Фаргам
Фаргам (перс. فرگام — «ӑнӑҫлӑ» тесе куҫарӑнать) — макак (Macaca mulatta тӗсӗ), космоса вӗҫнӗ. Иран космоса ӑнӑҫлӑ илсе тухнӑ иккӗмӗш примат. 2013 ҫулхи раштавӑн 14-мӗшӗнче Афтаб вӗҫнӗ хыҫҫӑн тепӗр ҫултан 120 ҫухрӑм ҫӳллӗшне ҫитсен суборбиталь вӗҫевне тухнӑ та ҫӗр ҫине ӑнӑҫлӑ таврӑннӑ[1].
Запуск историйӗ
Упӑте космоса тепӗр хут ӑсатма шутланине Иранри космос агентстви пӗрремӗш хут ӑнӑҫлӑ вӗҫнӗ хыҫҫӑн виҫӗ уйӑхранах пӗлтернӗ. Ҫавӑн чухнех хута яни шӗвек ракетӑпа-носительпе усӑ курса пулассине пӗлтернӗ[2].
Семнан полигонран хута ярасси пирки пӗлтерӳ раштавӑн 8-мӗшӗнче тухнӑ. Вӗҫев ӑнӑҫлӑ вӗҫленни ҫинчен чи малтан Иран президенчӗн Хасан Руханин официаллӑ сайчӗ пӗлтернӗ. Каярахпа вӗҫнине тӗплӗнрех «Кавошгяр» проектӑн специализациленӗ сайтӗнче палӑртнӑ[1].
Вӗҫев 10 мин 19 с тӑсӑлнӑ. Ҫак тапхӑрта герметика таврӑнакан капсула макамӑран 120 ҫухрӑм ҫӳллӗшне ҫитнӗ. Атмосферӑн тачӑ сийӗсенче тӑрмашнӑ чухне вӑл 800 °-чен ӑшӑннӑ С. Эвакуация обезьяны с места посадки была не чем 20 минутра ракета старт илнӗ хыҫҫӑн пурнӑҫланӑ[1].
Иранри космос агентствин пуҫлӑхӗ Хамид Фазели каланӑ тӑрӑх, хута ямалли факт НАСА ҫирӗплетнӗ[3].
Фаргамӑн даннӑйӗсем
Фаргам — макак-резус аҫи 3 ҫул тултарнӑскер, 56см ҫӳллӗш тата йывӑрӑшӗ 3кг. Вӗҫеве виҫӗ упӑте пӗр тан физикӑллӑ характеристика хатӗрленӗ, Фаргам вӗсен хушшинче чи пӗчӗк тата пӗртен-пӗр аҫа пулнӑ[1].
Ӳкерчĕк:1402082810370417028806884.jpg
Фаргам макак
Фаргам вӗҫев умӗнхи хатӗрленӳ ярӑмӗ иртнӗ, вӑл карантин, пӗрремӗш тата периодикӑллӑ медицина тишкерӗвӗсене кӗртнӗ, вӗҫев перегрузкисемпе вибрацисене ҫирӗппӗн тӗрӗслеме тата биокапсула хӑнӑхма хӑнӑхнӑ[4].
Вӗҫнӗ хыҫҫӑн Фаргама Тегерана илсе ҫитернӗ, унта медицина тӗрӗслевӗ ирттернӗ. Ветеринарсем скелетпа ӳпке тӑрӑмӗсене тӗрӗсленӗ, ультрасасӑ тишкерӗвӗ тата электрокардиографи ирттернӗ. Нимӗнле курӑк та палӑрман, упӑте тӑрӑмне лайӑххи тесе хакланӑ, тыткаларӑшра пӑрӑннине сӑнаман[1].
2023 ҫулхи чӳк уйӑхӗ тӗлне Афтабпа Фаргам упӑтесем ИРИ Ӑслӑлӑх министерствин аэрокосмос тӗпчевӗсен институчӗ ҫумӗнчи Роян институтӗнче ятарлӑ уйӑрса панӑ центрта пурӑннӑ[5].
Ракета комплексӗн даннӑйӗсем
Усӑ куракан вырӑнне баллистика ракетин «Шахаб»[1] модификацийӗсенчен пӗри шутланакан шӗвек ракетӑпа усӑ курнӑ, вӑл, хӑй енчен, совет ракетин Р-17 иран версийӗ шутланать[6]. Усӑллӑ нагрузка вырӑнне носитель ҫине 290 кобщий таякан «Пишгам» («Пионерская») биокапсула вырнаҫтарнӑ. кӑларакан тиев йывӑрӑшӗ 320 кг танлашнӑ.
Запуска баллистика траекторийӗпе пурнӑҫланӑ. Капсул уйрӑмӗ хыҫҫӑн макамитпе 120 ҫм хӑпармалли чи ҫӳллӗ шая ҫитнӗ. Чакарсан атмосферӑн ҫӑтӑ сийӗсенче торможи, унтан парашют системине кӑларасси пурнӑҫланнӑ.
Ҫавӑн пекех пӑхӑр
Ӑнлантарусем
- ^ 1, 2, 3, 4, 5, 6 Павельцев П. Макака Фаргам на «Кавошгяре». Новости Космонавтики. Пӑхнӑ кун: 2015 ҫулхи чӳкӗн 1-мӗшӗ. Архивланӑ 2015 ҫулхи раштавӑн 8-мӗшӗ.
- ^ Иран отправит в космос вторую обезьяну в течение года. www.iran.ru. Пӑхнӑ кун: 2015 ҫулхи чӳкӗн 1-мӗшӗ. Архивланӑ 2015 ҫулхи раштавӑн 8-мӗшӗ.
- ^ PressTV-‘NASA confirmed Iran space launch’. www.presstv.com. Пӑхнӑ кун: 2015 ҫулхи чӳкӗн 1-мӗшӗ. Архивланӑ 2016 ҫулхи пушӑн 4-мӗшӗ.
- ^ مراحل آمادهسازی آموزش و تستهای سازگاری. www.ari.ac.ir. Пӑхнӑ кун: 2015 ҫулхи чӳкӗн 1-мӗшӗ. оригиналтан архивланӑ 2015 ҫулхи чӳкӗн 21-мӗшӗ.
- ^ Iran’s Space Monkeys Continuing Legacy in Space Biology 12 Years after Historic Mission. Tasnim (19 чӳкӗн 2023).
- ^ «Шахаб-1» и «Шахаб-2». Гостелерадио ИРИ - Русская служба. Пӑхнӑ кун: 2015 ҫулхи чӳкӗн 1-мӗшӗ. Архивланӑ 2016 ҫулхи кӑрлачӑн 23-мӗшӗ.