Селен

Селе́н / Selenium (Se)
Атом номерĕ	34
Ансат япалалăхăн курăмĕ
Атом палăрăмĕсем
Атом масси (моль масси)	78,96 а. е. м. (г/моль)
Атом радиусĕ	140 пм
Ионизаци энергийĕ (пĕрремĕш электрон)	940,4 (9,75) кДж/моль (эВ)
Электронсен конфигурацийĕ	[Ar] 3d¹⁰ 4s² 4p⁴
Химилле палăрăмсем
Ковалентла радиус	116 пм
Ион радиусĕ	(+6e) 42 (-2e) 191 пм
Электронегативлăх (Полинг шучĕпе)	2,55
Электрод потенциалĕ	0
Оксидлав капашĕсем	6, 4, -2
Ансат япалалăхăн термодинамикăлла палăрăмĕсем
Тачăлăх	4,79 г/см³
Пайлавла ăшăшăнăçтарăш	25,4^[1] Дж/(K ·моль)
Ăшăяраслăх	0,52 Вт/(м ·K)
Шăрану температури	490 K
Шăраннин пайлавла ăшши	5,23 кДж/моль
Вĕрев температури	958,1 K
Пăспулăмăн ăшăлăхĕ	59,7 кДж/моль
Моль калăпăшĕ	16,5 см³/моль
Ансат япалалăхăн кристалл решетки
Решетке тытăмĕ	гексагоналлă
Решетке периочĕ	a=4,364 c=4,959 Å
c/a танлашăнни	1,136
Дебай температури	90 K

Se	34
78,96
4s² 4p⁴
Селен

Селен — периодикăллă системăри 34 атом номерлĕ хими элеменчĕ, Se (лат. Selenium) символпа палăртаççĕ. Катăлакан, хуçнă вырăнта йăлтăртакан металмар элемент.

Элемента Й. Я. Берцелиус 1817-мĕш çулта уçнă.

Ячĕ грекла грек σελήνη — Уйăх сăмахран пулнă. Çутçанталăкра вĕсем Теллурпа пĕрле тĕл пулаççĕ, ун ячă вара Çĕрпе çыхăннă.

Селенĕн икĕ тĕрлĕ оксид SeO₂ тата SeO₃:
Se₈+8O₂ → 8 SeO₂. Вăл хытă полимер, унтан SeO₂ газ пулать. SeO₂ шывра ирĕлсен селен йӳçĕке (Н₂SeO₃) пулать. ^[2]

3 Se + 4 HNOO₃}} → 3 HO₂SeO₃ + 4 NO

Çутçантлăкра селенăн 6 изотоп (⁷⁴Se, ⁷⁶Se, ⁷⁷Se, ⁷⁸Se, ⁸⁰Se тата ⁸²Se) пурри паллă, вĕсенчен пиллĕкĕшĕ стабиллă, пĕри вара(⁸²Se) йĕкĕр бета-арану майĕпе саланать. Çурма аркану тапхăрĕ 9,7×10¹⁹ çул. Унсăр пуçне тата 65-94 массă числиллĕ 24 изотоп искуствăллă майпа тунă (тата 9 тĕш изомерĕ).

Селенăн хăшпĕр изотопĕсен çурма аркану тапхăрĕ:

Изотоп	Çутçанталăкра сарăлни, %	Çурма аркану тапхăрĕ
⁷³Se	—	7,1 сехет.
⁷⁴Se	0,87	—
⁷⁵Se	—	120,4 кун.
⁷⁶Se	9,02	—
⁷⁷Se	7,58	—
^77mSe	—	17,5 çек.
⁷⁸Se	23,52	—
⁷⁹Se	—	6,5·10⁴ çул
^79mSe	—	3,91 мин.
⁸⁰Se	49,82	—
⁸¹Se	—	18,6 мин.
^81mSe	—	62 мин.
⁸²Se	9,19	—
^83mSe	—	69 çек.
⁸³Se	—	25 мин.

Селен - система продукчĕ 2010 ҫулхи нарӑсӑн 18-мӗшӗнче архивланӑ.
Селен Webelements сайтра ^(выр.)
Селен хими элеменчĕсен вулавăшĕнче 2014 ҫулхи юпан 8-мӗшӗнче архивланӑ.^(выр.)
Селен Петера ван дер Крогт сайтĕнче^{(акăлч.)}

^ Редкол.:Зефиров Н. С. (гл. ред.). Химическая энциклопедия: в 5 т.. — Советская энциклопедия, 1995. — Т. 4. — С. 311. — 639 с. — 20 000 экз. — ISBN 5—85270—039—8.
^ . — ISBN 0123526515.

**Элементсен периодла тытăмĕ**
H																	He
Li	Be											B	C	N	O	F	Ne
Na	Mg											Al	Si	P	S	Cl	Ar
K	Ca	Sc	Ti	V	Cr	Mn	Fe	Co	Ni	Cu	Zn	Ga	Ge	As	Se	Br	Kr
Rb	Sr	Y	Zr	Nb	Mo	Tc	Ru	Rh	Pd	Ag	Cd	In	Sn	Sb	Te	I	Xe
Cs	Ba	*	Hf	Ta	W	Re	Os	Ir	Pt	Au	Hg	Tl	Pb	Bi	Po	At	Rn
Fr	Ra	**	Rf	Db	Sg	Bh	Hs	Mt	Ds	Rg	Cn	Nh	Fl	Mc	Lv	Ts	Og

	*	La	Ce	Pr	Nd	Pm	Sm	Eu	Gd	Tb	Dy	Ho	Er	Tm	Yb	Lu
	**	Ac	Th	Pa	U	Np	Pu	Am	Cm	Bk	Cf	Es	Fm	Md	No	Lr