Вырӑсла версиЯтарлӑ проектсем
Чӗлхе суйла
РУВИКИ ҪИНЧЕН

Изотов Александр Александрович

Алекса́ндр Алекса́ндрович Изо́тов (1907 ҫулхи ҫурлан 13-мӗшӗ [26-мӗшӗ], Ĕнекасси — 1988 ҫулхи пушӑн 10-мӗшӗ, Мускав) — совет саманин геодезисчӗ, РСФСР тава тивӗҫлӗ ӑслӑлӑхпа техника ӗҫченӗ, СССР ӐА ҫумӗнчи Пӗтӗм Союзри астрономипе геодези обществин хисеплӗ членӗ, техника ӑслӑлӑхӗсен докторӗ, профессор. 1944 ҫултанпа ВКП(б) членӗ.

Вӑл Ф. Н. Красовскин вӗренекенӗ, вӑл ертсе пынипе Ҫӗр формине палӑртас ӗҫе пурнӑҫланӑ. Изотов Красовский эллипсоичӗн параметрӗсене кӑларнӑ[2]. 1948 ҫулта Красовский вилнӗ хыҫҫӑн вӑл унӑн ӗҫӗсене малалла тӑснӑ[2].

Пурнӑҫӗ

1907 ҫулхи ҫурлан 26-мӗшӗнче (кивӗ стильпе ҫурлан 13-мӗшӗнче) Тутарстанри (халӗ Нурлат районӗ) Эплес ялӗнче чухӑн чӑваш ҫемйинче ҫуралнӑ. Хусан университечӗ ҫумӗнчи рабфака вӗренсе пӗтернӗ (1925)[2]. 1932 ҫулта Мускаври мише институтне (кайран — МИИГАиК) вӗренсе пӗтернӗ, унтах 1935 ҫулта Ф. Н. Красовский ертсе пынипе аслӑ геодези кафедри линийӗпе аспирантурӑна вӗренсе пӗтернӗ[3][4].

1935 ҫулта «Геодезист» журналта триангуляци тӗрӗслӗхне хаклама халалланӑ унӑн пӗрремӗш ӑслӑлӑх ӗҫӗсем пичетленсе тухнӑ. 1936 ҫулта «Оценка точности триангуляции» темӑпа кандидат диссертацине хӳтӗленӗ. Диссертаци уйрӑм кӗнекепе пичетленнӗ, ҫамрӑк ӑсчахсен конкурсӗнче ВЛКСМ Тӗп Комитечӗн премийӗпе палӑрнӑ[4]. Унӑн формулисемпе палӑртӑвӗсем геодезипе ҫырнӑ мӗнпур вӗренекен кӗнекисене кӗнӗ.

1935–1958 ҫулсенче Геодези, аэрофотосъёмка тата картографи тӗп ӑслӑлӑх тӗпчев институтӗнче (ЦНИИГАиК) — аслӑ инженер, лаборатори ертӳҫи, ӑслӑлӑх ӗҫӗсен енӗпе директор ҫумӗ пулса ӗҫленӗ. 1949 ҫулта «Формы и размеры Земли по современным данным» темӑпа доктор диссертацине хӳтӗленӗ. 1951 ҫулта профессор ятне илнӗ[3][2].

1958–1963 ҫулсенче — МИИГАиК проректорӗ, сфероидикӑлла тата теориллӗ геодезипе лекцисем вуланӑ[3]. 1963 ҫултанпа 1967 ҫулччен — аслӑ геодези кафедрин пуҫлӑхӗ[2]. 1968 ҫулта ЦНИИГАиК-ра хӑй йӗркеленӗ космос геодези лабораторине ертсе пынӑ[3]. Геодинамикӑна тӗпчес, ҫӗр хуппи куҫнине тата полюссем куҫнине тӗпчемелли методсене аталантарас ӗҫе уйрӑмах пысӑк тимлӗх уйӑрнӑ[3][2].

«Астрономический вестник», «Земля и Вселенная», «Геодезия и аэросъёмка» журналсен редколлеги членӗ, Пысӑк совет энциклопедийӗн 2-мӗш тата 3-мӗш кӑларӑмӗсен консультанчӗ тата унта геодезипе астрономи ыйтӑвӗсемпе ҫырнӑ статьясен авторӗ пулнӑ. Вӑл ертсе пынипе 20 ытла ҫын кандидат диссертацине хӳтӗленӗ[3].

1988 ҫулхи кӑрлачра «Геодезия и картография» журналта унӑн «Взгляд на будущее астрономо-геодезии» ятлӑ юлашки статьи пичетленсе тухнӑ[4].

1988 ҫулхи пушӑн 10-мӗшӗнче Мускавра вилнӗ[3]. Митино масарӗнче пытарнӑ.

Ӑслӑлӑх ӗҫӗсем

  • «Оценка точности триангуляции» (1936) — кандидат диссертацийӗ[2][4].
  • «К теории последовательного решения систем условных уравнений» (1937)[2].
  • «Форма и размеры Земли по современным данным» (кӗнеке, 1952) — Сталин премине илме тивӗҫнӗ доктор диссертацийӗ[2][3].
  • «Исследования земной рефракции и методов геодезического нивелирования» (1955, Л. П. Пеллиненпа пӗрле)[2].
  • «Основы спутниковой геодезии» (1974) — вӑл редакциленӗ монографи[2].
  • «Взгляд на будущее астрономо-геодезии» (1988) — юлашки статья[4].

Хисепӗсем

  • РСФСР тава тивӗҫлӗ ӑслӑлӑхпа техника ӗҫченӗ
  • Иккӗмӗш степеньлӗ Сталин премийӗ (1952) — «Формы и размеры Земли по современным данным» кӗнекешӗн (Ф. Н. Красовскийпе пӗрле, вилнӗ хыҫҫӑн)[3]
  • Ӗҫлӗх Хӗрлӗ Ялав орденӗ[3]
  • «Хисеп Палли» орден[3]
  • медальсем
  • Хисеплӗ геодезист (ку ята пӗрремӗшсенчен пӗри тивӗҫнӗ)[2]

Кăсăклă фактсем

Хусанти чăваш педтехникумĕнче А.А.Изотов Петӗр Хусанкайпа пĕрле вĕреннĕ[5].

Ӑнлантарусем

  1. ^ Aleksandr Aleksandrovič Izotov // NUKAT — 2002.
  2. ^ 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12 Изотов, Александр Александрович (ученый-геодезист). Наследие Чувашии.рф. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫурлан 27-мӗшӗ.
  3. ^ 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11 Изотов Александр Александрович. Чувашская энциклопедия. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫурлан 27-мӗшӗ.
  4. ^ 1, 2, 3, 4, 5 Памяти А. А. Изотова. Журнал «Геодезия и картография». Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫурлан 27-мӗшӗ.
  5. ^ Об Изотове

Каҫӑсем

Категорисем