Вырӑсла версиЯтарлӑ проектсем
Чӗлхе суйла
РУВИКИ ҪИНЧЕН

Бубликов Фёдор Борисович

Фёдор Борисович Бубликов (1915 ҫулхи кӑрлачӑн 23-мӗшӗ [нарӑсӑн 5-мӗшӗ] , Серноводское[d], Терская область[d] — 1972 ҫулхи пушӑн 20-мӗшӗ, Грозный) — ҫар лётчикӗ, капитан (1944), Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫине хутшӑннӑскер, Совет Союзӗн Паттӑрӗ (1944 ҫулхи ҫурлан 2-мӗшӗнче).

Пурнӑҫӗ

1915 ҫулхи кӑрлачӑн 23-мӗшӗ (нарӑсӑн 5-мӗшӗ)  Михайловская станицинче (халӗ Чечен Республикинчи район центрӗ) ҫуралнӑ. Вырӑс. 1929 ҫултанпа Грозный хулинче пурӑннӑ. 1930 ҫулта шкулта 7 класс вӗренсе пӗтернӗ, 1931 ҫулта — Грозныйри пӑравус деповӗ ҫумӗнчи хапрӑкпа савут ҫумӗнчи вӗренӳ шкулне. 1931–1935 ҫулсенче Грозный станцийӗн паровоз деповӗнче токарь пулса ӗҫленӗ[1]. 1935 ҫулта Грозныйри аэроклуба вӗренсе пӗтернӗ, 1935–1936 ҫулсенче — ОСОАВИАХИМӑн инструкторсен шкулне[2]. 1936–1938 ҫулсенче — Грозныйри аэроклубӑн лётчик-инструкторӗ[1].

Ҫарта — 1938 ҫулхи авӑн уйӑхӗнчен пуҫласа. Аэродрома тивӗҫтерекен 111-мӗш батальонра шофёр пулса хӗсметре тӑнӑ (Беларуҫ уйрӑм ҫар округӗнче, Гомель хули; 1940 ҫулхи ҫӗртме уйӑхӗнчен пуҫласа — Балтиҫум уйрӑм ҫар округӗнче, Литвари Шяуляй хули)[1]. Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫи пуҫлансан хутӑш авиацин 7-мӗш дивизийӗнче У-2 самолётпа ҫӗрле вӗҫме вӗреннӗ[1].

Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫине хутшӑннӑскер: 1942 ҫулхи кӑрлач-ака уйӑхӗсенче — ҫӗрлехи бомбардировщиксен 304-мӗш уйрӑм авиаци эскадрильин лётчикӗ (Ҫурҫӗр-Хӗвеланӑҫ фронт). У-2 (По-2) бомбардировщикпа 130 хут ҫапӑҫӑва ҫӗрле вӗҫсе тухнӑ. Тӑшманӑн Демянск плацдармне хупӑрласа илессине тата Кивӗ Русса хулин районӗнчи ҫапӑҫусене хутшӑннӑ[1].

1942 ҫулхи ака-юпа уйӑхӗсенче 6-мӗш сывлӑш ҫарӗнчи (Ҫурҫӗр-Хӗвеланӑҫ фронт) вӗрентӳпе тренировка ирттерекен 8-мӗш уйрӑм полкра тепӗр хут Ил-2 штурмовик ҫинче вӗҫме вӗреннӗ[1].

1942 ҫулхи юпа уйӑхӗнчен пуҫласа 1945 ҫулхи пуш уйӑхӗччен — 74-мӗш штурмлакан авиаци полкӗн (1943 ҫулхи пуш уйӑхӗнчен — 70-мӗш гварди полкӗн) лётчикӗ, аслӑ лётчикӗ, звено командирӗ, командир ҫумӗ тата авиаци эскадрильин командирӗ; 1945 ҫулхи пуш-ҫу уйӑхӗсенче — 33-мӗш гварди штурмлакан авиаци полкӗнчи авиаци эскадрильин командирӗ. Ҫурҫӗр-Хӗвеланӑҫ (1942 ҫулхи юпа — 1943 ҫулхи чӳк), 2-мӗш Балтиҫум (1943 ҫулхи чӳк — 1944 ҫулхи кӑрлач), 2-мӗш (1944 ҫулхи пуш-ака) тата 1-мӗш (1944 ҫулхи ака-авӑн тата 1944 ҫулхи чӳк — 1945 ҫулхи ҫу) Беларуҫ фрончӗсенче ҫапӑҫнӑ. Демянск тата Кивӗ Русса операцине, Витебскпа Полоцк тӗлӗнчи тапӑну ҫапӑҫӑвӗсене, Беларуҫ, Люблин-Брест, Варшава-Познань, Хӗвелтухӑҫ Померани тата Берлин операцине хутшӑннӑ[1].

undefined

1944 ҫулхи ака уйӑхӗ тӗлне 212 хут ҫапӑҫӑва вӗҫсе тухнӑ (130-шӗн — У-2 (По-2) бомбардировщикпа, 82-шӗн — Ил-2 штурмовикпа). Сывлӑшри ҫапӑҫусенче тӑшманӑн виҫӗ самолётне персе антарнӑ, тӑваттӑшне аэродром ҫинче пӗтернӗ. Вӑрҫӑ вӑхӑтӗнче пурӗ 250 ытла хут ҫапӑҫӑва вӗҫсе тухнӑ (130-шӗн — У-2 ҫинче тата 120 ытла — Ил-2 ҫинче)[1]. Икӗ хут контузиленнӗ (1943 ҫулхи ҫурлан 20-мӗшӗнче тата 1944 ҫулхи чӳкӗн 5-мӗшӗнче)[1].

Ҫапӑҫусенче кӑтартнӑ паттӑрлӑхпа хастарлӑхшӑн, СССР Аслӑ Канаш Президиумӗн 1944 ҫулхи ҫурлан 2-мӗшӗнчи Указӗпе Фёдор Борисович Бубликов гварди аслӑ лейтенанта Ленин орденӗпе 4051-мӗш номерлӗ «Ылтӑн Ҫӑлтӑр» медаль парса Совет Союзӗн Паттӑрӗ хисеппе чысланӑ[1].

Вӑрҫӑ хыҫҫӑн Ҫар-сывлӑш вӑйӗсенчи штурмлакан авиаполкри авиаци эскадрильине (Германири совет ҫарӗсен ушкӑнӗнче) малалла ертсе пынӑ. 1946 ҫулхи авӑн уйӑхӗнчен пуҫласа Ф. Б. Бубликов капитан — запасра[1].

1946–1947 ҫулсенче «Союззаготтрансӑн» Грозныйри автоколоннин пуҫлӑхӗ пулса ӗҫленӗ, 1947–1948 ҫулсенче — «Грознефть» трестӑн чукун ҫул транспортне пӑхакан автоцех ӑсти, 1948 ҫулхи ҫӗртме-авӑн уйӑхӗсенче — «Грознефть» трестӑн автомобиль тата лаша транспорчӗн кантурӗн механикӗ. 1949–1950 ҫулсенче — «Грознефтеразведка» трестӑн транспорт кантурӗн шофёрӗ, 1950–1952 ҫулсенче — ҫар евӗрлӗ сыхлавӑн 6-мӗш пӗрлештернӗ отрячӗн автомеханикӗ, 1952 ҫулхи пуш-ҫу уйӑхӗсенче — «Геофизика» трестӑн сейсмологи партийӗн автомеханикӗ. 1953–1956 ҫулсенче — ҫул-йӗр транспорчӗн 2-мӗш Управленийӗн автотранспорт кантурӗн шофёрӗ, 1956–1958 ҫулсенче — «3-е сентября» артель проводникӗ. 1958 ҫулхи ака-юпа уйӑхӗсенче — Грозныйри аш-какай комбиначӗн канализаторӗ, 1960–1961 ҫулсенче — Грозныйри апат-ҫимӗҫ комбиначӗн канализаторӗ[1].

Грозный хулинче пурӑннӑ. 1972 ҫулхи пушӑн 19-мӗшӗнче Кисловодск хулинче (Ставрополь крайӗ) каннӑ чухне вилнӗ[1][3]. Грозныйри Тӗп ҫӑвара пытарнӑ. Вил тӑпри регион шайӗнчи палӑк шутланать[1].

Астӑвӑм

2010 ҫулта Грозный хулинче «Аллея Славы» мемориал комплексне уҫнӑ, унта Паттӑра халалланӑ барельеф тата астӑвӑм хӑми вырнаҫтарнӑ[4].

Грозный хулинчи пӗр урама Ф. Б. Бубликов ятне панӑ[1][4].

Хисепӗсем

Ӑнлантарусем

  1. ^ 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16 Бубликов Фёдор Борисович. warheroes.ru. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи утӑн 22-мӗшӗ.
  2. ^ 100 лет гражданской авиации. Как в Ульяновске готовили летные кадры (выр.). Улправда. Пӑхнӑ кун: 2023 ҫулхи пушӑн 4-мӗшӗ.
  3. ^ Бубликов Федор Борисович. Бессмертный полк. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи утӑн 22-мӗшӗ.
  4. ^ 1, 2 Мы помним своих героев! Вести республики (22 кӑрлачӑн 2021). Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи утӑн 22-мӗшӗ.

Вуламалли

  • Герои-грозненцы. — 1947. — С. 23—37.
  • Золотые Звёзды Чечено-Ингушетии. — 3-е изд., доп. — 1985. — С. 217—224.
  • Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 100 000 экз. — ISBN отс., Рег. № в РКП 87-95382.

Каҫӑсем

Темӑпа ҫыхӑннисем

Категорисем