Протактиний
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Сĕлтĕлле металсем | Сĕлтĕлле-çĕрле металсем | Куçăмлă металсем | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Çăмăл металсем | Металлоидсем | Инертлă газсем | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Pr | 91 |
| [231] | |
| 5f2 6d1 7s2 | |
| Протактини | |
Протактини — 91 атом номерлĕ хими элеменчĕ. Атом масси 231; Pr тесе паллă тăваççĕ(лат. Protactinium), актиноидсен шутне кĕрет.
Истори
1913-мĕш çулта Фаянс тата Гёринг уран арканнсан пулнă изотопсем хушшинче UX2 (234Pa)изотоп тупнă. Ун çурма аркану тапхăрĕ 1 мин пулнă, çавăнпа ăна "бреви" ят панă. Кайран Блек, Ган тата Мейтнер UX2 изотопăн пахалăхĕсеп тантал евĕрлĕ пулнине палăртнă.
1918 çулта Ганпа Мейтнер Уранинитра,тата вĕсенчен уйрăм Соддипе Кренстон, протактинин нумай çул пурăнакан изотопне тупнă.
Ячĕ пулни
Унтан актини пулнă май ăна протактини ят панă. (231Pa α-арканупа 227Ac пулать).
Пахалăхĕсем
Изотопĕсем
Хăшпĕр изотопăсен радиохастар пахалăхĕсем:
| Атом виçи | Çурма аркану тапхăрĕ | Аркану майĕ |
|---|---|---|
| 224 | 0,6 çек | α |
| 225 | 2,0 çек | α |
| 226 | 1,8 çек | α |
| 227 | 38,3 мин. | α (15%), электронный захват (85%) |
| 228 | 22 сех. | α (2%), электронный захват (98%) |
| 229 | 1,4 кун | α (0,25%), электронный захват (99%) |
| 230 | 17 кун | β- (10%), электронный захват (90%), α (0,003%), β+ (0,03%) |
| 231 | 32480±260 çул | α |
| 232 | 1,31 кун | β- |
| 233 | 27,4 кун | β- |
| 234М (UX2) | 1,18 мин. | β- |
| 234 (UZ) | 6,7 сех. | β- |
| 235 | 23,7 мин. | β- |
| 236 | 12,5 мин. | β- |
| 237 | 10,5 мин (?)/39 мин. | β- |
Уйăрни
Çутçанталăкри уран смолкин каяшĕсенчен 231Pa уйăрма пулать. Унсăр пуçне, 231Pa 230Th изотопне хуллен нейтронсемпе персе тума пулать:
230Th(n,γ)231Th (β--аркану, T1/2 = 25.6 сех) → 231Pa
е 232Th изотопа хăвăрт нейтронсемпе персе
232Th(n, 2n)231Th (β--аркану, T1/2 = 25.6 сех) → 232Pa
233Pa изотопа торирен тăваççĕя:
232Th(n,γ)233Th (β--аркану, T1/2 = 23.5 мин.) → 233Pa
Протактини металлне 1400-1500оС вĕрире PaF4 бари е кальци пе хĕртсе тăваççĕ.
Усă курни
Çĕр хуппинче питĕ сайра пулнипе тата питĕ наркăмăшлă пулнипе атом топливине зутăштарнă çĕрте кăна усă кураççĕ. 1 тонна уранта 0,34 г протакини.
Биологи пахалăхĕсем
Протактинипе ун пĕрлĕшĕвĕсем радиохастар тата наркăмăшлă. Танлаштарсан протактини 250 миллин хут синильный йӳçĕкрен наркăмăшлăрах.