Вырӑсла версиЯтарлӑ проектсем
Чӗлхе суйла
РУВИКИ ҪИНЧЕН

Теветкел Николай Александрович

Николай Александрович Теветкел (чăн хушамачӗ — Петровский; ҫур. 1937 ҫулхи утӑн 11-мӗшӗ, Савкка, Йĕпреç районĕ, Чăваш Автономиллĕ Социализмлă Совет Республики, Раççей Федерациллĕ Социализмлă Совет Республики, СССР) — чăваш поэчӗ, прозаик, драматург, куҫаруçӑ, публицист. Чӑваш Республикин искусствин тава тивӗҫлӗ ӗҫченӗ (1997)[1], Чӑваш Республикин халӑх поэчӗ[2]. 1976 ҫултанпа СССР ҫыравҫисен пӗрлешӗвӗн членӗ[1].

Кунҫулӗ

Николай Александрович Петровский 1937 ҫулхи утӑн 11-мӗшӗнче Чӑваш АССРӗн Йӗпреҫ районӗнчи Савка (чӑв. Савкка) ялӗнче ҫуралнӑ[3][4].

Ял шкулӗнче вӗренсе тухнӑ хыҫҫӑн Чӗмпӗрти икӗ ҫуллӑх профессипе техника шкулӗнче, кайран Шупашкарти ӳнер училищинче вӗреннӗ. Ӑна пӗтерсен Мускаври М. Горький ячӗллӗ литература институчӗ ҫумӗнчи Ҫӳлти литература курссене вӗренсе пӗтернӗ[4][5].

Тӗрлӗ ӗҫре тӑрӑшнӑ: столяр-краснодеревщик, плотник, маляр, ӳнерҫӗ-оформитель пулнӑ[4].

1976 ҫултанпа — СССР ҫыравҫисен пӗрлешӗвӗн членӗ[1].

Пултарулӑхӗ

Николай Теветкелӗн литература ӗҫӗ-хӗлӗ 1960-мӗш ҫулсен пӗрремӗш ҫурринче пуҫланнӑ. 1964 ҫулта Шупашкарта унӑн пӗрремӗш «Ҫамрӑклӑх сӑввисем» поэзи пуххи тухнӑ[3][4]. 1966 ҫулта «Ҫын чӗртнӗ ҫутӑсем» кӗнеке пичетленнӗ. Фёдоров Г.И. палӑртнӑ тӑрӑх, кӗнекере поэт «хастар романтик пулса тӑнӑ»[3].

Теветкел пултарулӑхӗнчи паллӑ утӑм — «Шурӑ ката» (1974) кӗнеке. Ҫак кӗнекере унӑн пултарулӑх тӗп енӗсем палӑрса кайнӑ: объектсене импрессионизмла «сӑнаса» палӑртни, сонетӑн ҫирӗп строфики, ӳнерҫӗ-сӑваҫӑн позицийӗсене пысӑклатни[3]. «Сывлӑмпи» (1982) пуххипе вӑл халӑх культурин тарӑн хатӗрӗсене ӑста хутшӑнтарнӑ пысӑк поэзи формӑллӑ — поэма ӑсти пулнине кӑтартнӑ[3]. Пултарулӑх шыравӗсен енӗсем «Асамлӑ хӗл» (1983), «Хӗвел кӗлти» (1987), «Янӑравлӑ тӳпе» (1992) пуххисенче те курӑнаҫҫӗ[3][4].

«Сонетсем» (1995) кӗнеке — уйрӑм утӑм. Кунта поэт чӑваш чӗлхинче классикӑлла сонетпа сонет кӑшӑлӗ жанрсемпе ӗҫленӗ[3]. Тӗпчевҫӗсем «вӑл сонетпа сывлать, сонетпа пурӑнать» теҫҫӗ; Теветкел валли сонет пултарулӑх шухӑшне кӑтартмалли тӗп формисенчен пӗри пулнӑ[5].

Прозара Николай Теветкель «Хура сулӑ» (1978) повӗҫӗпе паллӑ[3]. Драматург пек вӑл «Киремет» стихлӑ трагедине ҫырнӑ. Ҫак трагедие К.В. Иванов ячӗллӗ Чӑваш патшалӑх академи драма театрӗн сцени ҫинче лартнӑ[5].

Николай Теветкель — Чӑваш Енӗн литература, культура тата ӳнер ӗҫченӗсем ҫинчен 1100 ытла статья ҫырнӑ. Вӗсем чӑвашла тата вырӑсла республикӑн хаҫачӗсенче пичетленнӗ[1].

Куҫару ӗҫӗ

Николай Теветкель Европа поэзийӗн классикӗсен — А. Рембо, В. Гюго, Р. Киплинг, А. Мицкевич — ӗҫӗсене чӑвашла куҫарнӑ[3][4]. Унӑн куҫарӑвӗсемпе Уильям Шекспирӑн мӗнпур 154 сонечӗ чӑвашла янӑрама пуҫланӑ[4][5]. Теветкелӑн хӑйӗн сонетӗсемпе сонет венкисем вырӑсла куҫарнӑ: унӑн «Пурнӑҫ тӗпӗ» сонет кӑшӑлӗ Е. Самченко куҫарӑвӗпе «Лик» журналта (2011, № 1) пичетленнӗ[4].

Чыславсемпе хисеп ячӗсем

  • «Чӑваш Республикин искусствин тава тивӗҫлӗ ӗҫченӗ» хисеплӗ ят — Чӑваш Республикин Президенчӗн 1997 ҫулхи кӑрлачӑн 21-мӗшӗнчи № 3 Указӗпе тивӗҫтернӗ[1].
  • Чӑваш Республикин халӑх поэчӗ[2].
  • «Чӑваш автономи облаҫне никӗсленӗренпе 100 ҫул» медаль (2020)[4].
  • «Ҫилҫунат» журналӑн Мархва Трубина ячӗллӗ премин лауреачӗ (1992)[1].

Библиографи

Сӑвӑ пуххисем

  • Ҫамрӑклӑх сӑввисем. — Шупашкар, 1964. — 88 с.[4]
  • Ҫын чӗртнӗ ҫутӑсем. — Шупашкар, 1966.[3]
  • Шурӑ ката. — Шупашкар: Чӑваш кӗнеке издательстви, 1974. — 56 с.[4]
  • Сывлӑмпи: поэма-легендӑпа сӑвӑсем. — Шупашкар, 1982. — 103 с.[4]
  • Асамлӑ хӗл: сӑвӑсем. — Шупашкар, 1983. — 64 с.[4]
  • Хӗвел кӗлти: сӑвӑсемпе поэмӑсем. — Шупашкар, 1987. — 216 с.[4]
  • Пробуждение: стихи: перевод с чувашского / худож. Лев Саксонов. — М.: Советский писатель, 1987. — 111 с.[4]
  • Янӑравлӑ тӳпе: сӑвӑсем. — Шупашкар: Чӑваш кӗнеке издательстви, 1992. — 111 с.[4]
  • Сонетсем (1962—1993). — Шупашкар: Чӑваш кӗнеке издательстви, 1995. — 238 с.[4]

Проза

  • Хура сулӑ: повесть. — 1978.[3]
  • Пушӑ гильза: повесть. — Шупашкар, 2020.[4]

Драматурги

  • Киремет: стихлӑ трагеди.[5]

Ӑнлантарусем

  1. ^ 1, 2, 3, 4, 5, 6 Аверьянова О. П., Степанова Р. В. (сост.). Николай Теветкель : биобиблиографический указатель (выр.). Национальная библиотека Чувашской Республики (2022). Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫурлан 13-мӗшӗ.
  2. ^ 1, 2 Николай Теветкел: Народный поэт Чувашии (выр.). tevetkel.ru. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫурлан 13-мӗшӗ.
  3. ^ 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11 Фёдоров Г. И. Теветкель Николай Александрович (выр.). Чувашская энциклопедия. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫурлан 13-мӗшӗ.
  4. ^ 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18 Теветкель, Николай Александрович (писатель; 11.07.1937) (выр.). Портал «Наследие Чувашии» (11 утӑн 2019). Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫурлан 13-мӗшӗ.
  5. ^ 1, 2, 3, 4, 5 Григорьева В. Николай Теветкель «сонетом дышит и живёт» (выр.). Национальная библиотека Чувашской Республики. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫурлан 13-мӗшӗ.

Вуламалли

  • Чӑваш литературин антологийĕ, Д. В. Гордеев, Ю. А. Силэм хатĕрленĕ, Шупашкар, 2003. ISBN 5-7670-1279-2.
  • . Артемьева-Мокина, Н. Поэт, художник, тăлмач / Н. Артемьева-Мокина // Тантăш. – 2009. – 9 утă (№ 26). – С. 6.
  • Еливанова, Г. Теветкеллĕ Теветкел / Г. Еливанова // Тантăш. – 2007. – 20 раштав (№ 50). – С. 9.
  • Eфимов, Г. Ӳсĕм çулĕн вĕçĕ ан пултăр... / Г. Eфимов // Тантăш. – 2002. – 11 утă (№ 28). – С. 8.
  • Кузьмин, В. Парнас ҫинче / В. Кузьмин // Хыпар. – 2014. – 26 ҫурла. – С. 3 : сӑн ӳкерчӗк.
  • Руссакова, Л. Г. Н. Петровский-Теветкелӗн «Кун-ҫул курки» сонет кӑшӑлӗн стиль уйрӑмлӑхӗсем / Л. Г. Руссакова // Материалы всеросс. науч.-практ. конф. «Перспективные технологии для современного сельскохозяйственного производства» (Чебоксары; 22-23 окт. 2008 г.). – Чебоксары, 2008. – С. 373-375.
  • Сонет ĕмĕрĕ е Теветкел Микулай (Петровский) хăй сонечĕсен тĕнчи çинчен // Ялав. – 1997. – № 4-5. – С. 113-120
  • Степанова, Н. Теветкел тени – хастар тени / Н. Степанова // Хресчен сасси. – 2005. – 19 утă. – С. 8.
  • Теветкел, Н. А. Николай Теветкел: «Авӑрман арман пулас мар» / Н. А. Теветкел ; Е. Николаева [калаҫнӑ] // Хресчен сасси. Кил. – 2013. – 22 чӳк. – С. 5.
  • Теветкел, Н. А. Тепĕр хут куçару вăрттăнлăхĕ çинчен / Н. А. Теветкел // Хыпар. – 2010. – 7 авăн. – С. 3.
  • Эктел, В. П. Сонет вăртăнлăхĕ тата вăл Николай Петровский-Теветкел пултарулăхĕнче // Эктел, В. П. Пĕчĕк тĕнче те аслă / В. П. Эктел. – Шупашкар, 2002. – С. 83-87.
  • Эктел, В. П. Феникс : чун тĕпĕнче амаланан вучах // Эктел, В. П. Пĕчĕк тĕнче те аслă / В. П. Эктел. – Шупашкар, 2002. – С. 87-97
  • Афанасьев, П. Теветкель (Петровский) Николай Александрович // Афанасьев, П. Писатели Чувашии / П. Афанасьев. – Чебоксары, 2006. – С. 406-407.
  • Вновь трасса разума зовет нас в путь... // Столица-Ч. – 2002. – 10-16 июля (№ 28). – С. 16.
  • Жирнов, Н. Т. Николай Теветкель (Петровский Николай Александрович) // Жирнов, Н. Т. Ибресинский район / Н. Т. Жирнов, В. Н. Жирнов. – Чебоксары, 2004. – С. 149.
  • Жирнов, Н. Т. Николай Теветкель (Петровский Николай Александрович) / Н. Т. Жирнов // Ибресинский район : краткая энцикл. – Чебоксары, 2011. – С. 343.
  • Капитонова, И. Поэт, художник, переводчик / И. Капитонова // Наше слово (Мариинско-Посад. р-н). – 2007. – 18 июля. – С. 2.
  • Кузнецов, Г. Творческий мир Николая Теветкеля / Г. Кузнецов // За победу (Ибресинский р-н). – 2012. – 11 июля (№ 88). – С. 3.
  • Скворцова, О. В. Мотив пути в лирике Н. Теветкеля / О. В. Скворцова // Науч.-информ. вестн. докторантов, аспирантов, студентов. – 2009. – № 2 (14). – С. 162-165.
  • Ставский, М. Сонетом дышит и живет / М. Ставский // Лик. – 2008. – № 4. – С. 155-157.
  • Теветкел, Н. Небытие, входящее в реальность / Н. Теветкел // Республика. – 2001. – 8 авг. (№ 62-63). – С. 5.
  • Теветкель, Н. А. Ствол жизни : венок сонетов / Н. А. Теветкель ; перевод Е. Самченко // Лик. Литература. Искусство. Культура. – 2011. – № 1. – С. 78-83.
  • Трофимов, Г. Ф. Петровский Николай Александрпович (Теветкель) / Г. Ф. Трофимов // Краткая чувашская энциклопедия. – Чебоксары, 2001. – С. 266.
  • Федоров, Г. И. Теветкель (Петровский) Николай Александрович / Г. И. Федоров // Чувашская энциклопедия. – Чебоксары, 2011. – Т. 4 : Си-Я. – С. 201.
  • Хузангай, А. На кончике луча : (тенюлицо поэта в зеркале сонета) // Хузангай, А. Поиск слова / А. Хузангай. – Чебоксары, 1987. – С. 148-152.
  • Ялгир, П. Теветкель (Петровский) Николай Александрович // Ялгир, П. Литературный мир Чувашии / П. Ялгир. – Чебоксары, 2005. – С. 113.

Каҫӑсем

Темӑпа ҫыхӑннисем

п • с • т
Чăваш Енĕн халăх çыравçисем тата сăвăçисем
Чăваш АССР халăх çыравçи Ильбеков Николай Филиппович (1970) • Агаков Леонид Яковлевич (1974) • Артемьев Александр Спиридонович (1980) • Терентьев Николай Терентьевич (1980) • Алендей Василий Степанович (1983) • Осипов Пётр Николаевич (1984) • Таллеров Лаврентий Васильевич (1988) • Емельянов Анатолий Викторович (1990) • Афанасьев Фёдор Ермилович (Хветӗр Уяр) (1990)
Чăваш АССР халăх сăвăçи Шелепи Николай Иванович (1936) • Элкер Семён Васильевич (1940) • Ухсай Яков Гаврилович (1950) • Хусанкай Пётр Петрович (1950) • Алга Александр Егорович (1970) • Шумков Степан Антонович (1974)
Чăваш ССР халăх сăвăçи Давыдов-Анатри Василий Иванович (1990)
Чăваш Республикин халăх çыравçи Юхма Михаил Николаевич (1993) • Айхи Геннадий Николаевич (1994) • Краснов Георгий Васильевич (2003) • Гордеев Денис Викторович (2008) • Павлов Сергей Лукиянович (2013) • Кипеч Анатолий Ильич (2016)
Чăваш Республикин халăх сăвăçи Ефимов Георгий Андреевич (1996) • Галкин Александр Алексеевич (1997) • Афанасьев Порфирий Васильевич (1998) • Сементер Юрий Семёнович (1999) • Туркай Валерий Владимирович (2003) • Исмуков Николай Аверкиевич (2008) • Сарпи Раиса Васильевна (2021) • Асамат Светлана Васильевна (2021) • Теветкел Николай Александрович (2022)

Категорисем