Вырӑсла версиЯтарлӑ проектсем
Чӗлхе суйла
РУВИКИ ҪИНЧЕН

Буйницкий Виктор Харлампиевич

Буйницкий Виктор Харлампиевич (1911 ҫулхи раштавӑн 18-мӗшӗ [31-мӗшӗ], Чита, Раҫҫей империйӗ — 1980 ҫулхи утӑн 18-мӗшӗ, Ленинград) — «Георгий Седов» пӑр ҫӗмӗрекен пӑрахут экипажӗн пайташӗ. Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫине хутшӑннӑскер. Совет Союзӗн Паттӑрӗ (1940 ҫул). РСФСР ӑслӑлӑхпа техникӑн тава тивӗҫлӗ ӗҫченӗ. Тинӗс флочӗн хисеплӗ ӗҫченӗ, географи ӑслӑлӑхӗсен докторӗ. Вунпилӗк полюс экспедицине хутшӑннӑскер.

Пурнӑҫӗ

Маларахри ҫулсем

1911 ҫулхи раштавӑн 18-мӗшӗнче (ҫӗнӗ стильпе раштавӑн 31-мӗшӗнче) Чита хулинче служащий ҫемйинче ҫуралнӑ.

7 класс вӗренсе пӗтернӗ. 1930 ҫулта Чита вӑрман техникин техникумне вӗренсе пӗтернӗ, Хабаровск крайӗнчи тайга вӑрманӗсенче ӗҫленӗ. 1932 ҫулта комсомол путевкипе Ленинграда килнӗ, унта Ту ӗҫӗн институтне вӗренме кӗнӗ. Унтан 1935 ҫулта уҫӑлнӑ Гидрографи институтне куҫнӑ.

«Георгий Седов» ҫинчи дрейф

«Георгий Седов» пӑрахутӑн Арктикӑри дрейвне (1937—1940 ҫулсем) хутшӑннӑ, унта Буйницкий пӗртен-пӗр ӑслӑлӑх ӗҫченӗ — гидрограф-геофизик пулнӑ. Экспедици вӑхӑтӗнче вӑл пӗр чарӑнми ӑслӑлӑхпа тӗпчев ӗҫне туса пынӑ тата астроном тивӗҫӗсене ӑнӑҫлӑ пурнӑҫланӑ, ҫавна пула «Седовӑн» дрейф йӗрне карттӑ ҫине тӗп-тӗрӗс ӳкернӗ. Буйницкий Ҫурҫӗр Пӑрлӑ океан тарӑнӑшне тӗпченӗ: тарӑн шыври гидрологи лебёдки патӗнче батометрсемпе ӗҫленӗ, шыв тӗслӗхӗсене илнӗ тата тӗрлӗ горизонтсенче температурӑна виҫнӗ. Ҫавӑн пекех вӑл пӑр ҫинче ятарласа тунӑ пӑр пӳртре магнит сӑнавӗсене яланах ирттерсе тӑнӑ тата гравитаци тӗпчевӗсене тунӑ, вӗсен пӗтӗмлетӗвӗсем Ҫӗр калӑпӑшӗпе Арктикӑри ҫӗр хуппин тытӑмне тӗпчес ӗҫре пысӑк пӗлтерӗшлӗ пулнӑ[1][2].

1940 ҫулта Ленинградри гидрографи институтне вӗренсе пӗтернӗ. 1940 ҫулхи нарӑсран вӑл Арктикӑн ӑслӑлӑхпа тӗпчев институчӗн аслӑ ӑслӑлӑх ӗҫченӗ, 1941 ҫулхи утӑ уйӑхӗнчен вара — унӑн директорӗ.

Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫи

1941 ҫултанпа Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫине хутшӑннӑ. Хӗрлӗ Ялавлӑ Балти, унтан Ҫурҫӗр флотӗнче ҫапӑҫнӑ, «Урицкий» эскадра миноносецӗ ҫинче штурман пулнӑ, союзниксен транспорт караванӗсене сыхласа пыракан Ҫурҫӗр флочӗн штабӗнчи ятарлӑ ушкӑнӑн флагман штурманӗнче тӑрӑшнӑ. 1942 ҫулта Буйницкий флотран кайнӑ та ӑна каллех Арктикӑн ӑслӑлӑхпа тӗпчев институчӗн директорне лартнӑ, унта вӑл ертсе пыракан Арктикӑри тинӗс ҫӳревне гидрометеорологи енчен тивӗҫтерекен тытӑм йӗркеленӗ.

1942 ҫулта ВКП(б) йышне кӗнӗ.

Вӑрҫӑ хыҫҫӑнхи ӗҫӗ-хӗлӗ

1946 ҫултанпа В. Х. Буйницкий 2-мӗш рангри капитан — запасра. 1946 ҫулта вӑл кандидат диссертацине хӳтӗленӗ, 1948 ҫулта вара — «Арктика бассейнӗнчи пӑр хуппин йӗркелӗвӗ тата дрейфӗ» темӑпа доктор диссертацине[3]. 1950 ҫултанпа — Ленинградри патшалӑх университечӗн профессорӗ, унта вӑл географи факультетӗнчи декан (1953—1966 ҫулсем) тата океанологи кафедрин ертӳҫи (1954—1980 ҫулсем) пулса ӗҫленӗ[4][5].

Унӑн тӗпчевӗсен тӗп енӗ Тӗнчери океанӑн кӑнтӑр пайӗнчи пӑрсене тӗпчесси пулса тӑнӑ[5]. Буйницкий совет антарктика 4-мӗш (1958—1959 ҫулсем) тата 7-мӗш (1961—1962 ҫулсем) экспедицийӗсене хутшӑннӑ[4][5][6]. «812 дней в дрейфующих льдах» (1945 ҫул) тата «Морские льды и айсберги Антарктики» (1973 ҫул) монографисен авторӗ[4][5][6].

100 ытла ӑслӑлӑх ӗҫӗн авторӗ, вӗсенчен 14-шӗ — кӗнекесемпе брошюрӑсем.

1980 ҫулхи ҫӗртмен 18-мӗшӗнче Ленинградра вилнӗ. Кӑрлачӑн 9-мӗшӗнче шар курнисен астӑвӑм ҫӑвинче (36 «а» участок) пытарнӑ[7][8][9], унта ӑсчах-полярникӑн вил тӑпри ҫине палӑк лартнӑ.

Астӑвӑм

  • Паттӑрӑн ятне Чита хулинчи пӗр урама панӑ.
  • 2025 ҫулхи ҫӑвӑн 7-мӗшӗнче Читари 10-мӗш шкул ҫурчӗ ҫинче В. Х. Буйницкине хисеплесе астӑвӑм хӑми уҫнӑ[10].
  • Буйницкине асӑнса Антарктидӑри материк пӑрлӑхӗсем хушшинчи туна унӑн ятне панӑ.
  • «Виктор Буйницкий» ӑслӑлӑхпа тӗпчев карапӗ 1986 ҫултанпа Мурманск паттӑр-хула портне ҫырса хунӑскер пулнӑ, халӗ вӑл «Патшалӑх океанографи институчӗ» (ГОИН) йышне кӗрет, 2026 ҫул тӗлне Мурманскра тӑрать[11][12][13].
  • 1937—1940 ҫулсенчи дрейф вӑхӑтӗнче пухнӑ материалсем тӑрӑх ҫырса кӑтартнӑ тинӗс моллюскӗн Leptogyra bujnitzkii (Gorbunov 1946) тӗсӗ те Буйницкий ятне йышӑннӑ[14][15].
undefined

Хисепӗсем

  • СССР Аслӑ Канаш Президиумӗн 1940 ҫулхи нарӑсӑн 3-мӗшӗнче кӑларнӑ Хушӑвӗпе «паттӑрсен дрейвне ирттернӗшӗн, Арктикӑн йывӑр условисенче тӗпчевсен анлӑ программине пурнӑҫланӑшӑн тата ҫавӑн чухне хастарлӑхпа тӑрӑшулӑх кӑтартнӑшӑн» «Георгий Седов» пӑр ҫӗмӗрекен пӑрахутӑн инженер-гидрографне Буйницкий Виктор Харлампиевича Ленин орденӗпе тата «Ылтӑн Ҫӑлтӑр» медальпе (229-мӗш №) пӗрле Совет Союзӗн Паттӑрӗн ятне панӑ. Ҫак Хушупах ӑна 25000 тенкӗлӗх укҫа премийӗ панӑ.
  • Ленин орденӗпе, Хӗрлӗ Ялав орденӗпе (1949 ҫулхи раштавӑн 6-мӗшӗнче)[16], 1-мӗш тата 2-мӗш степеньлӗ Тӑван Ҫӗршыв вӑрҫин орденӗсемпе, икӗ Ӗҫлӗх Хӗрлӗ Ялав орденӗпе, медальсемпе, ҫав шутра — «Ленинграда хӳтӗленӗшӗн», «Совет Полярлӑхне хӳтӗленӗшӗн», «Тӑван Ҫӗршывӑн 1941—1945 ҫҫ. Аслӑ вӑрҫинче Германие ҫӗнтернӗшӗн» (1945 ҫул) медальсемпе чысланӑ[17][16].
  • «Хисеплӗ полярник» ведомство палли (4-мӗш № паллӑ)[18].

Ӑнлантарусем

  1. ^ Седовцы. my-sedovo.narod.ru. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫӗртмен 18-мӗшӗ.
  2. ^ Буйницкий Виктор Харлампиевич. booksite.ru. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫӗртмен 18-мӗшӗ.
  3. ^ Буйницкий Виктор Харлампиевич. Победа 1945. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫӗртмен 18-мӗшӗ.
  4. ^ 1, 2, 3 Буйницкий Виктор Харлампиевич. Большая российская энциклопедия. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫӗртмен 18-мӗшӗ.
  5. ^ 1, 2, 3, 4 Буйницкий Виктор Харлампиевич. Музей Арктики и Антарктики. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫӗртмен 18-мӗшӗ.
  6. ^ 1, 2 Буйницкий Виктор Харлампиевич. Герои страны. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫӗртмен 18-мӗшӗ.
  7. ^ Буйницкий Виктор Харлампиевич. spbheroes.ru. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫӗртмен 18-мӗшӗ.
  8. ^ Могила Буйницкого В.Х. exponat-online.ru. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫӗртмен 18-мӗшӗ.
  9. ^ Буйницкий Виктор Харлампиевич :: Энциклопедия Санкт-Петербурга. Пӑхнӑ кун: 2012 ҫулхи юпан 24-мӗшӗ. Архивланӑ 2016 ҫулхи нарӑсӑн 2-мӗшӗ.
  10. ^ В Чите установлена мемориальная доска Герою Советского Союза Виктору Буйницкому. rvio.ru. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫӗртмен 18-мӗшӗ.
  11. ^ НИС «Виктор Буйницкий». oceanography.ru. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫӗртмен 18-мӗшӗ.
  12. ^ Виктор Буйницкий (IMO: 8422448). goradar.ru. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫӗртмен 18-мӗшӗ.
  13. ^ Виктор Буйницкий | Морская спасательная служба. morspas.com. Пӑхнӑ кун: 2021 ҫулхи ҫурлан 13-мӗшӗ. Архивланӑ 2021 ҫулхи ҫӗртмен 15-мӗшӗ.
  14. ^ Ученые СПбГУ обнаружили в Арктике редкую улитку, питающуюся древесиной - Санкт-Петербургский государственный университет (выр.). spbu.ru. Пӑхнӑ кун: 2021 ҫулхи ҫурлан 13-мӗшӗ. Архивланӑ 2021 ҫулхи ҫурлан 13-мӗшӗ.
  15. ^ E.N. Krol, I.O. Nekhaev. Redescription of Leptogyra bujnitzkii (Gorbunov, 1946) comb. nov., the first representative of the gastropod subclass Neomphaliones from the high Arctic // Zootaxa. — 2020. — Т. 4759, № 3. 2021 ҫулхи ҫӑвӑн 13-мӗшӗнче архивланӑ.
  16. ^ 1, 2 Буйницкий Виктор Харлампиевич. Память народа. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫӗртмен 18-мӗшӗ.
  17. ^ Буйницкий Виктор Харлампиевич. Культура-Мурман. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫӗртмен 18-мӗшӗ.
  18. ^ Почетные полярники. ААНИИ. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫӗртмен 18-мӗшӗ.

Каçăсем

Темӑпа ҫыхӑннисем

Категорисем