Вырӑсла версиЯтарлӑ проектсем
Чӗлхе суйла
РУВИКИ ҪИНЧЕН

Таллеров Лаврентий Васильевич

Лаврентий Васильевич Таллеров (1929 ҫулхи кӑрлачӑн 27-мӗшӗ, Нӗркеҫ, Комсомольски районӗ, Чăваш Автономиллĕ Социализмлă Совет Республики, Раççей Федерациллĕ Социализмлă Совет Республики, СССР — 2013 ҫулхи пушӑн 15-мӗшӗ, Шупашкар, Чӑваш Республики — Чӑваш Ен, Раҫҫей Федерацийӗ) — чӑваш совет тата Раҫҫей прозаикӗ, публицисчӗ, очеркӑҫи, куҫаруҫи, журналисчӗ. Чӑваш АССР халӑх ҫыравҫи (1988), Чӑваш АССР тава тивӗҫлӗ культура ӗҫченӗ (1981), С. В. Эльгер ячӗллӗ Республикӑри журналист премин лауреачӗ (1974), СССР Ҫыравҫисен пӗрлешӗвӗн членӗ (1976)[1][2]. 35 ҫул ытла чӑваш хаҫачӗсемпе журналӗсенче ӗҫленӗ; 1985–1989 ҫулсенче литература-искусство журналӗн «Тӑван Атӑл» тӗп редакторӗ пулнӑ[2][3].

Пурнӑҫӗпе ӗҫӗ-хӗлӗ

Лаврентий Васильевич Таллеров 1929 ҫулхи кӑрлачӑн 27-мӗшӗнче Чӑваш АССРӗн Комсомол районӗнчи Нӗркеҫ ялӗнче (халь — Чӑваш Республики) ҫуралнӑ[1][2][4].

Елабугӑри библиотека техникумне вӗренсе пӗтернӗ[2][5].

1951–1952 ҫулсенче Комсомол районĕнчи ВЛКСМ район комитечӗн аппаратӗнче ӗҫленӗ[2]. Лаврентий Васильевич Таллеров пичетре 35 ҫул ытла ӗҫленӗ, район хаҫачӗн литература сотрудникӗпе редакторӗ пулса республикӑри литература-искусство журналӗн тӗп редакторӗ таран ҫитнӗ[5][2].

Комсомол район хаҫачӗн «Октябрь ялавӗ» редакцийӗнче 1952 ҫултан ӗҫлеме пуҫланӑ: 1956 ҫулччен ответственнӑй секретарь, 1956–1969 ҫулсенче редактор пулнӑ[1]. 1962–1965 ҫулсенче Чӑваш АССР Министрсен Канашӗнчи телевиденипе радиопашкӑру комитечӗн Батырев кустӗнчи харпӑр корреспонденчӗ пулнӑ[2], Чӑваш радиовӗн корреспонденчӗ те пулса ӗҫленӗ[1][4].

1969 ҫултан 1977 ҫулччен «Коммунизм ялавӗ» (халĕ «Хыпар») республика хаҫачӗн редакцийӗнче культура, литература тата ӳнер уйрӑмӗн ертӳҫи пулнӑ[2]. Чӑваш Республикин Наци библиотекин Литература карттинчи хыпарсем тӑрӑх, редакцире ӗҫ 1979 ҫулччен тӑсӑлнӑ[1].

«Тӑван Атӑл» литература-искусство журналӗн редакцийӗнче ответственнӑй секретарь, тӗп редакторӑн ҫумӗ тата тӗп редактор пулса ӗҫленӗ; АО «Чӑваш кӗнеке издательстви» биографи хыпарӗнче ӗҫ тапхӑрӗ 1977–1989 ҫулсем тесе кӑтартнӑ[2], Литература карттинче вара — 1979–1989 ҫулсем[1]. Икӗ ҫӑлкусра та Таллеров тӗп редактор пулнине 1985–1989 ҫулсенче кӑтартнӑ[2][1][3].

2013 ҫулхи пушӑн 15-мӗшӗнче Шупашкарта вилнӗ[1][2].

Пултарулӑх

Лаврентий Таллеровӑн пӗрремӗш калавӗ 1956 ҫулта чӑваш сатира журналӗнче «Капкӑн» пичетленнӗ[1][5]. Литература критикӗ Фёдор Козлов каланӑ тӑрӑх, Таллеров литература килӗҫлӗхне прозаикпа публицист пулса кӗскӗ очерксемпе критикӑлла статьисемпе пӗтӗмлетнӗ[6]. Таллеровӑн 1970–1980-мӗш ҫулсенчи прозӗ, ҫав критик шухӑшӗпе, ытларах истори темипе ҫырнӑ[6].

1965 ҫулта Шупашкарта уйрӑм изданипе «Ӗҫченсем» очерксен тата калавсен кӗнеки тухнӑ[2][7]. Чӑваш кӗнеке издательствинче 1979 ҫулта «Сӑпка юрри» повеҫсен, калавсен тата очерксен пуххи кӑларнӑ[7], унта «Пысӑк тӗнчери пӗчӗк чун» повеҫ кӗнӗ[7].

Таллеровӑн уйрӑм кӗнекисем шутне «Юхать юханшыв» (1978) пуххи, «Эрхип мӑнукӗ Эрхип» (1992) повеҫӗ, «Шеремет» (2003) романӗ, роман, повеҫсемпе калавсем «Майра» (2006), роман, повеҫсемпе автобиографи очеркӗсем «Ыр-хаяр» (2014, вилнӗ хыҫҫӑн кӑларнӑ) кӗреҫҫӗ[2][7]. Ҫыравҫӑн ытти изданисем — «Хурӑн шывӗ», «Ҫӑлтӑр витӗр ҫул курӑнать», «Хӗвелҫаврӑнӑш — ылтӑн ҫӳҫ», «Омежник — трава болотная», «Савнӑ Самиле»[1][5]. Вырӑсла 1989 ҫулта куҫарса «Звезда путеводная» романӗ кӑларнӑ[7][6].

Каяраххи ҫулсенче Таллеров «Лаша каҫанӗ», «Шавласа ҫулҫӑ тӑкӑнать» повеҫсене тата «Йӗркеллӗ ҫын асапӗсем» романа кӑларнӑ[1][8].

Чӑваш ҫыравҫисен — Леонид Агаковӑн, Петр Хузангайӑн, Анатолий Емельяновӑн тата ыттисен пултарулӑхӗ пирки литература-критика статьисен авторӗ[2].

Литература критикӗ Фёдор Козлов шухӑшӗпе, Таллеров прозинче геройсен характерӗсем нумай енлӗ сӑнарланнӑ, текстсем чӑваш ваттисен сӑмахӗсемпе, калаçăвӗсемпе тата этнографи деталӗсемпе тулнӑ[5][6]. «Звезда путеводная» романӗ чӑваш халӑхӗн пурнӑҫне Пӗрремӗш Тӑнӑҫлӑх вӑрҫин ҫулӗсенче тата 1917 ҫулхи революци умӗн кӑтартать, унта эпизодлӑ персонажсем пулса чӑн пурӑннӑ ҫынсем — эсер-максималист Тимофей Николаев (Хури), сутуҫи Николай Абалымов, Цивиль уесӗн исправникӗ Владимир Лохвицкий, ҫыравҫӑпа историк Николай Арцыбышев тӑваҫҫӗ[6].

Чӑваш энциклопедийӗнчи «Литература чувашская» статьинче Таллеровӑн хайлавӗсем Анатолий Емельянов, Геннадий Краснов тата Василий Алендей пултарулӑх шыравӗсемпе пӗр ретра чӑваш прозин ҫав тапхӑрти паллӑ паллисем пулнине палӑртнӑ[9].

Хисепӗсем

  • С. В. Эльгер ячӗллӗ Республикӑри журналист премин лауреачӗ — 1974 ҫул[1][2].
  • Чӑваш АССР тава тивӗҫлӗ культура ӗҫченӗ — 1981 ҫул[1][2].
  • Чӑваш АССР халӑх ҫыравҫи — 1988 ҫул[1][2].
  • «Литература Чӑваш Енӗ: ҫулӗн чи нумай вуланӑ кӗнеки» республика конкурсӗн ҫӗнтерӳҫи «Савнӑ Самиле» кӗнекешӗн — 2009 ҫул[1].
  • Чӑваш наци конгресӗн Хисеп хучӗ — 2009 ҫул[1].
  • Медальсемпе, Чӑваш АССР Аслӑ Канашӗн Президиумӗн Хисеп хучӗсемпе тата СССР Журналисчсен пӗрлешӗвӗн Хисеп хучӗсемпе чысланӑ[2].

Астӑвӑм

2019 ҫулта Шупашкар хулин Калинин районӗнчи Хӗвел микрорайонӗнче ҫыравҫӑ ячӗпе — Писатель Лаврентий Таллеров урамӗ — урам ят панӑ[8][10]. Урам Шупашкар хулин почта пайланӑвӗпе 428003 тата 428028 индексӗсемпе çирӗплетнӗ[11].

2019 ҫулта, ҫыравҫӑн 90 ҫул тултарнӑ май, Чӑваш Республикин Наци библиотеки кӑларнӑ паллӑ тата асӑну датӑсен календарӗнче Таллеров пирки биографи хыпарӗ вырӑн илнӗ[4].

Лаврентий Таллеровӑн пултарулӑхӗ Чӑваш Республикин шкулӗсенче вӗренмелли програмӑсене кӗрет: «Пысӑк тӗнчери пӗр пӗчӗк чун» калавӗ чӑваш литератури программине кӗнӗ[12].

Таллеров прозӗ литература тӗпчевӗсен тата критикӑлла статьясен предметӗ пулса тӑнӑ: унӑн пултарулӑхне Ю. М. Артемьевӑн «Самана чăтлăхĕнче пытарăнакан чăнлăх» статьйӗ «Шӑпа карчӗсем» пуххинче (Шупашкар, 2015), К. Гаврилова «Лаврентий Таллеровпа Василий Белов прозинчи ял тематики» «Тӑван Атӑл» журналӗнче (2014, № 8), В. В. Грузин «Л. Таллеровӑн „Майра“ романӗнчи герой портречӗсен хӑй евӗрлӗхӗ» «Ашмаринские чтения» пуххинче (Шупашкар, 2014), Д. Гордеев «Пӗр ҫулпах утнӑ эпир» «Тӑван Атӑл» журналӗнче (2014, № 1), Г. Уткин «Каҫхи шӑнкӑрав» очеркӗ «Ултӑ портрет» пуххинче (Шупашкар, 2014) тата Г. И. Фёдоров «Лаврентий Васильевич Таллеров: 1929. С любовью к простому человеку» статьйӗ «Писатели» изданире (Шупашкар, 2008) тӗпченӗ[4].

Ӑнлантарусем

  1. ^ 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16 Таллеров Лаврентий Васильевич (выр.). Литературная карта Чувашии. Национальная библиотека Чувашской Республики. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫурлан 13-мӗшӗ.
  2. ^ 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18 Таллеров Лаврентий Васильевич (выр.). АО «Чувашское книжное издательство». Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫурлан 13-мӗшӗ.
  3. ^ 1, 2 Наши издания. «Тӑван Атӑл» (выр.). Издательский дом «Хыпар» (8 ҫӗртмен 2017). Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫурлан 13-мӗшӗ.
  4. ^ 1, 2, 3, 4 Ҫулталӑк кӗнеки = Календарь года: 2019 (выр.). Национальная библиотека Чувашской Республики. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫурлан 13-мӗшӗ.
  5. ^ 1, 2, 3, 4, 5 Фёдор Козлов. Повести Таллерова: простые истории о важном (выр.). Советская Чувашия. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫурлан 13-мӗшӗ.
  6. ^ 1, 2, 3, 4, 5 Фёдор Козлов. Мысли — как звёзды. Они рассыпаны на страницах (выр.). Советская Чувашия (1 авӑнӑн 2022). Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫурлан 13-мӗшӗ.
  7. ^ 1, 2, 3, 4, 5 Таллеров Лаврентий Васильевич. Произведения (выр.). Литературная карта Чувашии. Национальная библиотека Чувашской Республики. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫурлан 13-мӗшӗ.
  8. ^ 1, 2 улица Таллерова — Чебоксары (выр.). CHEB.ru (18 раштавӑн 2024). Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫурлан 13-мӗшӗ.
  9. ^ Литература чувашская (выр.). Чувашская энциклопедия. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫурлан 13-мӗшӗ.
  10. ^ Улица Писателя Лаврентия Таллерова, 28 в Чебоксарах (выр.). Cheboksary.ginfo.ru. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫурлан 13-мӗшӗ.
  11. ^ Почтовый индекс улица писателя Лаврентия Таллерова, г. Чебоксары (выр.). Кодификатор. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫурлан 13-мӗшӗ.
  12. ^ Рабочая программа по учебному предмету «Чувашская литература» (выр.). Министерство образования и молодёжной политики Чувашской Республики. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫурлан 13-мӗшӗ.

Вуламалли

  • Фёдоров Г. И. Таллеров Лаврентий Васильевич // Чувашская энциклопедия. — Чебоксары: Чувашское книжное издательство, 2011. — Т. 4: Си—Я. — С. 180.
  • Афанасьев П. Таллеров Лаврентий Васильевич // Афанасьев П. Писатели Чувашии. — Чебоксары, 2006. — С. 395–396.
  • Григорьев В. Я. Таллеров Лаврентий Васильевич // Энциклопедия Комсомольского района. — Чебоксары, 2009. — С. 581–582.
  • Фёдоров Г. И. Лаврентий Васильевич Таллеров: 1929. С любовью к простому человеку // Писатели. — Чебоксары, 2008. — С. 259–268. — (Библиотека Президента Чувашской Республики; т. 6).
  • Артемьев Ю. М. Самана чăтлăхĕнче пытарăнакан чăнлăх // Артемьев Ю. Шӑпа карчӗсем. — Шупашкар, 2015. — С. 128–133.
  • Гаврилова К. Лаврентий Таллеровпа Василий Белов прозинчи ял тематики // Тӑван Атӑл. — 2014. — № 8. — С. 140–143.
  • Гордеев Д. Пӗр ҫулпах утнӑ эпир // Тӑван Атӑл. — 2014. — № 1. — С. 86–90.
  • Грузин В. В. Л. Таллеровӑн «Майра» романӗнчи герой портречӗсен хӑй евӗрлӗхӗ // Ашмаринские чтения. — Чебоксары, 2014. — С. 357–360.
  • Уткин Г. Каҫхи шӑнкӑрав // Уткин Г. Ултӑ портрет: очерксем. — Шупашкар, 2014. — Кн. 3. — С. 14–22.
  • Козлов Ф. Мысли — как звёзды. Они рассыпаны на страницах // Советская Чувашия. — 2022. — 1 сентября.
  • Козлов Ф. Повести Таллерова: простые истории о важном // Советская Чувашия. — 2024.
  • Ҫулталӑк кӗнеки = Календарь года: 2019 / Национальная библиотека Чувашской Республики. — Чебоксары, 2018.

Каҫӑсем

Темӑпа ҫыхӑннисем

п • с • т
Чăваш Енĕн халăх çыравçисем тата сăвăçисем
Чăваш АССР халăх çыравçи Ильбеков Николай Филиппович (1970) • Агаков Леонид Яковлевич (1974) • Артемьев Александр Спиридонович (1980) • Терентьев Николай Терентьевич (1980) • Алендей Василий Степанович (1983) • Осипов Пётр Николаевич (1984) • Таллеров Лаврентий Васильевич (1988) • Емельянов Анатолий Викторович (1990) • Афанасьев Фёдор Ермилович (Хветӗр Уяр) (1990)
Чăваш АССР халăх сăвăçи Шелепи Николай Иванович (1936) • Элкер Семён Васильевич (1940) • Ухсай Яков Гаврилович (1950) • Хусанкай Пётр Петрович (1950) • Алга Александр Егорович (1970) • Шумков Степан Антонович (1974)
Чăваш ССР халăх сăвăçи Давыдов-Анатри Василий Иванович (1990)
Чăваш Республикин халăх çыравçи Юхма Михаил Николаевич (1993) • Айхи Геннадий Николаевич (1994) • Краснов Георгий Васильевич (2003) • Гордеев Денис Викторович (2008) • Павлов Сергей Лукиянович (2013) • Кипеч Анатолий Ильич (2016)
Чăваш Республикин халăх сăвăçи Ефимов Георгий Андреевич (1996) • Галкин Александр Алексеевич (1997) • Афанасьев Порфирий Васильевич (1998) • Сементер Юрий Семёнович (1999) • Туркай Валерий Владимирович (2003) • Исмуков Николай Аверкиевич (2008) • Сарпи Раиса Васильевна (2021) • Асамат Светлана Васильевна (2021) • Теветкел Николай Александрович (2022)
п • с • т
«Тăван Атăл» журналăн тĕп редакторĕсем

Категорисем