Евтеев Иван Алексеевич
Евтеев Иван Алексеевич (1918, Сарăту кĕперни — 1944 ҫулхи пушӑн 27-мӗшӗ, Николаев[d]) — краснофлотец, Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫине хутшӑннӑскер, Совет Союзӗн Паттӑрӗ (1945, вилнӗ хыҫҫӑн)[1][2].
Пурнӑҫӗпе ӗҫӗ-хӗлӗ
Иван Евтеев 1918 ҫулхи пуш уйӑхӗн 25-мӗшӗнче Вязовка ялӗнче (халь — Саратов облаҫӗн Татищевски районӗ) хресчен кил-йышӗнче ҫуралнӑ[1][2]. Вырӑс. 1933 ҫулта ҫичӗ класлӑ шкултан вӗренсе тухнӑ, 1934 ҫулта тракторист курсӗсене вӗренсе тухнӑ. Колхозра тракторист пулса ӗҫленӗ[1][3].
1939 ҫулта Погранични ҫарсем НКВД СССР хӗсмете чӗнсе илнӗ, Батуми хулинче МО-125 катерӗнче рулевой пулса хӗсметре тӑнӑ, кайран Одесса ҫар-тинӗс базинче уйрӑм батальон морской пехотана куҫарнӑ[1][3]. Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫи пуҫлансан, 1941 ҫултанпа фронтра вӑрҫнӑ. 1941 ҫулхи ҫӗртме уйӑхӗнче хӑйӗн пӗрремӗш Дунай десантне хутшӑннӑ, кайран Одессӑна, Севастополя тата Новороссийска хӳтӗленӗ, Ҫурҫӗр Кавказа, Крыма, Украинӑна ирӗке кӑларнӑ чухне ҫапӑҫнӑ[1][3][4].
1943 ҫулхи ҫу уйӑхӗнче 384-мӗш уйрӑм батальон морской пехотине бронебойщик вырӑнне янӑ. 1943 ҫулхи кӗркунне Таганрог, Мариуполь, Осипенко десант операцисенче хутшӑннӑ. Ҫак ҫапӑҫусенче «Ҫапӑҫура палӑрнӑшӑн» медальпе наградӑланӑ[1][3][5].
1944 ҫулхи пуш уйӑхӗн 26-мӗшӗнче каҫӗн 384-мӗш уйрӑм батальон морской пехотине Николай хулин портне десант лартма хушнӑ. Отряда старши лейтенант Константин Ольшанский ертсе пынӑ, унта 55 тинӗс пехотинчи, 2 ҫыхӑнуҫӑ тата 10 сапёр кӗнӗ. Каналпа пынӑ пӗр вырӑнти пулӑçă пулӑшнӑ. Краснофлотец Евтеев тата десант отрячӗнче пулнӑ[1][3]. Икӗ сехет хушшинче отряд порта кайса тепӗр виҫӗ пӑхӑнмаллине пӗтернӗ те зданисене хӳтӗлеме хатӗрленнӗ. Евтеев элеватор конторин иккӗмӗш хутӗнче вырнаҫнӑ, противотанк пӑшалне, гранатӑсене, патронсене хатӗрленӗ[1][3].
Ирхине гитлеровецсем десантника тупнӑ та пысӑк вӑйсемпе атакана кайнӑ. Икӗ кун хушшинче десантниксем 18 атакана хӑваласа ярса 700 яхӑн салтакпа офицерне пӗтернӗ. Вӗсем тӑшманӑн чи юлашки атакисенче танк-огнеметсемпе тата сиенлӗ газсемпе усӑ курнӑ, анчах десантниксен хирӗҫ тӑнине аркатайман[1][3][4]. Евтеев пулеметчик Николай Щербаковпа пӗрле вут ҫулӑм тунӑ, противотанк пӑшалӑнчен тӑшман пулеметне пӗтернӗ. 1944 ҫулхи пуш уйӑхӗн 27-мӗшӗнче вилнӗ[1][3]. 1944 ҫулхи пуш уйӑхӗн 28-мӗшӗнче совет ҫарӗсем Николая ирӗке кӑларнӑ, порта кӗнӗ чухне пӗтӗм тӑшман ҫар ҫыннисен вилӗмӗпе 6 десантникӑн пӗччен юлнине курнӑ[1][3].
СССР Аслӑ Канашӗн Президиумӗн 1945 ҫулхи ака уйӑхӗн 20-мӗшӗнчи хушӑвӗпе «тӑшманпа ҫапӑҫура командовани ҫар заданисене вӑрҫа пуҫӑрма тума тата ҫапӑҫура кӑтартнӑ хӑюллӑхпа паттӑрлӑхшӑн» краснофлотец Иван Алексеевич Евтеева вилнӗ хыҫҫӑн Совет Союзӗн Паттӑрӗ ятне панӑ, Ленин орденӗпе наградӑланӑ[1][2][4].
Николай хулинче 68 десантник скверӗнче брат ҫӑвинче пытарнӑ[1][3][5].
Хисепӗсем
- Совет Союзӗн Паттӑрӗ (1945 ҫулхи ака уйӑхӗн 20-мӗшӗ, вилнӗ хыҫҫӑн)[1][2]
- Ленин орденӗ (1945 ҫулхи ака уйӑхӗн 20-мӗшӗ, вилнӗ хыҫҫӑн)[1][4]
- Тӑван Ҫӗршыв вӑрҫин 2-мӗш степеньлӗ орденӗ (1943)[1][4]
- «Ҫапӑҫура палӑрнӑшӑн» медаль (1943 ҫулхи авӑн уйӑхӗн 8-мӗшӗ)[1][3][5]
- «Одессӑна хӳтӗленӗшӗн» медаль (1943)[1][4]
- «Севастополя хӳтӗленӗшӗн» медаль (1943)[1][4]
Астӑвӑм
- Николай хулинче десантниксен брат ҫӑвинче палӑк вырнаҫнӑ, сквер 68 десантник ятне панӑ, урам ятне панӑ, Народ музей боевой славы моряков-десантников уҫнӑ[1][3][4].
- Тӑван ялӗнче (Вязовка, Саратов облаҫӗ) палӑк вырнаҫнӑ, Карякино ялӗнче те палӑк пур, Карякино ялӗнчи тӗп урам ятне панӑ[4][1].
- 1986 ҫулхи ҫу уйӑхӗн 27-мӗшӗнче КГБ председателӗн хушӑвӗпе Тихоокеан погранични округӗнче Евтеев ятне панӑ[1][4].
- Саратов хулинче 54-мӗш вӑтам шкул ҫинче мемориал хӑми уҫнӑ (2017)[6][3].
Ӑнлантарусем
- ^ 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22 Евтеев Иван Алексеевич. Герои страны. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи утӑн 23-мӗшӗ.
- ^ 1, 2, 3, 4 Евтеев Иван Алексеевич. Музей Победы. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи утӑн 23-мӗшӗ.
- ^ 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13 Евтеев Иван Алексеевич. Бессмертный полк. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи утӑн 23-мӗшӗ.
- ^ 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10 В Татищевском районе почтят память Героя Советского Союза Ивана Евтеева. Официальный сайт Правительства Саратовской области (12 пушӑн 2018). Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи утӑн 23-мӗшӗ.
- ^ 1, 2, 3 Евтеев Иван Алексеевич. Память народа. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи утӑн 23-мӗшӗ.
- ^ В Саратове открыли мемориальную доску в честь Ивана Евтеева. Лента новостей Саратова (3 ҫӑвӑн 2017). Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи утӑн 23-мӗшӗ.
Вуламалли
- Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс., Рег. № в РКП 87-95382.
- Медведев Н.Я. Нас было 68. Из жизни героев-ольшанцев. — Одесса: Маяк, 1986.
