Вырӑсла версиЯтарлӑ проектсем
Чӗлхе суйла
РУВИКИ ҪИНЧЕН

Трофимов Алексей Александрович

Disambig gray.svg Трофимов хушаматлă урăх çынсем çинчен РУВИКИ-ре статьясем пур.
Disambig gray.svg Трофимов Алексей хушаматлă урăх çынсем çинчен РУВИКИ-ре статьясем пур.

Трофимов Алексей Александрович (1935 ҫулхи кӑрлачӑн 28-мӗшӗ, Чӑваш Киреметпуҫӗ, Аксу районӗ, Тутарстан — 2020 ҫулхи авӑнӑн 17-мӗшӗ) — чӑваш ӳнер тӗпчевҫи, ӳнер пӗлӗвӗн докторӗ (1994), профессор (1997), академик.

Пурнӑҫӗ

Тутарстанри Аксу районне кӗрекен Чӑваш Киреметпуҫӗнче ҫуралнӑ.

А. Трофимов — И. Е. Репин ячӗллӗ Санкт-Петербургри патшалӑх живопиҫ, скульптура тата архитектура академи институчӗн теорипе ӳнер историйӗн факультетӗнчен вӗренсе тухнӑскер.

1957–1959 ҫулсенче Германири совет ҫар ушкӑнӗн офицерӗсен ҫуртӗнче художник-оформитель пулса ӗҫленӗ. 1960–1969 ҫулсенче Аксу вӑтам шкулӗнче ачасене вӗрентнӗ[1].

1969 ҫултанпа Чӑваш патшалӑх гуманитари ӑслӑлӑхӗсен институтӗнче ӗҫленӗ: кӗҫӗн ӑслӑлӑх ӗҫченӗ, аслӑ ӑслӑлӑх сотрудникӗ, ӳнер пӗлӗвӗн пай заведующийӗ, директор, 2002 ҫултанпа — ӳнер пӗлӗвӗ пайӗн тӗп ӑслӑлӑх сотрудникӗ[2].

Доктор диссертацине 1994 ҫулта «Чӑваш халӑх культ кӳлепи» темӑпа хӳтӗленӗ[1].

Ӗҫӗсем

Чӑваш ӳнер пӗлӗвне аталантарас ӗҫе чылай тӳпе хывнӑ. Авалтан пуҫласа хальхи вӑхӑтчен тӑсӑлакан йӑлана кӗнӗ халӑх ӳнерне тӗпченӗ, паллӑ чӑваш художникӗсен пурнӑҫӗпе пултарулӑхне тишкернӗ, авалхи чӑваш карт ҫырулӑхне тӗпченӗ. Халӑх ӳнерӗ ҫинчен ҫырнӑ 200 ытла ӑслӑлӑх ӗҫ, кӗнекесемпе альбомсен, сӑвӑсем, ача-пӑча кӗнекисен авторӗ, вӑл чӑваш тӗррипе эрешне халалласа кӑларнӑ открыткӑсен пуххине хатӗрленӗ, Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫинче пуҫ хунисене асӑнса лартнӑ палӑк (Аксу) авторӗ, Н. Я. Бичурин палӑкӗн архитекторӗ (Шупашкар), Апаш археологи культурине халалланӑ Паллашу-монумент авторӗ (Шупашкар районӗнчи Апаш ялӗ ҫывӑхӗнче), Анне палӑкне ӑсталама пулӑшнӑ консультант (Шупашкар).

Алексей Александрович ҫавӑн пекех чӑвашсен авалхи карт ҫырулӑхӗн алфавитне ҫӗнӗрен тунипе паллӑ. Карт ҫырӑвӗпе ҫырнине вуласа пӑхас тӗлӗшпе те унӑн опычӗ пуян — ку ӗҫе вӑл чи малтан тӑвакансенчен пӗри шутланать[2].

Тӗп ӗҫӗсем

Алексей Александровичӑн тӗп ӗҫӗсем:

  • «Орнамент чувашской народной вышивки» (1977);
  • «Проблемы народного искусства Чувашии» (1985);
  • «Монументальная скульптура Чувашии» (1990);
  • «Чувашская народная культовая скульптура» (1993);
  • «Древнечувашская руническая письменность» (1993);
  • «Проблемы развития архитектуры Чебоксар» (1992,);
  • «Чувашская народная деревянная скульптура» (1989);
  • «Зороастризм: суваро-болгарская и чувашская народная культура» (2009);
  • «Архитектор жизни» (2012, тепӗр авторпа пӗрле);
  • «Академик Михайлов Леонид Михайлович» (2013, тепӗр авторпа пӗрле);
  • тата ыттисем.

Хисепӗсем

1995[3], 2008[4] ҫулсенче Алексей Александровича литературӑпа ӳнер тӗлӗшӗнчен ҫитӗнӳсем тунӑшӑн Чӑваш Республикин Патшалӑх премийӗпе, 2001 ҫулта гуманитари ӑслӑлӑхӗнче ҫитӗнӳсем тунӑшӑн Чӑваш Республикин Патшалӑх премийӗпе чысланӑ. Вӑл В.В. Николаев академик ячӗллӗ преми лауриачӗ, СССР художникӗсен пӗрлӗх пайташӗ (1971).

Ӑна ҫавӑн пекех ҫак наградӑсемпе тата хисепсемпе чысланӑ[2]:

  • Чӑваш АССР тава тивӗҫлӗ ӳнер ӗҫченӗ (1984);
  • Раҫҫей Федерацийӗн тава тивӗҫлӗ ӳнер ӗҫченӗ (1995);
  • Тутарстан Республикин тава тивӗҫлӗ ӳнер ӗҫченӗ (2009);
  • II степеньлӗ «Тӑван ҫӗршыв умӗнчи тава тивӗҫлӗ ӗҫсемшӗн» орден медалӗ (2004);
  • «Чӑваш Республики умӗнчи тава тивӗҫлӗ ӗҫсемшӗн» (2010);
  • Раҫҫей ӳнер академийӗн кӗмӗл медалӗ (2010);
  • Раҫҫей художникӗсен пӗрлӗхӗн «Ӑс-хакӑл. Йӑла-йӗрке. Ӑсталӑх» ылтӑн медалӗ (2012)[1].

Ӑнлантарусем

  1. ^ 1, 2, 3 http://www.nbchr.ru/virt_vyshivka/disk/trofimov.html
  2. ^ 1, 2, 3 http://nasledie.nbchr.ru/personalii/deyateli-iskusstva/111/trofimov/
  3. ^ Чувашская Республика. Президент (1994-2010 ; Н. В. Федоров). О присуждении Государственных премий Чувашской Республики 1994 года : [указ Президента Чувашской Республики от 16 июня 1995 года № 83] : [о присуждении Государственной премии Чувашской Республики в области литературы и искусств доктору искусствоведения А. А. Трофимову за монографию «Чувашская народная культовая скульптура»] // Правительственный вестник. – 1995. – 21 июня (№ 24). – С. 1.
  4. ^ Чувашская Республика. Президент (1994-2010 ; Н. В. Федоров). О присуждении Государственных премий Чувашской Республики 2007 года : указ Президента Чувашской Республики [от 17 июня 2008 года, № 59] : [о присуждении Государственной премии Чувашской Республики года в области литературы и искусства В. П. Нагорнову, А. Б. Орешникову, А. А. Трофимову за создание произведения монументального искусства «Монумент Матери»] // Вести Чувашии. – 2008. – 28 июня (№ 24). – С. 1 ; то же // Хыпар. – 24 июня.

Вуламалли

  • Артемьев, Ю. Çул уçакан – телейлĕ / Ю. Артемьев, М. Кондратьев // Ялав. – 1985. – № 6. – С. 27.
  • Викторов, Ю. Çул уçакан ăсчах / Ю. Викторов // Ялав. – 1995. – № 5. – С. 88-90.
  • Мартынов, В. Аваллăх арчинчи çыру тĕррине тĕпчекен / В. Мартынов // Хыпар. – 1996. – 28 пуш.
  • Сантӑр Элтиярӗ. Ӗҫӗсене критиклеймеҫҫӗ  : [Чӑваш патшалӑх гуманитари ӑслӑлӑхӗсен институчӗн тӗпчевҫи Алексей Александрович Трофимов ҫинчен] / Сантӑр Элтиярӗ // Сувар. – 2015. – 30 кӑрлач (№ 3). – С. 6 : сӑн ӳкерчӗк.
  • Смирнова, Н. Мăнаçлăх, вăй кӳрекен, юна вĕрилетекен аваллăх / Н. Смирнова // Хыпар. – 2010. – 30 кăрлач. – С. 5.
  • Трофимов, А. А. Ăслăлăх тӳпемĕнче / А. А. Трофимов ; Л. Сачкова [çырса илнĕ] // Хыпар. – 2005. – 29 кăрлач. – С. 3.
  • Трофимов, А. А. Вӗрентекенпе вӗренекен искусство ҫинчен : [Чӑваш патшалӑх гуманитари ӑслӑлӑхӗсен институчӗн тӗпчевҫипе Алексей Александрович Трофимовпа калаҫни] / А. А. Трфоимов ; И. Воробьева ҫырса илнӗ // Хыпар. – 2014. – 2 декабрь/раштав. – С. 3 : сӑн ӳкерчӗк.
  • Трофимов, А. А. Зороастризмран тухнӑ ҫул-йӗр : [искусствовед хӑйӗн ҫинчен] / А. А. Трофимов // Тӑван Атӑл. – 2016. – № 11. – С. 67-75 : сӑн ӳкерчӗксем; ҫавах // Ӑс-хакӑл хӑвачӗ : интервьюсем / Чӑваш патш. гуманитари ӑслӑлӑхӗсен институчӗ. – Шупашкар, 2015. – С. 282-293 : сӑн ӳкерчӗксем.
  • Трофимов, А. А. Ман халăх пур, çав халăха курасчĕ çавăн патне çитесчĕ...» / А. А. Трофимов // Хыпар. – 2000. – 28 пуш.
  • Трофимов, А. А. «Ман халӑхӑм пур, ӑна курасчӗ, ун патне ҫитесчӗ...» / А. А. Трофимов ; В. Тукатар калаҫнӑ // Ҫамрӑксен хаҫачӗ. – 2010. – 26 нарӑс (№ 7). – С. 6.
  • Трофимов, А. А. Чи ватти пулсан та – чи тухăçли / А. А. Трофимов ; Н. Смирнова калаçнă // Хыпар. – 2000. – 30 чӳк.
  • Туктар, В. Чăвашсен авалхи рунă çырулăхĕн тĕпчевçи : А. А. Трофимов ӳнер тĕпчевĕн докторне 70 çул / В. Туктар // Урал сасси. – 2005. – 3 нарăс (№ 4). – С. 3.
  • Туктар, В. Чăвашсен авалхи руна çырулăхне тĕпчекен : Алексей Александрович Трофимов профессор 70 çул тултарнă тĕле / В. Туктар // Канаш (Ульяновск обл.). – 2005. – 3 нарăс. – С. 4.
  • Туктар, В. Авалхи чăвашсен рунă çырулăхне тĕпчекен / В. Туктар // Тантăш. – 2002. – 25 ака (№ 17-18). – С. 4.
  • Викторов, Ю. В. Снимая покров таинственности… / Ю. В. Викторов // Вестн. Чуваш. нац. акад. – 1994. – № 2. – С. 83-85.
  • Викторов, Ю. У истоков орнамента / Ю. Викторов // Совет. Чувашия. – 1995. – 1 февр.
  • Долгов, В. Хранитель древней культуры / В. Долгов // Совет. Чувашия. – 2010. – 5 февр. – С. 3.
  • Кондратьев, М. Г. Связывающий нити времен (об академике А. А.Трофимове) / М. Г. Кондратьев // Исследователи чувашской культуры и истории. – Уфа, 1998. – С. 64-72.
  • Кондратьев, М. Г. Творчество искусствоведа в картине мира / М. Г. Кондратьев // Чуваш. гуманит. вестн. – 2010. – № 5. – С. 170-180.
  • Кондратьев, М. Г. Трофимов Алексей Александрович / М. Г. Кондратьев // Чуваш. гуманит. вестн. – 2010. – № 5. – С. 238-241.
  • Смирнов, В. А. Меценаты столетия // Смирнов, В. А. Светильник разума / В. А. Смирнов. – М., 2011. – С. 138-174 : фот. цв.
  • Прохорова, В. А. Трофимов Алексей Александрович / В. А. Прохорова // Чувашская энциклопедия. – Чебоксары, 2011. – Т. 4 : Си-Я. – С. 267-268. - См. текст
  • Сорокин, Н. М. Трофимов Алексей Александрович // Сорокин, Н. М. Чувашские писатели Татарстана / Н. М. Сорокин, Е. А. Турхан. – Чебоксары, 2015. – С. 173-176.
  • Трофимов Алексей Александрович // Ученые и сотрудники Чувашского государственного института гуманитарных наук : 1930-2005. – Чебоксары, 2005. – С. 152-153.
  • Трофимов Алексей Александрович // Ученые Чувашского государственного педагогического университета им. И. Я. Яковлева. – Чебоксары, 2010. – С. 411-412.
  • Трофимов Алексей Александрович // Чуваши Татарстана = Тутарстан чăвашĕсем : [кн.-альбом]. – Чебоксары, 2006. – C. 479-480.
  • Трофимов Алексей Александрович // Who is Who в России : [биогр. энцикл. успеш. людей России]. – 5-е изд. – Zug, 2011. – С. 2348-2349.
  • Тургай, И. В. Трофимов Алексей Александрович: (к 80-летию со дня рождения) / И. В. Тургай // Чуваш. гуманит. вестн. – 2015. – № 10. – С. 231-235.

Каҫӑсем

Категорисем