҫҫӑнхи танксен иккӗмӗш ӑрӑвне 1960—1970-мӗш ҫҫ. тӑшман массӑллӑ поражени хӗҫпӑшалне усӑ курмалли условисенче тата ҫӗнӗ хӑватлӑ танксене хирӗҫле хатӗрсем тухнине шута илсе туса хунӑ. Ҫак танксем комбиниллӗ бронирование, экипажа ОМП-ран хӳтӗлемелли тулли комплекса илеҫҫӗ, электроникӑпа тӑранаҫҫӗ (лазер дальномерӗсем, баллистика шутлавӗсем т. ыт. те (Вутпа усӑ курмалли система)), пысӑк калибрлӑ тупӑсемпе усӑ курнӑшӑн вӗсен вут хӑвачӗ ӳсет, пысӑкланма тытӑнаҫҫӗ хӑватлӑ нумай томлӑ двигательсем. Ҫак тапхӑрти совет танкӗсене авӑрлав автомачӗпе тивӗҫтереҫҫӗ. Иккӗмӗш ӑрури танксен шутне ҫаксем кӗреҫҫӗ:

• совет Т-64А, Т-72;
• акӑлчан «Чифтенки»;
• Америкӑри M60А1 тата А3;
• анӑҫ герман «Леопард-1» тата ыттисем.

Ҫавӑн пекех ҫак вӑхӑтра пӗрремӗш ӑрури танксене иккӗмӗш ӑрури танксен шайне ҫити модернизацилес енӗпе чылай анлӑ программа тунӑ, тӗслӗхрен, M60 танк шайне ҫити M48A5 (АПШ ҫарӗнче) тата M48A2G (бундесверта) модернизациленӗ. Пӗрремӗшпе иккӗмӗш сыпӑкри танксен ТТХ тӑрӑх СССР хӑйӗн пулас тӑшманӗсенчен маларах ҫитме пултарнӑ, анчах та тӗп танкӑн массине тата калӑпӑшне чакарма кирли — чукун ҫул стандартлӑ габарита ҫырӑнмаллине пула — электроникӑпа тивӗҫтерессинче кӑштах юлса пыни пӗрремӗш тата иккӗмӗш поэйри совет танкӗсене мораль тӗлӗшӗнчен хӑвӑрт кивелетесси патне илсе ҫитернӗ вӑрҫӑ хыҫҫӑнхи ӑрусене, ҫакна 1960—1990-мӗш ҫҫ. вӑрҫисенче Ҫывӑх Тухӑҫра ҫирӗплетни тупнӑ.

Виҫҫӗмӗш сыпӑкри танксем 1980—1990-мӗш ҫҫ. йӗркеленнӗ. Ҫак ӑру танкӗсемшӗн хӳтӗлев ҫӗнӗ, пысӑк технологиллӗ хатӗрсемпе (активлӑ хӳтлӗх, динамикӑллӑ хӳтлӗх) усӑ курни, пӗр ҫитменлӗхсӗр электроникӑпа, ҫав шутра БРЭО, тулса ларни, танксен хӑш-пӗр моделӗсем ҫине ҫӳлтен хӑватлӑ тата компактлӑ газотурбинлӑ двигательсем вырнаҫтарма тытӑнаҫҫӗ. Ҫак ӑрури танксен шутне ҫаксем кӗреҫҫӗ:

• совет Т-64БВ, Т-80;
• раҫҫей Т-72Б3, Т-90;
• акӑлчанла «Челленджерсем»;
• американ «Абрамсс»;
• нимӗҫсен «Леопард-2».

• The Russian Battlefield;
• Чобитка Васили бронетанк вулавăшĕ;
• Пĕрремĕш Тĕнче вăрçи танкĕсем;
• Совет танк асĕсем;
• Танк ПТУР-тан шикленмест. Бронетанк хĕçпăшалĕпе техникине питĕ çивĕч пăшалтан хӳтĕлесси;
• «Battlefield» сайчĕнчи танкăсем çинчен калани;
• Иккĕмĕш Тĕнче вăрçинчи нимĕç танк асĕсем çинчен кĕске хыпар 2009 ҫулхи ҫӗртмен 11-мӗшӗнче архивланӑ.;
• Аттеçĕрĕн бронетанк техники 2009 ҫулхи нарӑсӑн 21-мӗшӗнче архивланӑ.;
• Хурçăпа çулăм: вăрçăри танкăсем
• Хурçă шăранчăкĕ
• Германин танкĕсемпе хăйкуçакан пысăк кĕпçеллĕ тупăсем. 1933—1945 2006 ҫулхи юпан 9-мӗшӗнче архивланӑ.
• Cайт посвящен истории развития и применения бронетанковой техники, а также, пехотного вооружения использовавшееся в боях на Восточном фронте.
• Пĕрремĕш Тĕнче вăрçин танкĕсемпе броневикĕсем 2008 ҫулхи авӑнӑн 24-мӗшӗнче архивланӑ.

• ACHTUNG PANZER! Германин Иккĕмĕш Тĕнче вăрçи тапхăрĕнчи бронетехники сайчĕ
• Armour in action. Сайтра паянкунхи танкăсен фотоӳкерчĕкĕсем чылай 2009 ҫулхи нарӑсӑн 11-мӗшӗнче архивланӑ.