270-мӗш приказ
РАН экспертизи
РАН экспертизи
Раҫҫей Ӑслӑлӑхӗсен Академийӗ
тӗрӗслесе тухнӑ
тӗрӗслесе тухнӑ
«Ҫар ҫыннисен тыткӑна парӑннин тата тӑшмана хӗҫ-пӑшал хӑварнин яваплӑхӗ ҫинчен» (выр. «Об ответственности военнослужащих за сдачу в плен и оставление врагу оружия») — Хӗрлӗ Ҫарӑн Аслӑ Тӗп Командованийӗн Ставки 1941 ҫулхи ҫурлан 16-мӗшӗнче 270-мӗш номерпе кӑларнӑ приказӗ, ӑна Патшалӑх хӳтӗлев комитечӗн председателӗ И. В. Сталин, председатель ҫумӗ В. М. Молотов, ҫавӑн пекех С. М. Будённый, К. Е. Ворошилов, С. К. Тимошенко, Б. М. Шапошников маршалсем тата ҫар генералӗ Г. К. Жуков алӑ пуснӑ.
227 №-лӗ приказӑнни пекех, 270 №-лӗ приказӑн тулли текстне 1988 ҫулччен пичетленмен, айӑплӑ ҫарпуҫсен тата вӗсем ертсе пыракан ҫар пӗрлешӗвӗсен тата ҫарсен (тӗслӗхрен, Власов генералӑн 2-мӗш тапӑну ҫарӗн е Павлов генералӑн ЗапОВО) ячӗсене нумай-нумай ҫул хушши асӑнмасӑр пурӑннӑ, мемуарсенче вӗсене кӑшт та пулин асӑнма тивнӗ пулсан та дезертирсемпе сутӑнчӑксем пек япӑх енчен палӑртнӑ, хӑш чухне те пулин тӳрре кӑларма хӑтлансан е мӗне пула ӗҫ-пуҫ ӑнӑҫсӑр пулса тухнин сӑлтавӗсене тӗпчеме хӑтлансан ҫар цензури ку ӗҫе чарнӑ. Тыткӑна парӑннин сӑлтавӗ хушшинче парӑннӑ ҫар ӗҫченӗсен айӑпне палӑртнӑ, ҫӳллӗ шайри командирсен айӑпне йышӑнман, фронтра ӑнӑҫсӑр лару-тӑру йӗркеленнине шута илмен[1]. 227-мӗш приказӑн тексчӗ пекех тулли текста совет системи арканиччен вӑрттӑнлӑхра тытнӑ, пӗрремӗш хут ӑна 1988 ҫулхи авӑн уйӑхӗнче «Военно-исторический журналӑн» 9-мӗш номерӗнче пичетлесе кӑларнӑ[1].
Приказӑн тӗп шухӑшӗ
Приказ тӑрӑх СССР ВС ҫар ҫыннисене — Хӗрлӗ Ҫарӑн командирӗсемпе политработникӗсене — хӑш чухне дезертир тесе шутламаллине палӑртнӑ.
Оригиналлӑ текст (выр.)Приказываю:
1. Командиров и политработников, во время боя срывающих с себя знаки различия и дезертирующих в тыл или сдающихся в плен врагу, считать злостными дезертирами, семьи которых подлежат аресту как семьи нарушивших присягу и предавших свою Родину дезертиров.
Обязать всех вышестоящих командиров и комиссаров расстреливать на месте подобных дезертиров из начсостава.
2. Попавшим в окружение врага частям и подразделениям самоотверженно сражаться до последней возможности, беречь материальную часть, как зеницу ока, пробиваться к своим по тылам вражеских войск, нанося поражение фашистским собакам.
Обязать каждого военнослужащего, независимо от его служебного положения, потребовать от вышестоящего начальника, если часть его находится в окружении, драться до последней возможности, чтобы пробиться к своим, и если такой начальник или часть красноармейцев вместо организации отпора врагу предпочтут сдаться в плен, — уничтожать их всеми средствами, как наземными, так и воздушными, а семьи сдавшихся в плен красноармейцев лишать государственного [c.239] пособия и помощи.
3. Обязать командиров и комиссаров дивизий немедля смещать с постов командиров батальонов и полков, прячущихся в щелях во время боя и боящихся руководить ходом боя на поле сражения, снижать их по должности как самозванцев, переводить в рядовые, а при необходимости расстреливать их на месте, выдвигая на их место смелых и мужественных людей из младшего начсостава или из рядов отличившихся красноармейцев.
Приказ прочесть во всех ротах, эскадронах, батареях, эскадрильях, командах и штабах.
Хушатӑп:
1. Ҫапӑҫу вӑхӑтӗнче ҫар командирӗсемпе политработниксене, уйӑрса илмелли паллӑсене татса пӑрахакансене, тыла тарса каякансене е тӑшмана тыткӑна парӑнакансене сӗмсӗр дезертирсем тесе шутламалла, вӗсен ҫемйисене присягӑна пӑснӑ, хӑйсен Тӑван Ҫӗршывне сутнӑ дезертирсен ҫемйисем пек арестлемелле.
Ҫӳлти шайри командирсемпе комиссарсене начсостав йышне кӗрекен ҫавӑн пек дезертирсене пурне те вырӑнтах персе вӗлермелле.
2. Тӑшман ҫавӑрса илнӗ чаҫсемпе уйрӑмсене хӑйсене шеллемесӗр урӑх нимӗнле май юлмиччен ҫапӑҫмалла, пурлӑха куҫ шӑрҫи пек упрамалла, фашист йыттисене аркатнӑ май тӑшман ҫарӗсен тылӗсемпе хамӑрӑннисем патне тухмалла.
Кашни ҫар ҫыннине, хӗсметри унӑн вырӑнне шута илмесӗр, енчен те унӑн чаҫне ҫавӑрса илнӗ пулсан хамӑрӑннисем патне тухмашкӑн ҫӳлти пуҫлӑхсенчен урӑх нимӗнле май юлмиччен ҫапӑҫма ыйтмалла, енчен те ҫавӑн пек начальник е хӗрлӗармеецсен пӗр пайӗ тӑшмана хирӗс тӑрас вырӑнне тӑшмана тыткӑна лекме шутлать пулсан, вӗсене пур мелсемпе те: ҫӗр ҫинчи, сывлӑшри майсемпе пӗтерсе тӑкма ыйтмалла, тыткӑна парӑннӑ хӗрлӗармеецсен ҫемйисене патшалӑх пулӑшӑвӗнчен хӑтармалла.
3. Дивизи командирӗсемпе комиссарӗсене ҫапӑҫу вӑхӑтӗнче шӑтӑксенче пытанма, ҫапӑҫу хирӗнче ҫапӑҫӑва ертсе пыма хӑракан батальонпа полк командирӗсемпе питӗ хӑвӑрт хӑйсен вырӑнӗсенчен хӑтармалла е пӗр-пӗр вырӑна йышӑнма тивӗҫлӗ мар тесе должноҫне антармалла, рядовойсен ретне чакармалла, кирлӗ пулсан, вӗсене вырӑнтах персе пӑрахмалла, вӗсен вырӑнне хӑюллӑ та маттур пӗчӗкрех шайри ҫынсене е хӑйсене паттӑрлӑхпа кӑтартнӑ хӗрлӗ армеецсене тӑратмалла.
Приказа пур ротӑсенче те, эскадронсенче те, батарейӑсенче те, эскадрильйӑсенче те, командӑсенче те, штабсенче те вуласа памалла.[1]
Ҫак приказпа килӗшӳллӗн, кашни командир е политработник, ҫар ушкӑнне тӑшман вӑйӗ хупӑрласа илнӗ(выр.)чăв.пулсан та, мӗн вӑй ҫитнӗ таран ҫапӑҫма тивӗҫ пулнӑ; тӑшмана тыткӑна парӑнма чарнӑ. Йӗркене пӑсакансене вырӑнтах персе пӑрахма пултарнӑ; ҫав хушӑрах вӗсене дезертир тесе каланӑ, вӗсен ҫемйисене арестленӗ, патшалӑх пособийӗсемпе пулӑшӑвӗсӗр хӑварнӑ.
Приказра В. Я. Качалов(выр.)чăв. генерал-лейтенанта (ҫавӑрса илнине татнӑ чухне пуҫне хунӑ), П. Г. Понеделин генерал-майора тата приказ тухиччен темиҫе кун маларах, 1941 ҫулхи ҫурла уйӑхӗнче нимӗҫсен тыткӑнне лекнӗ Н. К. Кириллов генерал-майора дезертир тесе пӗлтернӗ. Вӗсене пурне те 1950-мӗш ҫулсенче реабилитациленӗ.