Алексеев Анатолий Дмитриевич (лётчик)

Польшӑри халӗ Подляский воеводство Польшӑри Ломжа хулинче ҫуралнӑ. Вырӑс. Ашшӗ-амӑшӗпе Сергиев Посад хулинче пурӑннӑ, кунта 1918 ҫулта гимназирен вӗренсе тухнӑ.

Хӗрлӗ ҫарта 1920 ҫулхи пуш уйӑхӗнчен пуҫласа. 1921 ҫулта РККА комсоставӗнчи Ҫар электротехника шкулӗн хӑвӑртлатнӑ курсне пӗтернӗ, пехотӑра радист пулса ӗҫленӗ. 1921 ҫулта Тамбов кӗпернинчи А. Антонов хресчен пӑлхавне пусарнӑ ҫӗре хутшӑннӑ. 1924 ҫултанпа — СҪВ пулӑшу службисен аслӑ шкулӗн электролаборатори ертӳҫи. 1925 ҫулхи утӑ — юпа уйӑхӗсенче — Севастопольти тинӗс вӗҫевҫисен ҫар авиаци шкулӗнче радио инструкторӗ, кайран каллех ВҪВ ҫар хӗсмечӗсен ҫар шкулӗн лабораторин ертӳҫи. 1928 ҫулхи ҫу уйӑхӗнчен пуҫласа — Хура тинӗс (Севастополь) тинӗс вӑйӗсен авиаци эскадрильин вӗҫевҫӗ-сӑнавҫи. 1928 ҫулта Б. Г. Чухновский экипажӗ шутӗнче Умберто Нобиле экспедицине шыраса хутшӑннӑ. 1929 ҫулхи раштав уйӑхӗнчен пуҫласа — РҪХҪ СҪВ НИИ аслӑ инженерӗ.

1930 ҫулхи ҫу уйӑхӗнче РККА резервне илсе кайнӑ та Севморпути поляр авиацин вӗҫевҫи пулса тӑнӑ. 1936 ҫулта «Сталинпа» «Войковка» эскадра миноносецӗсене Лӑпкӑ океана ӑсатнӑ ҫӗре хутшӑннӑ.

А. Д. Алексеев ертсе пынипе Н-172 самолёт экипажӗ И. Д. Папанин экспедицине 1937 ҫулта Ҫурҫӗр полюсне антарнӑ ҫӗре хутшӑннӑ. Ҫу уйӑхӗн 21-мӗшӗнче 11. 35 сехетре М. В. Водопьянов самолёта тӗнчере пӗрремӗш хут Ҫурҫӗр полюсне лартнӑ. Майӑн 25-мӗшӗнче Рудольф утравӗ ҫинчен полюс патне юлнӑ виҫӗ самолет вӗҫсе кайнӑ. Анчах ӑна чиперех, пирвайхи хӑтлануран, В. С. Молоков ҫеҫ пурнӑҫлама май килчӗ. Алексеевӑн самолёта полюсран вунҫичӗ километрта лартма тивнӗ. Вӑл икӗ кун хушши ҫанталӑк пӑсӑлнине тӳссе ирттерчӗ, полюса икӗ кун иртсен тин вӗҫсе килме пултарчӗ. Каялла кайма бензин ҫитмерӗ, ҫапах та Алексеев машинӑна пӑрахма килӗшмерӗ. Вӑл 84-мӗш параллельтен инҫех мар пӑр ҫине лартнӑ. Часах Рудольф утравӗ ҫинчен П. Г. Головин вӗҫсе килчӗ те ун валли бензин илсе килчӗ.

Правительство заданине кӑтартуллӑ пурнӑҫланӑшӑн тата паттӑрлӑхпа палӑрнӑшӑн Алексеев Анатолий Дмитриевич 1937 ҫулхи июнӗн 27-мӗшӗнче Совет Союзӗн Геройӗ ятне, Ленин орденне парса тивӗҫнӗ. Уйрӑм уйрӑмлӑх паллин учреждени хыҫҫӑн ӑна 38 № «Ылтӑн Ҫӑлтӑр» медаль панӑ.

Малашне Алексеев А. Д. Севморпути пилочӗ пулса ӗҫлеме пӑрахман. 1937 ҫулхи кӗркунне Сигизмунд Леваневскин ДБ-А (Н-209 борт номерӗ) самолётне шыраса хутшӑннӑ. 1938 ҫулта Лаптевсен тинӗсӗн ҫурҫӗр пайӗнчи «Сибиряковка» тата «Седовин» карапсен экипажӗсене ҫӑлас енӗпе авиаци отрядне ертсе пынӑ. Хӗрлӗ Ҫӑлтӑр орденӗпе чысланӑ. Алексеев пӑр разведкин ҫӗнӗ меслечӗсене никӗслекенӗсенчен пӗри шутланать. 1939 ҫултанпа ВКП (б) членӗ.

1939 ҫултанпа С. П. Горбунов ячӗллӗ 22 № авиаци савутӗнче (Хусан хули) вӗҫевҫӗ-тӗрӗслевҫӗ пулса ӗҫленӗ. Ер-2 индексӗпе серие янӑ ДБ-240 опытлӑ инҫет бомбардировщикӑн завод тата патшалӑх тӗрӗслевӗсене ирттернӗ. 1941 ҫулӑн пуҫламӑшӗнче Мускав-Омск-Мускав Омскра 1000 килограмм условлӑ бомбӑсене пӑрахмасӑр вӗҫнӗ.

1941 ҫулхи утӑ уйӑхӗнчен пуҫласа Тӑван ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫине хутшӑннӑ. Совет Союзӗн Паттӑрӗн чысне илнӗ вӑхӑтра СССР авиаци промышленноҫӗн Халӑх Комиссариатӗнчен йывӑр бомблакан авиаци ушкӑнне командировкӑна янӑ. Аякри тӑвӑм авиацин 81-мӗш авиаци дивизин йышӗнче хӗсметре тӑнӑ. Эскадрилья командирӗ пулнӑ. ТБ-7 ҫинче тӑшманӑн тарӑн тылӗнче, ҫав шутра Кёнигсбергра тата Вильнора, ҫар объекчӗсене бомбӑлама ҫирӗм ҫичӗ хут ҫапӑҫнӑ.

1942 ҫулхи нарӑс уйӑхӗнче 746 полк карап командирӗ Алексеев полковника Хӗрлӗ Ялав орденӗпе кӑткӑс метеоусловисенче (вӗсенчен 2 — Кенигсберг ҫине) ҫӗрлехи ҫапӑҫусенче 6 хут вӗҫнӗшӗн чысланӑ.

1944 ҫултанпа каллех вӗҫевпе сӑнав ӗҫӗнче. Ҫитмӗл икӗ тӗслӗ ҫар самолётне тӗрӗсленӗ. 1958 ҫултанпа — саппасра.

Мускаври герой-хулара пурӑннӑ. Поляр авиацийӗн управленийӗнче тата Шереметьево (Мускав) аэропортӗнче ӗҫленӗ. 1974 ҫулхи кӑрлачӑн 29-мӗшӗнче ҫут тӗнчерен уйрӑлнӑ.

• Указ дати-38. 01. 1944.
• Указ датисем-25. 02. 1937,27. 06. 1937,05. 11. 1946.
• Пять ордена Красного Знамени (08. 10. 1928,20. 02. 1942,03. 11. 1944,15. 11. 1950,16. 10. 1957)
• Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫин I степеньлӗ орденӗ (29. 04. 1944)
• Указ датисем-03. 05. 1940,29. 08. 1955,23. 01. 1957.

• Мускавра Новодевичье ҫӑви колумбаринче пытарнӑ (секци 125).
• 1965 ҫулта е маларах Алексеев поляр вӗҫевҫин ятне Антарктидӑра (Эндерби ҫӗрӗ ҫинче) хуйхӑ панӑ. Карта ҫине 1962 ҫулта антарктика экспедицийӗ (координатсем:) лартнӑ.
• Алексеев ятне Красноярскри урама панӑ.
• Енисей пӑрахутлӑхӗнче 1940—1960-мӗш ҫҫ. «Лётчик Алексеевка» буксир пӑрахучӗ ӗҫленӗ.

• «Красная палатка» совет-итал фильмӗнче (1969) Анатолий Алексеев рольне Юрий Назаров калӑпланӑ.

•  Алексеев Анатолий Дмитриевич (лётчик) «Ҫӗршыв Паттӑрӗсем» сайтра