Вырӑсла версиЯтарлӑ проектсем
Чӗлхе суйла
РУВИКИ ҪИНЧЕН

Петӗр Хусанкай

РАН экспертизи

Logo-ran.png
Раҫҫей Ӑслӑлӑхӗсен Академийӗ
тӗрӗслесе тухнӑ
Тӗплӗнрех
Aprove.svg

РАН экспертизи

Arrow-Right.png
Logo-ran.png
Раҫҫей Ӑслӑлӑхӗсен Академийӗ
тӗрӗслесе тухнӑ
Тӗплӗнрех
Disambig gray.svg Хусанкай хушаматлă урăх çынсем çинчен РУВИКИ-ре статьясем пур.
Disambig gray.svg Казанков хушаматлă урăх çынсем çинчен РУВИКИ-ре статьясем пур.

Петӗр Хусанкай (чăн ячӗ Хусанкай Пётр Петрович, çуралнă чухнехи хушамачӗ Казанков; 1907 ҫулхи кӑрлачӑн 22-мӗшӗ, Сиктĕрме-Хусанкай, Сăпас уесĕ, Хусан кӗпӗрни, Раҫҫей империйӗ — 1970 ҫулхи пушӑн 4-мӗшӗ[2], Шупашкар[2]) — чӑваш сăвăçи, тӑлмачӗ, Чӑваш АССР халӑх сӑвӑҫи (1950).

Биографийӗ

Хресчен ҫемйинче ҫуралнӑ. Иккӗмӗш ступеньти шкултан вӗренсе тухнӑ. Унтан Чӑваш педагогика техникумӗнче тата Хусанти Хӗвелтухӑҫ педагогика институтӗнче вӗреннӗ. 1957 ҫулта СССР Писательсен союзӗ ҫумӗнчи Аслӑ литература курсӗсенчен вӗренсе тухнӑ[3].

«Сунтал» журнал редакцин секретарӗ, «Коммунар» тӗп чӑваш хаҫачӗн (Мускав) куҫаруҫӑ тата литература консультанчӗ, ҫул ҫӳрекен корреспонденчӗ пулса ӗҫленӗ. Пултарулӑх ӗҫне Петӗр Хусанкай обществӑпа патшалӑх ӗҫӗ-хӗлӗпе пӗрле пурнӑҫланӑ. Вӑл РСФСР Аслӑ Канашӗн, Чӑваш АССР Аслӑ Канашӗн депутачӗ пулнӑ. Чӑваш АССР ҫыравҫисен пӗрлешӗвӗн правлени председателӗн вырӑнӗнче тӑрмашнӑ. РСФСР тата СССР ҫыравҫӑсен пӗрлӗхӗн правлени членӗ пулнӑ.

Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫи ҫулӗсенче рядовой боец тата дивизи хаҫачӗсен сотрудникӗ пулса фронтра пулнӑ. Йывӑр аманнӑ. Петӗр Хусанкай ячӗпе хальхи чӑваш поэзийӗн ӳсӗмӗ тата аталанӑвӗ ҫыхӑннӑ. Вӑл литературӑна тӑван халӑхӑн иртни, чӑн вӑхӑчӗ тата пуласлӑхӗ пирки тарӑн шухӑшлӑ нумай-нумай хайлавпа пуянлатнӑ.

Петӗр Хусанкай вырӑс тата ют ҫӗршыв классикӗсен нумай хайлавне (А. Пушкин, М. Лермонтов, М. Горький, В. Маяковский(выр.)чăв., В. Шекспир, Т. Шевченко тата ыттисенне те) чӑвашла куҫарнӑ. Вӑл чӑваш поэчӗсен хайлавӗсене те вырӑсла куҫарнӑ, ҫав шутра — Константин Ивановпа Ҫеҫпӗл Мишшин[3].

undefined

Петӗр Хусанкай чӑваш ҫыравҫисен пултарулӑхне тӗпченӗ литературӑпа критика ӗҫӗсен авторӗ те. П. Хусанкайӑн поэзи анлӑшӗ питӗ сарлака. Унӑн пултарулӑхӗнче Раҫҫей, Украина, Беларуҫ, Латви, Грузи, Болгари, Куба, Чехословаки, Польша ҫинчен ҫырнӑ сӑвӑсем чылай вырӑн йышӑнаҫҫӗ.

undefined

1970 ҫулхи пушӑн 4-мӗшӗнче Шупашкарта вилнӗ.

Ҫемье

Хайлавӗсем

П. Хусанкайӑн ӗҫӗсем:

  • «Тӑван ҫӗршыв» поэма;
  • «Таня» поэма (Зоя Космодемьянская(выр.)чăв. ҫинчен, 1942 ҫул, Сталин пирки асӑннине хуратнӑ хыҫҫӑн 1956 ҫулхи редакцийӗ),
  • «Аптраман тавраш» сӑвӑллӑ роман.
  • «Тилли юррисем» сӑвӑ ярӑмӗ.

Хусанкайпа унӑн хайлавӗсем ҫинчен, критика

Хисепӗсем

Астӑвӑм

Поэтӑн тӑван ялӗ 1981–2004 ҫулсенче Хусанкай ятлӑ пулнӑ. 2022 ҫулта Сиктӗрме ят ҫине улӑштарнӑ. 2002 ҫулхи нарӑс уйӑхӗнче ялта Петӗр Хусанкай ячӗллӗ музея чаплӑн уҫнӑ[5].

П. Хусанкай ячӗпе Шупашкар хулинчи, Ҫӗрпӳел ялти (Йӗпреҫ районӗ), Элмет хулинчи тата Пасарлӑ Матак (Тутарстан) салари урамсене ят панӑ.

Ҫавӑн пекех Шупашкарӑн Ленин районӗнче П. Хусанкай ячӗллӗ 49-мӗш вӑтам шкул пур, унта уйрӑм предметсене тарӑннӑн вӗрентеҫҫӗ.

Шупашкарта Петӗр Хусанкай ячӗллӗ культура керменӗ, ҫавӑн пекех Шупашкарпа Ҫӗнӗ Шупашкар хулисенче П. Хусанкай ячӗллӗ вулавӑшсем пур.

Шупашкарта 1960-1970-мӗш ҫулсенче вӑл пурӑннӑ ҫурт ҫинче (Ленин проспекчӗ, 38-мӗш ҫурт) асӑну хӑми вырнаҫтарнӑ.

Чӑваш патшалӑх культурӑпа ӳнер институчӗ умӗнчи скверта унӑн бюст-палӑкне (2006) вырнаҫтарнӑ[6].

Мари халӑхӗнчен чи малтан халӑх сӑвӑҫи ятне тивӗҫнӗ, Петӗр Хусанкайпа куҫа-куҫӑн паллашнӑ Миклай Казаковӑн(выр.)чăв. Петӗр Хусанкая халалланӑ сӑвӑ пур, А. Казаков ӑна вырӑсла «Памяти Петра Хузангая» (1970) ят парса куҫарнӑ.

Ӑнлантарусем

  1. ^ Ку псевдоним Петĕр Хусанкай çуралса ÿснĕ Сиктĕрме ялĕ Сувар хулашĕнчен тата хальхи Сувар (Кузнечиха) ялĕнчен аякрах мар вырнаçнипе çыхăннă
  2. ^ 1, 2, 3 Хузангай Пётр Петрович // Большая советская энциклопедия (выр.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
  3. ^ 1, 2 Игнатьева А.П., Федотов В.А. Этнокультурное и этнофилософское наследие П. Хузенгая // НАЦИОНАЛЬНЫЕ ЯЗЫКИ И ЛИТЕРАТУРЫ В ПОЛИКУЛЬТУРНЫХ УСЛОВИЯХ : Сборник научных трудов. — 2018. — .
  4. ^ Петр Петрович Хузангай — биография
  5. ^ Информация о музее на сайте Алькеевского района
  6. ^ Хузангай Пётр Петрович // Чувашская энциклопедия (выр.). chuvenc.ru. Пӑхнӑ кун: 2025 ҫулхи ҫӗртмен 25-мӗшӗ. Архивланӑ 2018 ҫулхи юпан 26-мӗшӗ.

Вуламалли

Каҫӑсем

Темӑпа ҫыхӑннисем

п • с • т
«Çамрăксен хаçачĕн» тĕп редакторĕсем
п • с • т
Чăваш Республикин çыравçăсен пĕрлешĕвĕн ертÿçисем
Золотов Н.Я. (1923-1925) • Золотов А.И. (1925-1933) • Николай Шупуççынни (1933-1934) • Данилов Н.Ф (1934) • Данилов Д.Д (1935) • Петтоки Андрей Трофимович (1935-1936) • Уйӑп Мишши (1937-1939) • Эсхель Аркадий Александрович (1940-1944) • Тукташ И.С (1945-1946) • Эсхель Аркадий Александрович (1946-1950) • Агаков Леонид Яковлевич (1950-1952) • Уйӑп Мишши (1952-1954) • Талвир Алексей Филиппович (1954-1958) • Хуcанкай П.П (1958-1960) •Алга Александр Егорович (1960-1967) •Дедушкин Н.С (1967-1978) Емельянов Анатолий Викторович (1978-1986) • Афанасьев Порфирий Васильевич (1986-1990) •Краснов Георгий Васильевич (1990-1991) • Юхма Мишши (1991- ...) • Филиппова Лидия Ивановна (? — 2021) • Элмен, Улькка (2021 — ...)
п • с • т
Чăваш Енĕн халăх çыравçисем тата сăвăçисем
Чăваш АССР халăх çыравçи Ильбеков Николай Филиппович (1970) • Агаков Леонид Яковлевич (1974) • Артемьев Александр Спиридонович (1980) • Терентьев Николай Терентьевич (1980) • Алендей Василий Степанович (1983) • Осипов Пётр Николаевич (1984) • Таллеров Лаврентий Васильевич (1988) • Емельянов Анатолий Викторович (1990) • Афанасьев Фёдор Ермилович (Хветӗр Уяр) (1990)
Чăваш АССР халăх сăвăçи Шелепи Николай Иванович (1936) • Элкер Семён Васильевич (1940) • Ухсай Яков Гаврилович (1950) • Хусанкай Пётр Петрович (1950) • Алга Александр Егорович (1970) • Шумков Степан Антонович (1974)
Чăваш ССР халăх сăвăçи Давыдов-Анатри Василий Иванович (1990)
Чăваш Республикин халăх çыравçи Юхма Михаил Николаевич (1993) • Айхи Геннадий Николаевич (1994) • Краснов Георгий Васильевич (2003) • Гордеев Денис Викторович (2008) • Павлов Сергей Лукиянович (2013) • Кипеч Анатолий Ильич (2016)
Чăваш Республикин халăх сăвăçи Ефимов Георгий Андреевич (1996) • Галкин Александр Алексеевич (1997) • Афанасьев Порфирий Васильевич (1998) • Сементер Юрий Семёнович (1999) • Туркай Валерий Владимирович (2003) • Исмуков Николай Аверкиевич (2008) • Сарпи Раиса Васильевна (2021) • Асамат Светлана Васильевна (2021) • Теветкел Николай Александрович (2022)
п • с • т
К. В. Иванов ячӗллӗ Чӑваш АССР патшалӑх премийӗн лауреачӗсем
Хузангай Пётр Петрович (1967)  • Хирбю Григорий Яковлевич (1969)  • Марков Борис Семёнович (1969)  • Чумакова Тамара Ивановна (1969)  • Сорокина Лидия Семёновна (1969)  • Денисов Мефодий Иванович (1969)  • Ковалёв Алексей Васильевич (1969)  • Терентьев Николай Терентьевич (1970)  • Ухсай Яков Гаврилович (1971) Иванов-Паймен Влас Захарович (1972)  • Овчинников Николай Васильевич (1974)  • Васильев Фёдор Семёнович (1975)  • Сергеев Кузьма Сергеевич (1976)  • Яковлев Валерий Николаевич (1977)  • Чăваш патшалăх юрăпа ташă академи ансамблĕ (1978)  • Карачарсков Николай Прокофьевич (1979)  • Григорьев-Савушкин Павел Григорьевич (1979)  • Семёнов Валерий Семёнович (1979)  • Немцев Виктор Леонтьевич (1980)  • Григорьева Нина Ильинична (1980)  • Агеев Владимир Иванович (1981)  • Афанасьев Дмитрий Афанасьевич (1982)  • Любимов Анатолий Сергеевич (1983)  • Васильев Юрий Васильевич (1984)  • Фёдоров Ревель Фёдорович (1986)  • Чăваш АССР телекурăмпа радиокалаçу патшалăх комитечĕн хорĕ (1987)  • Одюков Иван Ильич (1988)  • Сидорова Ефросинья Сергеевна (1988)  • Трофимов Геннадий Фёдорович (1988)  • Канюков Владимир Яковлевич (1988)  • Айхи Геннадий Николаевич (1989)  • Юрьев Элли Михайлович (1989)  • Романова Фаина Александровна (1990)  • Айташ Юрий Григорьевич (1991)  • Кузьмина Вера Кузьминична (1991)  • Котлеев Виталий Иванович (1991)  • Сергеев Леонид Павлович (1991)
п • с • т
Чăваш Комсомолĕн Çеçпĕл Мишши ячĕллĕ премин лауреачĕсем
Ушкăнсем
Ҫынсем
Агаков Леонид Яковлевич (1967)  • Збанацкий Григорий Олиферович (1967)  • Григорьева Нина Ильинична (1967)  • Хирбю Григорий Яковлевич (1967)  • Морева Татьяна Григорьевна (1976)  • Васильев Александр Георгиевич (1987)  • Галкина Валентина Митрофановна (1968)  • Воробьёв Алексей Александрович  • Емельянов Анатолий Викторович (1975)  • Краснов Георгий Васильевич  • Орлов Георгий Фёдорович  • Заломнов Пётр Дмитриевич  • Захаров Виталий Николаевич  • Матросов Юрий Петрович  • Серёгина Ольга Витальевна  • Айташ Юрий Григорьевич  • Трощенко Владимир Николаевич  • Григорьев Николай Данилович (1970)  • Афанасьев Порфирий Васильевич (1982) • Сементер Юрий Семёнович (1983)  • Хусанкай Пётр Петрович (1969)  • Хусанкай Атнер Петрович (1989)  • Ювенальев Юрий Ювенальевич  • Кондратьев Михаил Григорьевич  • Захаров Виталий Николаевич  • Краснов Георгий Васильевич  • Туркай Валерий Владимирович  • Чураков Владимир Дмитриевич  • Смолин Анатолий Семенович  • Чекушкин Владимир Иванович (1984)  • Асамат Светлана Васильевна (1989)  • Сарпи Раиса Васильевна (1987)  • Быков Борис Петрович  • Кудаков Юрий Дмитриевич  • Мадуров Фёдор Иванович  • Филиппов Орест Иванович  • Павлов Пётр Васильевич  • Иванов Иван Геннадьевич (1983)  • Матросов Юрий Петрович (1986)  • Шалунов Евгений Петрович (1978)  • Тарасов Арсений Алексеевич (1997)

Категорисем