Вырӑсла версиЯтарлӑ проектсем
Чӗлхе суйла
РУВИКИ ҪИНЧЕН

Ахун, Валем

Валем Ахун (псевдоним; чӑн ячӗпе хушамачӗ — Валентин Осипович Максимов; 1930 ҫулхи авӑнӑн 2-мӗшӗ, Кипеккасси, Тутар Автономиллĕ Социализмла Совет Республики — 2007 ҫулхи ҫӗртмен 24-мӗшӗ, Шупашкар) — чӑваш сӑвӑҫи, ҫыравҫӑ, куҫаруҫӑ, журналист тата фольклорист[1]. СССР Ҫыравҫисен пӗрлӗхӗн пайташӗ (1978)[2]. Чӑваш АССР тава тивӗҫлӗ культура ӗҫченӗ (1990)[3]. В. Митта ячӗллӗ преми лауреачӗ[4]. Унӑн пултарулӑхӗн тӗп уйрӑмлӑхӗ — тӗнчене фольклорпа халаплӑх витӗр йышӑнни[1].

Пурнӑҫӗ

Малтанхи ҫулӗсем

Валентин Осипович Максимов 1930 ҫулхи авӑнӑн 2-мӗшӗнче Тутар АССРӗнчи Пӑва районне кӗрекен Кипеккасси ялӗнче ҫуралнӑ[1]. Ӗҫ ҫулне колхозра пуҫланӑ, кайран чукун ҫул ҫинче путеец пулса ӗҫленӗ[1]. 1950–1951 ҫулсенче Совет Ҫарӗнче хӗсметре тӑнӑ[5]. Института кӗриччен Пӑвари ветеринари техникумӗнче вӗреннӗ[1].

Пӗлӳ илни

Валем Ахун 1964 ҫулта И. Я. Яковлев ячӗллӗ Чӑваш патшалӑх педагогика институтне вӗренсе пӗтернӗ[1]. Каярахпа Чӑваш патшалӑх университечӗн чӑваш литератури кафедрин ҫумӗнчи аспирантурӑра пӗлӳ илнӗ (1977)[5].

Ӗҫӗ-хӗлӗ

1956 ҫулта хастар ял корреспонденчӗ пулнипе Валем Ахуна Пӑвари «Ҫӗнӗ ҫул» район хаҫачӗн редакцине ӗҫлеме чӗннӗ[2]. 1956–1958 ҫулсенче вӑл ҫавӑн пекех ВЛКСМ райкомӗн инструкторӗ пулнӑ[5]. Ун хыҫҫӑн Елчӗк районӗнчи «Колхоз ялавӗ» хаҫатра пай пуҫлӑхӗ пулса ӗҫленӗ[1]. 1961–1964 ҫулсенче Апаш ялӗнчи шкулта ачасене вӗрентнӗ[1].

Каярахпа Ахун «Вузовец» хаҫат ӗҫченӗ тата яваплӑ секретарӗ, Шупашкарти трактор пайӗсен завочӗн нумай тиражлӑ «Трактор» хаҫачӗн секретарӗ, «Пионер сасси» хаҫат редакцийӗнче уйрӑм пуҫлӑхӗ пулса ӗҫленӗ[2]. 1966–1991 ҫулсенче Чӑваш кӗнеке издательствин аслӑ редакторӗ пулнӑ[1].

2007 ҫулхи ҫӗртмен 22-мӗшӗнче Шупашкарта вилнӗ[1].

Пултарулӑхӗ

Литература ӗҫне Валем Ахун 1950-мӗш ҫулсен пуҫламӑшӗнче тытӑннӑ: очерксем, калавсемпе сӑвӑсем ҫырнӑ, чӑвашсен халӑх пултарулӑхне пухса тӗпченӗ[4]. Чи малтанхи литература хайлавӗсем 1956 ҫултанпа район хаҫачӗсенче пичетленме пуҫланӑ[1]. Пӗрремӗш калавӗ — «Стешкина песня» (Стешка юрри) — вырӑсла куҫарупа 1956 ҫулта «Ҫӗнӗ ҫул» хаҫатра кун ҫути курнӑ[2].

Ахун — нумай-нумай очерк, тӗрленчӗк, калав тата вунӑ ытла сӑвӑ, поэма, литературӑпа фольклор кӗнекин авторӗ[1]. Унӑн пултарулӑхӗн уйрӑмлӑхӗ — тӗнчене фольклорпа халаплӑх витӗр йышӑнни[1].

Валем Ахун ӑнӑҫлӑ куҫаруҫӑ пулнӑ. Вӑл вырӑс, белорус, азербайджан, тутар, турккӑ тата ытти чӗлхесенчи хайлавсене чӑвашла куҫарнӑ[3].

Тӗп кӑларӑмӗсем

Чӑвашла

  • «Палнай» (1973)[1];
  • «Чӗвӗл-чӗвӗл чӗкеҫӗм» (ача-пӑча халӑх юррисен пуххи, 1974)[2];
  • «Шурӑ акӑш» (шкул ҫулне ҫитмен ачасен сӑввисем, 1976)[2];
  • «Хӑтлӑ ҫурт» (прозӑлла сӑвӑсем, калавсем, ӳкерчӗксем, 1977)[2];
  • «Урхамахӑм чӗнет инҫете» (сӑвӑсем, поэма, 1982)[1];
  • «Ҫула тухатӑп эп ирех…» (сӑвӑсем, поэмӑсем, 1986)[2];
  • «Шевле вӑййи» (сӑвӑсем, 1989)[2];
  • «Сӑваплӑ туртӑм» (сӑвӑсем, поэмӑсем, халапсем, 1990)[2];
  • «Хӳкле кӗвви» (сӑвӑсем, 1996)[1].

Вырӑсла

  • «Белые лебеди» (шкул ҫулне ҫитмен ачасем валли ҫырнӑ сӑвӑсем, А. Лайко куҫарнӑ, Шупашкар, 1979)[2];
  • «Наш Телле вам не знаком?» (сӑвӑсем, Мускав: Малыш, 1981)[1];
  • «Голубые дожди» (сӑвӑсем, В. Алейников куҫарнӑ, Шупашкар, 1988)[2].

Хисепӗсем

  • СССР Ҫыравҫисен пӗрлӗхӗн пайташӗ (1978)[2];
  • Чӑваш АССР тава тивӗҫлӗ культура ӗҫченӗ (1990)[1];
  • Митта Ваҫлей ячӗллӗ преми лауреачӗ[4].

Ӑнлантарусем

  1. ^ 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18 Ахун Валем. Чувашская энциклопедия. Пӑхнӑ кун: 2025 ҫулхи утӑн 14-мӗшӗ.
  2. ^ 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13 Ахун Валем (писатель; 02.09.1930–24.06.2007). Культурное наследие Чувашии. Пӑхнӑ кун: 2025 ҫулхи утӑн 14-мӗшӗ.
  3. ^ 1, 2 Валем Ахун (Максимов Валентин Осипович). Сувар — газета. Пӑхнӑ кун: 2025 ҫулхи утӑн 14-мӗшӗ.
  4. ^ 1, 2, 3 Ахун Валем (Максимов Валентин Осипович). Слава Дан. Татарстан. Пӑхнӑ кун: 2025 ҫулхи утӑн 14-мӗшӗ.
  5. ^ 1, 2, 3 Литературный вечер, посвящённый 92-летию Валем Ахун — Сăваплă туртăм. Культура.РФ. Пӑхнӑ кун: 2025 ҫулхи утӑн 14-мӗшӗ.

Вуламалли

  • Айдаш, Ю. “Кунсем–cулсем юртаcce, ай–хаях!...”: сaвa / Ю. Айдаш // Тăван Атăл, ж-л. – 1993. – № 1. – С. 2.
  • Давыдов–Анатри, В. Юлташăм эс, eçчен Ваалем : сăвă / В. Давыдов–Анатри // Тăван Атăл. – 1993. – № 1. – С. 27.
  • Кипеч, А. Чaвашлăх ялавне алăран вeçертмерĕ / А. Кипеч // Хыпар. – 2000. – 2 авaн.
  • Ставский, М. Валем Ахуна : сăвă / М. Ставский // Тăван Атăл. – № 6. – С. 52–53.
  • Ялдра, Ж. “Эп санăн ватă сухаcу” / Ж. Ялдра // Хыпар. – 2000. – 15 раштав.
  • Об авторе // Ахун, В. Голубые дожди / В. Ахун. – Шупашкар, 1988. – С. 152.
  • Тимофеев–Ыхра, А. “Вода – царица, глаза твои не меркнут – зрю”: стихотворение //
  • Тимофеев–Ыхра, А. Песни за околицей : стихи / А. Тимофеев–Ыхра.– Кугеси, 1998. – С. 26.
  • Хузангай, А. П. В поисках золотой птицы // Хузангай, А. П. Поиск слова / А. П. Хузангай. – Чебоксары, 1987. – С. 139–148.

Каҫӑсем

Категорисем