Витаминсем
Витами́нсем ( лат. vita — пурнăç) — тĕрлĕ хими группине кĕрекен сахал молекулăллă органика çыхăнăвĕсен ушкăнĕ. Ку çыхăнусем гетеротроф организăмĕсен апатĕнче пулмалла. Автотроф организăмĕсене те витаминсем кирлĕ, вĕсем хăшпĕр пайне синнтезлеççĕ е тавралăхран тупаççĕ. Фитопланктон ӳстермелли ятарлă средасене яланах витаминсем кĕртеççĕ [1].
Витаминсен структурине, химине, организăмра мĕнле тытнине, медицинира мĕнле усă курмалине тишкерекен биохими, апат гигиени, фармакологи тата ытти ăслăх пайĕсене витаминологи.[2] тесе паллăртаççĕ.
Пĕрлехи хыпарсем
Организăмра витаминсем синтезленмеççĕ. Çавăнпа вĕсем яланах çителĕклĕ шайра апатпа е медицина препарачĕсемпе çимелле. Çынăн пыршисенчи микроорганизăмĕсем К тата B3 синтезлеççĕ.
Витаминсем организма кĕрессин пăсăлнипе виçĕ патологи уйăраççĕ: авитаминоз - витамин çукки, гиповитаминоз - витамин çитменни тата гипервитаминоз - витамин ытлашши.
Витаминсем вуннă ытла паллă. Вĕсене çура ирĕлекен - A, D, E, K тата шывра ирĕлекен - ытттисем (В, с, т.ыт) çине пайлаççĕ Известно около полутора десятков витаминов. Çура ирĕлекенисем организăмра пухăнаççĕ (депо - пĕвер тата çу). Шывра ирĕлекенсем пухăнмаççĕ, нумайрах пулсан организăмран шывпа пĕрле тухса каяççĕ.
Витаминсем нумай биологи реакцисене ферментсен активлă центрĕсенче хутшăнаççĕ. Унсăр пуçне вĕсем протогормонсен е гормонсен сигнал функцине пурнçлама пултараççĕ.
Антивитаминсем
Антивитаминсем (грек ἀντί — хирĕç, лат. vita — пурнăç) — витаминсен хастарлăхне путаракан органикăлла çыхăнусен ушкăнĕ. Ку çыхăнусен хими структури витаминенни евĕр, анчах биологи енчен хирĕçле витĕмлĕ. Организăма лексен вĕсем витаминсем вырăнне реакцисене кĕрсе йĕркеллĕ юхăмне чараççĕ е пăсаççĕ. Антивитаминсем пĕтĕм витаминсен тенĕ пекех пур.
Вуламалли
- Кристофер Хоббс, Элсон Хаас. = Vitamins for Dummies. — М.: Диалектика. — 352 с. — ISBN 0-7645-5179-5.
- Л.П. НИКИТИНА, Н.В. СОЛОВЬЕВА. . — Чита. — 66 с.
- Т. С. Морозкина, А. Г. Мойсеёнок. . — Мн.: ООО "Асар". — 112 с. — ISBN 985-6572-55-Х.
- А.А. Савченко, Е.Н. Анисимова, А.Г. Борисов, А.Е. Кондаков. . — Красноярск.: КрасГМУ. — 213 с. — ISBN 978-5-94282-093-7.
- В. А. Девятнин. . — М.: Пищепромиздат. — 279 с.
Ӑнлантарусем
- ^ Гайсина Л. А., Фазлутдинова А. И., Кабиров Р. Р. [1]. — Учебное пособие. — БГПУ, 2008. — 152 с. — 100 экз. — ISBN 978-5-87978-509-8.
- ^ витаминология. Большой медицинский словарь. 2000.. Пӑхнӑ кун: 2012 ҫулхи нарӑсӑн 23-мӗшӗ. Архивланӑ 2012 ҫулхи ҫӑвӑн 30-мӗшӗ.
.svg){kind=small}
|
Ку биохимипе вĕçлемен статья. Эсир статьяна тӳрлетсе тата хушса проекта пулăшма пултаратăр. |