Вырӑсла версиЯтарлӑ проектсем
Чӗлхе суйла
РУВИКИ ҪИНЧЕН

Сидорова Ефросиния Сергеевна

Сидорова Ефросиния Сергеевна (1930 ҫулхи нарӑсӑн 16-мӗшӗ, Тури Упакасси, Сӗнтӗрвӑрри районӗ, Чăваш Автономиллĕ Социализмлă Совет Республики, Раççей Федерациллĕ Социализмлă Совет Республики, СССР — 2018 ҫулхи утӑн 30-мӗшӗ, Шупашкар, Чӑваш Республики — Чӑваш Ен, Раҫҫей Федерацийӗ) — фольклор тӗпчевҫи, филологи ӑслӑлӑхӗсен кандидачӗ (1973), доцент, Чӑваш Республикин вӗрентӗвӗн тава тивӗҫлӗ ӗҫченӗ (1997), К. В. Иванов ячӗлле Чӑваш АССРӗн патшалӑх парнин лауреачӗ (1988)[1].

Пурнăçĕ

1930 çулхи нарăс уйăхĕн 16-мĕшĕнче Чăваш Енĕн Сӗнтӗрвӑрри районӗнчи Тури Упакасси ялĕнче çуралнă.

Чӑваш учительсен институтӗнчен тата И. Я. Яковлев ячӗллӗ Чӑваш патшалӑх педагогика институтӗнчен вӗренсе тухнӑ. Вырӑс чӗлхипе литературине вӗрентекен, Чита педагогика институчӗн аслӑ преподавателӗ, СССР Ӑслӑлӑх Академийӗн Ҫӗпӗрти уйрӑмӗн Байкал леш енчи комплекслӑ ӑслӑлӑхпа тӗпчев институчӗн наука ӗҫченӗ пулса ӗҫленӗ. 1957—1962 ҫулсенче Чӑваш НИИ чӗлхе, литература тата истори ӑслӑлӑх архивне (халӗ Чӑваш патшалӑх гуманитари ӑслӑлӑхӗсен институчӗ) ертсе пынӑ, аслӑ ӑслӑлӑх ӗҫтешӗ, кайран литературӑпа фольклор пайӗн заведующийӗ пулса ӗҫленӗ. 1981—1990 ҫулсенче И. Н. Ульянов ячӗллӗ Чӑваш патшалӑх университетӗнче вӗрентнӗ. 1990—1998 ҫулсенче — Чӑваш патшалӑх гуманитари ӑслӑлӑхӗсен институчӗн литературӑпа фольклор пайӗн аслӑ ӑслӑлӑх ӗҫтешӗ.

Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫин тапхӑрӗнчи чӑваш фольклорне, хальхи вӑхӑтри халӑх пултарулӑхне, йӑла юмахӗсене, такмакӗсене тата ыттине тӗпченӗ.

Фольклорпа литература проблемисемпе 100 ытла ӑслӑлӑх ӗҫӗн авторӗ. Тӗп ӗҫӗсем: «Мифсем. Халапсемпи» (Мифы и легенды), «Сын земли чувашской. Петр Александрович Сидоров», «Чувашские легенды и сказки» тата ыттисем те[1].

Çемье

Ăслăх ĕçĕсем

100 яхăн ăçлав ĕçĕсен авторĕ[2], паллисем:

  • Сидорова, Е С. Чувашская бытовая сказка : 10. 01. 09 — Фольклористика : Автореф. дис. / Е. С. Сидорова. — М., 1973. — 17 с.;
  • Сидорова, Е. С. Сын земли чувашской. Петр Александрович Сидоров : (к 70-летию со дня рождения) / Е. Сидорова. — Чебоксары, 1997. — 52 с.;
  • Чӑваш халӑх сӑмахлӑхӗ. Т. 1 : Юмахсем / пухса хатӗрлекенӗ Е. С. Сидорова; ответлӑ редакторӗ Г. Ф. Юмарт]. — Шупашкар : Чӑваш кӗнеке издательстви, 1973. — 439 с.;
  • Чӑваш халӑх сӑмахлӑхӗ : 6 томпа тухать. — Т. 2 : Юмахсем / пухса хатӗрлекенӗ Е. С. Сидорова ; ответлӑ редакторӗ Г. Ф. Юмарт. — Шупашкар : Чӑваш кӗнеке издательстви, 1976. — 408 с.;
  • Чӑваш халӑх сӑмахлӑхӗ : 6 томпа тухать / [Е. С. Сидорова пухса хатӗрленӗ ; Г. Ф. Юмарт ред.]. — Шупашкар : Чӑваш кӗнеке издательстви, 1984. — Т. 5 : Вак жанрсем / [Е. С. Сидорова ум сӑмахӗ]. — 352 с.;
  • Чӑваш халӑх сӑмахлӑхӗ : 6 томпа тухать. Т. 6, ч. 2. мифсемпе халапсем / пухса хатӗрлекенӗсем И. И. Одюков, Е. С. Сидорова, Г. Ф. Юмарт ; ответлӑ редаторӗ Г. Ф. Юмарт. — Шупашкар : Чӑваш кӗнеке издательстви, 1987. — 447 с.;
  • Чувашские легенды и сказки / пер. с чуваш. Семена Шуртакова ; сост. Е. С. Сидорова ; худож. В. И. Агеев. — Чебоксары : Чувашское книжное издательство, 1979. — 224 с.

Ефросинья Сидорова «Эмине юррисем» пирки

Чăваш культура уçлăхĕнче пĕр вăхăтра хăшпĕр çынсем темĕнле халапла Эмине юрăç тата унăн юррисем пирки калаçма пуçланă. Çак ята тĕнчере чăнах та пурăннă авторсемпе юнашар лартас текенсем те пулнă. Çитменнине тата пĕр çак ятпа çеç çырлахман, ытти чылай çавăн пек ятсем те, юрăхсăр прецедента пула, «канона тухас» хăрушлăхра тăнă. Сидорова Ефросиния Сергеевна çакăн пек лару-тăрăва уççăн та çирĕппĕн сивлекен çынсенчен пĕри пулнă, 1978 çулта ку тĕлĕшпе ятарлă статья пичетлесе кăларнă[3].

Ӑнлантарусем

  1. ^ 1, 2 Т. С. Сергеев. Сидорова Ефросиния Сергеевна (выр.). Чувашская энциклопедия. Чувашский государственный институт гуманитарных наук. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи кӑрлачӑн 22-мӗшӗ.
  2. ^ Юбиляры 2010 г. (16 февраля) Сидорова Ефросиния Сергеевна 2020 ҫулхи нарӑсӑн 15-мӗшӗнче архивланӑ.
  3. ^ ^ Сидорова Е.В. Ĕнтĕ çил çавăрнать: çил çавăрнать («Эмине юррисем» çинчен) // Чăваш литературоведенийĕн ыйтăвĕсем. Тĕпчев ĕçĕсем. 82-мĕш кăларём. Шупашкар: 1978. С. 104–114

Вуламалли

  • Фольклорист Ефросиния Сидорова : биобиблиогр. справ. / Чуваш. гос. ин-т гуманит. наук. — Чебоксары, 1999. — 86 с. : порт., ил.;
  • Абрамов, В. А. Педагогӑн курӑмлӑ каҫалӑкӗ : (Е. С. Сидорова — вӗрентӳпе воспитани ӗҫӗнче) / В. А. Абрамов // Вопросы чувашского литературоведения и критики = Чӑваш литература пӗлӗвӗн тата критикин ыйтӑвӗсем : тезисы, статьи, рецензии, обзоры / В. А. Абрамов. — Чебоксары, 2018. — С. 116-119;
  • Алексеев, О. Тӑван сӑмахлӑх тӗпчевҫи / О. Алексеев // Хыпар. — 2000. — 7 пуш;
  • Васильева, Е. Паллӑ фольклорист / Е. Васильева, А. Сосаева // Ҫилҫунат. — 2001. — № 7-9. — С. 31;
  • Васильева, Е. Ӑсти епле, ӗҫӗ те ҫапла / Е. Васильева // Педвузовец. — 2000. — 5 апр.;
  • [Ефросиния Сергеевна Сидорова Чӑваш Республикин тава тивӗҫлӗ ӗҫченӗ вилни ҫинчен] // Хыпар. — 2018. — 3 ҫурла/август. — С. 15 : сӑн ӳкерчӗк;
  • Кириллова, И. Тӑван ӑс-хакӑл туприне куллен пуянлатнӑ тӗпчевҫӗ : [Ефросиния Сергеевна Сидорова фольклор тӗпчевҫи ҫинчен] / И. Кириллова // Хыпар. — 2015. — 20 февраль/нарӑс. — С. 14 : сӑн ӳкерчӗк;
  • Петрова, В. Чӑваш сӑмахлӑхӗн управҫи / В. Петрова // Чӑваш хӗрарӑмӗ. — 2009. — 20-26 ҫӗртме (№ 23). — С. 2;
  • Ильина, Г. Г. Сидорова Ефросиния Сергеевна (1930-2018) / Г. Г. Ильина // Чувашский гуманитарный вестник. — 2018. — № 13. — С. 249-250 : фот.;
  • Никифорова, В. В. Сидорова Ефросиния Сергеевна / В. В. Никифорова // Чувашский гуманитарный вестник. — 2010. — № 5. — С. 241-244;
  • Присуждена Государственная премия : [о присуждении Государственной премии за 1988 год авторскому коллективу за «Собрание чувашского фольклора» в 6 томах] // Советская Чувашия. — 1988. — 31 декабря. — С. 2;
  • Сергеев, Т. С. Сидорова Ефросиния Сергеевна / Т. С. Сидорова // Краткая чувашская энциклопедия. — Чебоксары, 2001. — С. 371;
  • Сергеев, Т. С. Сидорова Ефросиния Сергеевна / Т. С. Сергеев // Чувашская энциклопедия. — Чебоксары, 2011. — Т. 4 : Си-Я. — С. 10;
  • Сидорова Ефросиния Сергеевна // Ученые и сотрудники Чувашского государственного института гуманитарных наук: 1930-2005. — Чебоксары, 2005. — С. 143;
  • Сидорова Ефросиния Сергеевна // Энциклопедия Мариинско-Посадского района. — Чебоксары, 2023. — С. 461;
  • Ялгир, П. Сидорова Ефросиния Сергеевна / П. Ялгир // Литературный мир Чувашии / П. Ялгир. — Чебоксары, 2005. — С. 128.

Каçăсем

Категорисем