Вырӑсла версиЯтарлӑ проектсем
Чӗлхе суйла
РУВИКИ ҪИНЧЕН

Будилин Иван Михайлович

Иван Михайлович Будилин (1924 ҫулхи раштавӑн 25-мӗшӗ, Александровка, Чӗмпӗр кӗпӗрни — 1995 ҫулхи авӑнӑн 19-мӗшӗ, Чĕмпĕр) — Рабочисемпе хресченсен Хӗрлӗ Ҫарӗн кӗҫӗн сержанчӗ, Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫине хутшӑннӑскер, Совет Союзӗн Паттӑрӗ (1943).

Пурнӑҫӗ

Иван Будилин 1924 ҫулхи раштавӑн 25-мӗшӗнче Чӗмпӗр облаҫӗнчи Александровка ялӗнче (хальхи — Чӑнлӑ районӗ) хресчен ҫемйинче ҫуралнӑ. Нацилӗхӗпе — мордва. Шкулта тӑватӑ класс вӗренсе пӗтернӗ хыҫҫӑн колхозра бригадир пулса ӗҫленӗ. 1942 ҫулхи ҫурлан 23-мӗшӗнче Чӗмпӗр облаҫӗнчи Кивӗ Майна районӗн ҫар комиссариачӗ ӑна Рабочисемпе хресченсен Хӗрлӗ Ҫарне хӗсмете чӗнсе илнӗ. 1943 ҫулхи нарӑс уйӑхӗнчен пуҫласа — Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫин фрончӗсенче. Сож тата Десна юханшывӗсем урлӑ каҫма хутшӑннӑ[1]. 1943 ҫулхи юпа уйӑхӗ тӗлне Иван Будилин кӗҫӗн сержант Тӗп фронтӑн 65-мӗш ҫарне кӗрекен 193-мӗш стрелоксен дивизийӗн 685-мӗш стрелоксен полкӗн ҫыхӑну уйрӑмӗн командирӗ пулнӑ. Днепршӑн пынӑ ҫапӑҫура палӑрнӑ[2].

1943 ҫулхи юпан 15-мӗшӗнче, Будилин Украина ССРти Чернигов облаҫӗнчи Репки районне кӗрекен Каменка ялӗ ҫывӑхӗнче йывӑр пралук катушкипе пӗрле Днепр урлӑ каҫнӑ чухне, унӑн суллине снаряд аркатнӑ. Ҫыран хӗррине ишсе тухнӑ май, вӑл катушкӑна юханшыв тӗпӗпе сӗтӗрсе пралукне сарса пынӑ. Будилин ҫапла туни 685-мӗш стрелоксен полкӗн командованийӗпе ҫыхӑну тытма кабель йӗрне хывма май панӑ. Юханшывӑн хӗвеланӑҫ ҫыранӗнчи плацдармра Будилин тӑшманӑн ҫичӗ контратакине сирсе ярассине хутшӑннӑ, хӑйӗн аллипе тӑшманӑн темиҫе салтакӗпе офицерне пӗтернӗ. Аманнӑ пулин те, икӗ талӑк хушши ҫапӑҫу хирӗнчен тухса кайман[2].

СССР Аслӑ Канаш Президиумӗн 1943 ҫулхи юпан 30-мӗшӗнчи хушӑвӗпе «нимӗҫ-фашистсен тапӑнса килекен ҫарӗсене хирӗҫле ҫапӑҫу фронтӗнче командованин ҫар заданийӗсене тӗслӗхлӗ пурнӑҫланӑшӑн тата ҫак ӗҫре паттӑрлӑх кӑтартнӑшӑн» Иван Будилин кӗҫӗн сержанта Совет Союзӗн Паттӑрӗ хисеплӗ ята панӑ, ҫавӑн пекех ӑна Ленин орденӗпе 1647-мӗш номерлӗ «Ылтӑн Ҫӑлтӑр» медаль парса чысланӑ[2].

Кивӗ Майна посёлокӗнчи Паттӑрсен аллейинче лартнӑ И. М. Будилинӑн палӑк-бюсчӗ.
Ульяновскра И. М. Будилина халалласа лартнӑ мемориал хӑми.

Демобилизаци хыҫҫӑн тӑван ене таврӑннӑ. Ял хуҫалӑх техникумне вӗренсе пӗтернӗ, Ульяновск облаҫӗнчи колхозсемпе совхозсенче, ҫав шутра Чартаклӑ районӗнчи Озёрки ялӗнчи КПСС XX съезчӗ ячӗллӗ совхозра агроном пулса ӗҫленӗ[2][1]. 1946 ҫулта ВКП(б) ретне кӗнӗ. Ҫичӗ ҫул хушши ҫерем ҫӗрсене уҫма хутшӑннӑ, кайран Ульяновскра Ленин мемориалне тӑвакан комсомол стройкине хутшӑннӑ[1][3]. Каярахпа Ульяновска куҫнӑ, вырӑнти 3-мӗш ҫӑкӑр заводӗнче плотник пулса ӗҫленӗ. Ҫӗнӗ хула микрорайонӗнче пурӑннӑ. Нина Александровна мӑшӑрӗпе пӗрле пилӗк ача пӑхса ҫитӗнтернӗ[3]. 1995 ҫулхи авӑнӑн 19-мӗшӗнче вилнӗ, Чӗмпӗрти Атӑлхыҫ-2 (Архангельски) ҫӑвинче пытарнӑ[4][2].

Хисепӗсем

Астӑвӑм

  • И. М. Будилинӑн бюстне Кивӗ Майна посёлокӗнчи Паттӑрсен аллейинче вырнаҫтарнӑ[2].
  • Иван Будилин пурӑннӑ ҫурт ҫине (Ленин Комсомолӗн проспекчӗ, 32) асӑну хӑми ҫакнӑ.
  • Чӗмпӗр хулинчи 63-мӗш вӑтам шкулӑн историпе таврапӗлӳ музейне Иван Будилин ятне панӑ[3].
  • 2023 ҫулхи раштавӑн 5-мӗшӗнче Чӗмпӗрти 63-мӗш шкулта Паттӑра халалласа «Астӑвӑм хӳмине» уҫнӑ[3].

Ӑнлантарусем

  1. ^ 1, 2, 3 Будилин Иван Михайлович. zhuravli.uonb.ru. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи утӑн 28-мӗшӗ.
  2. ^ 1, 2, 3, 4, 5, 6 Золотая Звезда Героя Советского Союза.svg Будилин Иван Михайлович «Ҫӗршыв Паттӑрӗсем» сайтра
  3. ^ 1, 2, 3, 4 Стену памяти в честь Героя Советского союза открыли в Ульяновске. reporter73.tv (6 раштавӑн 2023). Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи утӑн 28-мӗшӗ.
  4. ^ Будилин Иван Михайлович. skorbim.com. Пӑхнӑ кун: 2023 ҫулхи пушӑн 31-мӗшӗ.
  5. ^ Наградной лист. Подвиг народа. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи утӑн 28-мӗшӗ.
  6. ^ Наградной лист. Подвиг народа. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи утӑн 28-мӗшӗ.

Вуламалли

  • Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 100 000 экз. — ISBN отс., Рег. № в РКП 87-95382.
  • Навечно в сердце народном / Редкол.: И. П. Шамякин (гл. ред.) и др. — 3-е изд., доп. и испр. — Белорусская советская энциклопедия, 1984. — 607 с. — 65 000 экз.
  • Плесцов К. М. Люди высокого подвига. — М., 1962.

Каҫӑсем

Темӑпа ҫыхӑннисем

Категорисем