Брагонин Терентий Иванович

Терентий Брагонин 1909 ҫулхи чӳк уйӑхӗн 10-мӗшӗнче Сухой Донец салинче (халӗ — Воронеж облаҫӗн Богучар районӗ) хресчен кил-йышӗнче ҫуралнӑ. Пуҫламӑш пӗлӳ илнӗ, колхозра, унтан Краснодон хула канашӗн Изварино станцийӗнче грузчикра тата Ворошиловград (халӗ — Луганск) облаҫӗнчи шахтӑра ӗҫленӗ. ВКП(б) пайташӗ пулнӑ^[1].

1941 ҫулхи утӑ уйӑхӗнче ӑна Рабочисемпе хресченсен Хӗрлӗ Ҫарне хӗсмете чӗнсе илнӗ. Хӗвеланӑҫ, Дон, Брянск, Тӗп тата Беларуҫ фрончӗсенче ҫапӑҫнӑ^[1].

Брагонин фронт линийӗ хыҫҫӑнхи разведка операцисене темиҫе хутчен хутшӑннӑ. Артиллери разведчикӗ пулнӑ май, вӑл пехота ретӗнче тӑрса дивизион епле пенине тӗрӗслесе, тӑшманӑн контратакисене сирсе яма хутшӑннӑ, ҫав шутра ӑна алӑпа ҫапӑҫма та тивнӗ^[1].

1943 ҫулхи утӑ уйӑхӗн 21-мӗшӗнче Брагонинӑн артиллери дивизионӗ пулӑшса тӑракан стрелоксен полкӗ Ока юханшывӗ патне тухнӑ. Брагин радистпа пӗрле пӗрремӗш пехота салтакӗсен йышӗнче юханшыва каҫнӑ, тӑшманӑн пемелли вырӑнӗсене асӑрханӑ та вӗсен координачӗсене пӗлтернӗ. Артиллери персе тӑрса тӑшманӑн пулемёчĕсене пусарнӑ, ку вара плацдарма туртса илме тата сарма май панӑ^[1].

Десна юханшывӗ урлӑ каҫнӑ чухне Брагонин каҫхине разведчиксемпе пӗрле тӑшман хӗррине тухнӑ. Хӗвеланӑҫ хӗрринче вӑл тӑшманӑн маскировка тунӑ хӑй тӗллӗн ҫӳрекен туппине асӑрханӑ. Вӑл кӑтартнӑ координатсене пула артиллеристсем ӑна пиллӗк-ултӑ снарядпа аркатнӑ. Унӑн ӗҫӗсем пехота чаҫӗсене юханшыв урлӑ каҫарма самай пулӑшнӑ^[1].

1943 ҫулхи авӑн уйӑхӗ тӗлне Терентий Брагонин гварди аслӑ сержант Тӗп фронтӑн 61-мӗш ҫарӗн 77-мӗш гварди стрелоксен дивизийӗн 156-мӗш гварди артиллери полкӗн разведка уйрӑмӗпе командӑланӑ. Днепршӑн ҫапӑҫнӑ вӑхӑтра палӑрнӑ. 1943 ҫулхи авӑн уйӑхӗн 26-мӗшӗнчен 27-мӗшхи каҫхине Брагонин дивизин малти подразделенийӗсемпе пӗрле юханшыв урлӑ каҫнӑ та унӑн хӗвеланӑҫ хӗрринче ҫирӗпленнӗ. Брагонин артиллери дивизионӗ епле персе тӑнине тӗрӗслесе тӑнӑ, полк подразделенийӗсене каҫарма май туса панӑ. Ҫапӑҫусен пӗрремӗш кунӗнчех вӑл тӗл кӑтартнине пула тӑшман 2 пулемёт, 2 миномёт тата рота патнелле пехота ҫухатнӑ^[1].

Кайранхи кунсенче тӑшман контратакисем пӗрин хыҫҫӑн тепри пынӑ, Брагонин артиллеристӑна алӑ вӗҫҫӗн ҫапӑҫма та тивнӗ. Беларуҫ ССРӗн Гомель облаҫӗн Брагин районӗнчи Волынки тата Галки ялӗсен патӗнче, Днепрӑн сылтӑм хӗрринчи плацдарма сарас ҫапӑҫусенче, авӑн уйӑхӗн 29-мӗшӗнчен пуҫласа юпа уйӑхӗн 4-мӗшӗччен Брагонин тӗл кӑтартнине пула артиллери 2 туппа, 2 пулемёта тата 100 ытла нимӗҫ салтакӗпе офицерне тӗп тунӑ. Брагонин хӑй автоматран тӑшманӑн 20 яхӑн салтакӗпе офицерне пӗтернӗ^[1].

СССР Аслӑ Канаш Президиумӗн 1943 ҫулхи чӳк уйӑхӗн 16-мӗшӗнчи Указӗпе Днепр урлӑ ӑнӑҫлӑ каҫнӑшӑн, унӑн хӗвеланӑҫ хӗрринчи плацдарма ҫирӗп тытса тӑнӑшӑн тата ҫакӑн чухне хастарлӑхпа паттӑрлӑх кӑтартнӑшӑн Терентий Брагонин гварди аслӑ сержанта Совет Союзӗн Паттӑрӗ ятне панӑ, ӑна Ленин орденӗпе тата «Ылтӑн Ҫӑлтӑр» медальпе чысланӑ^[1].

1944 ҫулхи кӑрлач уйӑхӗн 21-мӗшӗнче Брагонин Мозырь хулишӗн ҫапӑҫнӑ чухне паттӑррӑн пуҫне хунӑ, ҫак аслӑ наградӑна хӑй аллине вӑл илеймен. Калинковичи хулинчи партизансемпе совет салтакӗсен тӑванла масарӗнче пытарнӑ^[1].

Ӑна икӗ Хӗрлӗ Ҫӑлтӑр орденӗпе, «Хастарлӑхшӑн» медальпе тата ытти медальсемпе наградӑланӑ. Унӑн ятне ҫар чаҫӗн списокне яланлӑха кӗртнӗ^[1].

Брагонин ячӗпе Калинковичири (1-мӗш ҫурт ҫине астӑвӑм хӑми ҫакнӑ) тата Богучарти (1975 ҫултанпа) урамсене ят панӑ. Богучарта астӑвӑм хӑми (1995 ҫул), унӑн тӑван Сухой Донец ялӗнче бюст (2005 ҫул) вырнаҫтарнӑ. Паттӑр ячӗпе Сухой Донецри пӗтӗмӗшле пӗлӳ паракан вӑтам шкул хисепленет. Брагонин ятне Богучарти Мухтав аллейинче ӗмӗрлӗхе ҫырса хунӑ^[1].