Борисов Борис Степанович

Борис Борисов 1917 ҫулхи утӑн 24-мӗшӗнче Большая Бекетовка ялӗнче ҫуралнӑ. Ку ял халӗ Чӗмпӗр облаҫӗнчи Вешкайма районне кӗрекен Бекетовка пулать^[1]. Вӑл хресчен ҫемйинче ҫуралнӑ. 1934 ҫулта Бекетовкӑри тулли мар вӑтам шкулӑн 7 классне вӗренсе пӗтернӗ.

1935 ҫулхи раштав уйӑхӗнче Карсун районӗнчи Малокопышевски вулав ҫурчӗн пуҫлӑхӗ пулса тӑнӑ. 1936 ҫулхи ака уйӑхӗнчен ҫав районти Сталин ячӗллӗ Усть-Уренски фабрикӑра культура тата масса ӗҫӗшӗн яваплӑ ҫын пулнӑ.

1938 ҫулхи авӑн уйӑхӗнче ӑна Карсун районӗнчи ҫар комиссариачӗ Хӗрлӗ Ҫара чӗнсе илнӗ. Вӑл Иркутскра СССР Шалти ӗҫсен халӑх комиссариачӗн (НКВД) шалти ҫарӗсен 235-мӗш полкӗнче хӗсметре тӑнӑ. 1938 ҫулхи раштавра чире пула ӑна хӗсметрен ирӗке янӑ. Тӑван ене таврӑнсан вӑл Усть-Уренски фабрикӑра ӗҫленӗ. 1939 ҫулхи чӳк уйӑхӗнчен пуҫласа Куйбышев облаҫӗнчи Астрадамовка районӗнчи ВЛКСМ комитечӗн секретарӗ пулнӑ.

1940 ҫулхи ҫӗртме уйӑхӗнче ӑна Карсун район ҫар комиссариачӗ каллех хӗсметне чӗнсе илнӗ. Вӑл Одесса ҫар округӗнче сывлӑшри сӑнав, сообщени тата ҫыхӑну (ВНОС) ҫарӗсен уйрӑм 15-мӗш батальонӗнче хӗрлӗ ҫар ҫынни пулса хӗсметре тӑнӑ.

1941 ҫулхи ҫӗртме уйӑхӗнче ӑна Харьковри ҫар тата политика училищине вӗренме янӑ. Вӑрҫӑ пуҫлансан училищепе пӗрле Ташкент хулине эвакуациленнӗ. Унта вӑл 1941 ҫулхи раштав уйӑхӗнче хӑвӑрт майпа вӗрентсе кӑларакан курссене пӗтернӗ. Училище хыҫҫӑнах пехотӑри ертсе пыракан йыша «Выстрел» ятлӑ пехотӑпа тактика тӗлӗшпе вӗрентекен аслӑ курссене пӗлӳ илме кайнӑ. Ку курссем те Ташкент хулинче пулнӑ. Вӗсенчен вӑл 1942 ҫулхи пуш уйӑхӗнче вӗренсе тухнӑ.

1942 ҫулхи пуш уйӑхӗнчен вӑл Вӑтам Ази ҫар округӗнчи 1364-мӗш стрелоксен полкӗнче стрелоксен ротине ертсе пынӑ.

Борисов 1942 ҫулхи ҫӗртме уйӑхӗнчен пуҫласа стрелоксен батальонӗн аслӑ адъютанчӗ (штаб пуҫлӑхӗ) пулса ҫапӑҫнӑ. Вӑл 127-мӗш стрелдоксен дивизийӗн 549-мӗш стрелоксен полкӗнче ӗҫленӗ. Ку дивизи Сталинград, Волхов тата Кӑнтӑр-Хӗвеланӑҫ фрончӗсенчи 63-мӗш, 6-мӗш тата 3-мӗш танк ҫарӗсен йышӗнче пулнӑ.

Вӑл Сталинградри, Вӑтам Донри, Острогожскпа Россошаньри тата Харьковри (1943) тапӑну операцисене хутшӑннӑ. Ҫавӑн пекех Харьковри хӳтӗленӳ операцине (1943) хутшӑннӑ. 1943 ҫулхи пушӑн 14-мӗшӗнче Харьков ҫывӑхӗнчи юлашки операцире вӑл ҫӑмӑллӑн аманнӑ, контузиленнӗ. Госпиталь хыҫҫӑн хӑйӗн полкне таврӑннӑ.

1943 ҫулхи кӑрлач уйӑхӗнче ҫар ӗҫне тӗслӗхлӗ пурнӑҫланӑшӑн, паттӑрлӑх кӑтартнӑшӑн 127-мӗш стрелоксен дивизине 62-мӗш гварди стрелоксен дивизине куҫарнӑ. 549-мӗш стрелоксен полкӗ вара 184-мӗш гварди стрелоксен полкӗ пулса тӑнӑ. Борисов ҫак полкрах хӗсмете тӑснӑ.

1943 ҫулхи авӑн уйӑхӗ тӗлне Борисов гварди капитанӗ Ҫеҫенхир фрончӗнчи 37-мӗш ҫарӑн 62-мӗш гварди стрелоксен дивизийӗн 184-мӗш гварди стрелоксен полкӗн батальон командирӗ пулнӑ. Вӑл Днепр ҫапӑҫӑвӗнче палӑрнӑ.

1943 ҫулхи авӑнӑн 28-мӗшӗнче Борисов батальонӗ Украина ССРти Днепропетровск облаҫӗнчи Тури Днепр районне кӗрекен Мишурин Рог ялӗ ҫывӑхӗнче Днепр урлӑ каҫнӑ тата плацдарм ҫӗнсе илнӗ. Награда хучӗ ҫинче ун ҫинчен ҫапла ҫырнӑ^[2]:

«Вӑл батальона Днепр юханшывӗ урлӑ каҫассине тата сылтӑм ҫыранти плацдарма ҫӗнсе илессине питӗ лайӑх йӗркелесе ирттернӗ. Тӑшман хытӑ пенӗ пулин те, Борисов батальонӗ ҫухатусемсӗр Днепр юханшывӗ урлӑ каҫнӑ. Унтан хӑвӑрт тапӑнса 177,6 ҫӳллӗшри сӑрта илнӗ. Тӑватӑ кун хушши пынӑ ҫапӑҫусенче батальон танксемпе авиаци пулӑшӑвӗ илнӗ тӑшманӑн темиҫе тапӑнӑвне сирсе янӑ. Ҫапла майпа вӗсем алла илнӗ позицисене ҫирӗп тытса тӑнӑ тата ҫапӑҫса малалла кайнӑ».

1943 ҫулхи раштавӑн 20-мӗшӗнчи СССР Аслӑ Канашӗн Президиумӗн указӗпе Борис Борисов гварди капитанне Совет Союзӗн Паттӑрӗ ятне панӑ. Ҫавӑн пекех ӑна Ленин орденӗпе «Ылтӑн Ҫӑлтӑр» медаль парса чысланӑ^[2].

Черкассы хули ҫывӑхӗнче Борисов иккӗмӗш хут аманнӑ тата контузиленнӗ. Суранӗ ҫӑмӑл пулнӑ, анчах контузи самай сывлӑха хавшатнӑ. Ҫур ҫуллӑха яхӑн вӑл Черкассы облаҫӗнчи Золотоноша хулинчи эвакогоспитальте пулнӑ^[2].

1944 ҫулхи ҫӗртме уйӑхӗнчен пуҫласа вӑл Атӑлҫи ҫар округӗнчи 42-мӗш вӗренӳ стрелоксен дивизийӗн 57-мӗш вӗренӳ стрелоксен полкӗнче вӗренӳпе стрелоксен батальонӗн командирӗ пулнӑ.

1945 ҫулхи ҫурла уйӑхӗнчен — Чӗмпӗр облаҫӗнчи Карсун район ҫар комиссариачӗн ҫар комиссарӗ. 1949 ҫулта Куйбышеври офицерсен йышне вӗрентсе ӳстерекен курсӗсенче вӗреннӗ (пӗтереймен). 1950 ҫултанпа — Чӗмпӗр облаҫӗнчи Жадовка район ҫар комиссариачӗн ҫар комиссарӗ пулнӑ.

1954 ҫулхи раштав уйӑхӗнчен пуҫласа — Чӗмпӗр облаҫӗн Барыш район ҫар комиссариачӗн 2-мӗш пайӗн пуҫлӑхӗ пулса ӗҫленӗ. 1955 ҫулхи раштавра майор хисепӗнче ӑна штата пӗчӗклетнипе запасра хӑварнӑ^[2].

Ҫартан кайнӑ хыҫҫӑн Чӗмпӗр облаҫӗнчи Барыш хулинче пурӑннӑ. Йывӑр контузи витӗмне пула нумай тата вӑрӑм вӑхӑт сипленнӗ. Анчах та вӑл ӗҫе туртӑннӑ, сывлӑх лайӑхланнӑ тапхӑрсенче ӗҫленӗ. Унӑн юлашки ӗҫ вырӑнӗ — Чӗмпӗр облаҫӗнчи ӗҫтӑвком ҫумӗнчи патшалӑх сунар инспекцийӗн сунар ӗҫӗсен тӗпчевҫи пулнӑ. Юлашки ҫулсенче вӑл Чӗмпӗре пурӑнма куҫнӑ.

Вӑл 1973 ҫулхи акан 25-мӗшӗнче вилнӗ. Ӑна Чӗмпӗрти Ишеевка масарӗнче (Ҫурҫӗрти масар пек те пӗлеҫҫӗ) пытарнӑ^[2].