Вырӑсла версиЯтарлӑ проектсем
Чӗлхе суйла
РУВИКИ ҪИНЧЕН

Токарев Аверий Матвеевич

РУВИКИ-ре ҫак хушаматлӑ ытти ҫынсем пирки те статьясем пур: Токарев.

Аверий Матвеевич Токарев (1918 ҫулхи акан 14-мӗшӗ, Кашмаш — 1997 ҫулхи нарӑсӑн 8-мӗшӗ, Шупашкар) — совет саманин чӑваш композиторӗ, музыкант, вӗрентекен. 1947 ҫултанпа СССР Композиторсен союзӗн пайташӗ.

Пурнӑҫӗ

1918 ҫулхи акан 14-мӗшӗнче Хусан кӗпӗрнин Чикме уесӗнчи (халӗ — Чӑваш Республикин Муркаш районӗ) Кашмаш ялӗнче хресчен кил-йышӗнче ҫуралнӑ.

1935 ҫулта Шупашкарти музыка тата театр училищине (халӗ Ф. П. Павлов ячӗллӗ Шупашкар музыка училищи) вӗренме кӗнӗ[1]. 1936 ҫулта Чӑваш симфони оркестрӗн йышӗнче выляма пуҫланӑ. 1941 ҫулта училищене контрабас классӗпе (С. И. Борисов вӗрентнӗ) тата композиция классӗпе (С. М. Максимов вӗрентнӗ) вӗренсе пӗтернӗ[2].

1942 ҫулта ӑна Хӗрлӗ Ҫара чӗнсе илнӗ, 14-мӗш уйрӑм вӗренӳ мотоцикл полкӗнче духовой оркестр ертӳҫи пулса хӗсметре тӑнӑ. 1944 ҫулта вӑл ҫырнӑ «Мотоциклистсен маршне» итленӗ хыҫҫӑн ӑна Мускава вӗренме янӑ[2]. 1946 ҫулта Хӗрлӗ Ҫарӑн ҫар капельмейстерӗсен аслӑ училищине (халӗ — Ҫар дирижёрӗсен ҫар институчӗ) Ю. М. Тимофеев классӗпе вӗренсе пӗтернӗ[3]. 1945 ҫулхи ҫӗртмен 24-мӗшӗнче пӗрлештернӗ оркестр йышӗнче Хӗрлӗ тӳремри Ҫӗнтерӳ парадне хутшӑннӑ.

Демобилизаци хыҫҫӑн Шупашкарта ӗҫленӗ: Чӑваш симфони оркестрӗн артисчӗ (1946—1959), СССР Музыка фончӗн Чӑваш АССР-ӗнчи уполномоченнӑйӗ (1952—1957), Чӑваш музыка театрӗн оркестр артисчӗ (1959—1967). Шупашкар музыка училищинче (1946—1967), С. М. Максимов ячӗллӗ ачасен музыка шкулӗнче (1967—1978), Чӑваш патшалӑх педагогика институтӗнче (1962—1965) вӗрентнӗ[4].

1978 ҫулта пенсие тухнӑ. 1997 ҫулхи нарӑсӑн 8-мӗшӗнче Шупашкарта вилнӗ. Хулан 5-мӗш номерлӗ масарӗнче пытарнӑ.

Пултарулӑх еткерӗ

«Сарпике» балет, пиллӗк симфони, виҫӗ сюита, икӗ увертюра, «Симфони ташшисем», «Сармантей» симфони юмахӗ, «Тури Вылта туй сикет» мюзикл авторӗ. Виолончель, кларнет, труба, фортепиано, валторна тата оркестр валли концертсем хатӗрленӗ. 200 яхӑн юрӑпа романс ҫырнӑ, вӗсенчен 50 ытла — ачасем валли[2].

Юрӑсен шутне «Ленин уҫнӑ ҫулпа», «Вӑйӑ юрри», «Кашмаш каччи», «Пирӗн яла пырса кӗрсен», «Тӑвансемӗр, тав сире» кӗреҫҫӗ[2]. Юрӑсемпе романссем Шупашкарта тата Мускавра тухнӑ пилӗк автор кӗнекинче тата хайлавсен пуххинче пичетленнӗ; уйрӑм хайлавӗсене Пӗтӗм Союзри радио хорӗпе солисчӗсем юрланӑ[2].

Фортепиано валли 24 прелюди тата «Ҫамрӑк музыкант» ача пьесисен альбомне хатӗрленӗ[2].

Пӗрремӗш (1967) тата иккӗмӗш (1970) симфонисене Мускав филармонийӗн оркестрӗ М. Д. Шостаковичпа В. Б. Дударова ертсе пынипе выляса кӑтартнӑ. Виҫҫӗмӗш «Астӑвӑм» симфонине (1974) Ҫӗнтерӳ иртнӗренпе 30 ҫул ҫитнине халалланӑ. Тӑваттӑмӗш (1980) тата Пиллӗкмӗш (1990) симфонисем, Валторна тата оркестр валли концерт (1990) — композиторӑн кайранхи хайлавӗсем[3].

«Чипер хӗрсем, кӑмӑллӑ каччӑсем» музыка комедийӗн (1958, И. Максимов-Кошкинский либретти) тата Чӑваш Ен театрӗсенчи пилӗк спектакль музыкин авторӗ[2].

Семье

Мӑшӑрӗ — Клавдия Алексеевна Токарева. Хӗрӗ — Татьяна Авериевна Филиппова (Токарева)[2].

Хисепӗсем

Чӑваш АССР-ӗн тава тивӗҫлӗ ӳнер ӗҫченӗ (1962). РСФСР тава тивӗҫлӗ ӳнер ӗҫченӗ (1980)[5]. Пиллӗк медальпе, Чӑваш АССР Аслӑ Канаш Президиумӗн Хисеп хучӗсемпе (1968, 1988), РСФСР Аслӑ Канаш Президиумӗн (1976), Чӑваш АССР Министрсен Канашӗн (1978) Хисеп хучӗсемпе чысланӑ.

Астӑвӑм

А. М. Токарев ячӗпе Шупашкарти тата Кашмаш ялӗнчи урамсене ят панӑ. Шупашкарти вӑл пурӑннӑ ҫурт ҫине (Ленин проспекчӗ, 24) асӑну хӑми вырнаҫтарнӑ.

Ӑнлантарусем

  1. ^ 95 лет со дня рождения Токарева Аверия Матвеевича. Пӑхнӑ кун: 2022 ҫулхи акан 17-мӗшӗ. Архивланӑ 2022 ҫулхи акан 17-мӗшӗ.
  2. ^ 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8 Выдающийся музыкант, композитор и педагог Аверий Матвеевич Токарев. Чӑваш Республикин Патшалӑх истори архивӗ (13 акан 2023). Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫӗртмен 26-мӗшӗ.
  3. ^ 1, 2 Токарев Аверий Матвеевич. Чӑваш энциклопедийӗ. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫӗртмен 26-мӗшӗ.
  4. ^ ТОКАРЕВ Аверий Матвеевич. Пӑхнӑ кун: 2022 ҫулхи акан 17-мӗшӗ. Архивланӑ 2022 ҫулхи акан 17-мӗшӗ.
  5. ^ Указ Президиума Верховного Совета РСФСР от 25 июня 1980 года

Вуламалли

  • Л. И. Бушуева, Ю. А. Илюхин, «Чăваш Енĕн композиторĕсем», Шупашкар, 2014.
  • Ю. А. Илюхин. Токарев Аверий Матвеевич, Краткая чувашская энциклопедия, Шупашкар, 2001.

Каҫӑсем

Категорисем