Вырӑсла версиЯтарлӑ проектсем
Чӗлхе суйла
РУВИКИ ҪИНЧЕН

Будылин Николай Васильевич

Будылин Николай Васильевич (1899 ҫулхи ҫӑвӑн 26-мӗшӗ, Самар облаçĕн Шикун районĕ — 1975 ҫулхи ҫурлан 27-мӗшӗ, Самар) — совет саманин ҫар пуҫлӑхӗ, Тӗп фронтӑн 13-мӗш ҫарӗнчи гварди 6-мӗш стрелоксен дивизийӗн гварди 10-мӗш стрелоксен полкӗн командирӗ, гварди подполковникӗ (кайран — полковник), Совет Союзӗн Паттӑрӗ.

Пурнӑҫӗ

1899 ҫулхи ҫӑвӑн 13 (26)-мӗшӗнче Самар облаҫӗнчи Шигон районӗнчи Новодевичье ялӗнче хресчен ҫемйинче ҫуралнӑ. Вырӑс. Вӑтам пӗлӳ илнӗ. РКП(б) вулӑс комитечӗн секретарӗнче ӗҫленӗ.

1919 ҫулта Хӗрлӗ Ҫара чӗнсе илнӗ. Граждан вӑрҫине хутшӑннӑ. 1923 ҫултанпа ВКП(б)/СКП членӗ. 1923 ҫулта округри ҫар тата политика курсӗсене, 1937 ҫулта «Выстрел» курсӗсене вӗренсе пӗтернӗ.

Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫи пуҫланнӑранпа — ҫапӑҫакан ҫарта. 1941 ҫулхи утӑран пуҫласа юпа уйӑхӗччен Куйбышеври индустри институтӗнче военрукра ӗҫленӗ, аслӑ вӗренӳ шкулӗн администраци ӗҫченӗсене ҫар ӗҫне вӗрентнӗ[1].

1942 ҫулхи юпан 12-мӗшӗнчен пуҫласа Будылин гварди майорӗ — гварди 10-мӗш стрелоксен полкӗн командирӗ. 1943 ҫулхи утӑн 14-мӗшӗнчен пуҫласа авӑн уйӑхӗччен гварди 4-мӗш стрелоксен полкӗн командирӗ пулнӑ, унтан каллех малтанхи вырӑна таврӑннӑ[1].

undefined

1943 ҫулхи утӑ уйӑхӗнче Орелпа Курск тӗлнелле Курск облаҫӗнчи Поныри — Ольховатка районӗнче пынӑ ҫапӑҫусенче Будылин, корпус командованийӗн яваплӑ хушӑвӗсене пурнӑҫласа, утӑн 14-мӗшӗнче гварди 4-мӗш стрелоксен полкне ертсе пыма пуҫланӑ[2].

1943 ҫулхи ҫурлан 27-мӗшӗнче Орел облаҫӗнчи Красные Герои ялӗнчи чикӗре тӑшманӑн хӳтлӗхне ҫурса кӗрсен Будылин ҫапӑҫӑва ӑста йӗркелесе ертсе пынӑ. Хӳтлӗхе ҫурса кӗнӗ вӑхӑтра полк 4 кун хушшинче 40 ҫухрӑм малалла кайнӑ, 12 ял-хулана ирӗке кӑларнӑ, тӑшманӑн 1300 яхӑн салтакӗпе офицерне, пӗр миномет тата пӗр артиллери батарейисене, 40 пулемёт тата 12 автомашина аркатнӑ, 27 салтака тыткӑна илнӗ[2].

1943 ҫулхи авӑнӑн 18-мӗшӗнче йывӑр лару-тӑрура, тӑшман авиацийӗ тапӑнса тӑнӑ вӑхӑтра, Будылин полкӗ ал айӗнчи хатӗрсемпе усӑ курса чи малтанхисенчен пӗри пулса Десна урлӑ каҫнӑ. Ку операцишӗн полк командирне III степеньлӗ Суворов орденӗпе чысланӑ[2][1][3].

undefined

1943 ҫулхи авӑнӑн 21-мӗшӗн каҫхине полк Днепр хӗррине тухнӑ. Дивизи малалла кайнӑ вырӑнта Днепрӑн сулахай ҫыранӗ питӗ шурлӑхлӑ пулнӑ. Вӑхӑта ҫухатас мар тесе Будылин шурлӑх тӑрӑх кайма йышӑннӑ. Машинӑсем шурлӑха путнӑ, салтаксем тупӑсене лашасемпе тата хӑйсем сӗтӗрнӗ, нумайӑшӗ ишсе каҫнӑ. Суласемпе, кимӗсемпе тата ал айӗнчи ытти хатӗрсемпе усӑ курса, артиллери пулӑшӑвӗпе полк сылтӑм ҫырана каҫнӑ. Будылин тӳрех йӗри-тавралла хӳтӗленсе ларнӑ, кимӗсемпе суласене вара хушма вӑй илсе килме каялла янӑ[3].

1943 ҫулхи авӑнӑн 23-мӗшӗнче полк Украинӑн Киев облаҫӗнчи Чернобыль районӗнчи Плютовище ялӗ патӗнче Припять урлӑ каҫнӑ. Днепрӑн сылтӑм ҫыранӗнчи плацдармра ҫирӗпленсе, Будылин гварди 6-мӗш стрелоксен дивизине каҫмалли май туса панӑ[1].

1944 ҫулхи кӑрлачӑн 14-мӗшӗнче пӗр ҫапӑҫура (Польша чиккинче) Будылин гварди полковникӗ йывӑр контузиленнӗ. Аманни ӑна нумай вӑхӑтлӑха вырӑнпа вырттарнӑ. Фронта вӑл урӑх таврӑнман[3][1]. Сипленнӗ хыҫҫӑн ӑна Тӗп штаб Академине вӗренме янӑ, анчах та йывӑр сурансем асаплантарнӑ, ҫапла вара 1946 ҫулта Будылин гварди полковникӗ сывлӑхне пула запаса тухнӑ[3].

Куйбышевра (1991 ҫултанпа — Самар) пурӑнса ӗҫленӗ. 1975 ҫулхи ҫурлан 27-мӗшӗнче вилнӗ. Самарти Хула ҫӑвинче пытарнӑ[1].

Хисепӗсем

Астӑвӑм

Паттӑрӑн тӑван енӗнче, Самар облаҫӗнчи Шигон районӗнчи Новодевичье ялӗнче, пӗр урама унӑн ятне панӑ — «Будылин урамӗ». 2023 ҫулта ҫак урамри Паттӑр стели патӗнче шкул ачисем валли патриотла лектори иртнӗ[5].

Вӑл 1941 ҫулта военрукра ӗҫленӗ Куйбышеври индустри институчӗн (хальхи вӑхӑтра — Самар патшалӑх техника университечӗ) ҫурчӗ ҫинче, ҫавӑн пекех вӑл пурӑннӑ ҫурт ҫинче (Самарти Ҫӗнӗ Сад урамӗ) мемориал хӑми вырнаҫтарнӑ[3][6].

Ӑнлантарусем

  1. ^ 1, 2, 3, 4, 5, 6 Золотая Звезда Героя Советского Союза.svg Будылин Николай Васильевич «Ҫӗршыв Паттӑрӗсем» сайтра
  2. ^ 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7 Будылин Николай Васильевич. Память народа. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи утӑн 29-мӗшӗ.
  3. ^ 1, 2, 3, 4, 5 Будылин Николай Васильевич. Бессмертный полк. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи утӑн 29-мӗшӗ.
  4. ^ Наградной лист. Подвиг народа. Пӑхнӑ кун: 2014 ҫулхи пушӑн 9-мӗшӗ. Архивланӑ 2014 ҫулхи пушӑн 9-мӗшӗ.
  5. ^ У стелы Героя. Патриотический лекторий. ГБОУ СОШ с. Новодевичье. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи утӑн 29-мӗшӗ.
  6. ^ Сыновья героя. новодевичье.рф. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи утӑн 29-мӗшӗ.

Вуламалли

  • Дорогой мужества. // Подвиг во имя Родины. Кн. 1. — Куйбыш. кн. изд-во, 1965. — С. 42–48.
  • Будылин Н. В. Чапанка: роман. — Сызрань, 1995. (Роман написан внуком Будылина Н. В. и посвящён ему.)

Каçăсем

Темӑпа ҫыхӑннисем

Категорисем