Фёдоров Ревель Фёдорович

1946—1950 тата 1954—1955 ҫулсенче Шупашкарти ӳнер училищинче вӗреннӗ. Унта вӑл Е. Е. Бургулов, И. Т. Григорьев, Р. М. Ермолаева, В. С. Гурин, Н. К. Сверчков патӗнче пӗлӳ илнӗ (1950—1953 ҫулсенче вӗренӳ вӑхӑтлӑха чарӑнса тӑни Совет ҫарӗнче хӗсметре пулнипе ҫыхӑннӑ). Училище хыҫҫӑн 1955—1957 ҫулсенче Калининград хулинчи 22-мӗш вӑтам шкулта ӳнерпе черчени вӗрентекенӗ пулса ӗҫленӗ. 1963 ҫулта Харьковри ӳнер институчӗн станоклӑ графика факультетне вӗренсе пӗтернӗ. 1963—1964 ҫулсенче Чӑваш кӗнеке издательствинче аслӑ ӳнер редакторӗ пулса ӗҫленӗ.

1964—2009 ҫулсенче И. Я. Яковлев ячӗллӗ Чӑваш патшалӑх педагогика институтӗнче вӗрентнӗ (1980 ҫултанпа — доцент, 1969—1973 ҫулсенче — ӳнер теорийӗпе историйӗн кафедра заведующийӗ, 1989—2003 ҫулсенче — живопись кафедрине ертсе пынӑ, 1994 ҫултанпа — профессор).

1967 ҫултанпа — СССР Художниксен союзӗн членӗ.

1972—1977 ҫулсенче РСФСР Художниксен союзӗн правлени членӗ пулса тӑнӑ; 1972, 1981 тата 1987 ҫулсенче — Правлени секретарӗ. 1975 ҫултанпа — Чӑваш АССР тава тивӗҫлӗ художникӗ, 1980 ҫултанпа — РСФСР тава тивӗҫлӗ художникӗ. 1981—1987, 1991 тата 2000 ҫулсенче — Чӑваш Ен художниксен союзӗн правлени председателӗ. 1982—1987 ҫулсенче — СССР Художниксен союзӗн правлени членӗ.

1986 ҫултанпа — РСФСР халӑх художникӗ.

1986 ҫулта К. В. Иванов ячӗллӗ Чӑваш АССР Патшалӑх премийӗн лауреачӗ пулса тӑнӑ.

2003 ҫулта ӑна Раҫҫей ӳнер академийӗн(выр.)чăв. ылтӑн медалӗпе тата Академин «Достойному» медалӗпе, ҫавӑн пекех литература тата ӳнер енӗпе Чӑваш Республикин Патшалӑх премийӗпе чысланӑ. 2009 ҫултанпа — чӑн член, 2011 ҫултанпа — Раҫҫей ӳнер академийӗн президиум членӗ. 2011 ҫулта Чӑваш наци вулавӑшӗнче Ревель Фёдорович Фёдорова халалласа кӑларнӑ кӗнеке презентацийӗ иртнӗ^[5].

2022 ҫулхи юпан 30-мӗшӗнче вилнӗ^[6].

Художникӑн малтанхи тапхӑрӗнче «хаяр стиль» витӗмӗ курӑнать, ҫав вӑхӑтрах унӑн хӑйне евӗрлӗ пултарулӑхӗ те палӑрать. Ку ҫак ӗҫсенче лайӑх курӑнать: «Ҫурҫӗр ҫыннисем» (1963, 1966) линогравюра ярӑмӗ тата ун вӑхӑтӗнчи ӗҫ кунӗсене халалланӑ «Ҫеҫпӗл» (1968) картини. Ун хыҫҫӑнхи картинисенче Фёдоров хальхи вӑхӑтри паллӑ пулӑмсене сӑнарланӑ: космоса алла илни — «Шуршӑлти уяв» (1974) тата «XX ӗмӗрхи Икар» (1974); промышленность предприятийӗсене хӑпартасси тата газ пӑрӑхӗсене хывасси — «Улшӑну. Тракторстройне», «Трасса», «Трассӑри интервью» (1982); ял хуҫалӑхӗнчи ӗҫ — «Ҫӑкӑр ҫинчи фреска» (1985). Ҫак тапхӑрти чылай картинисенче портретпа пейзажа пӗрлештерни тӗл пулать, сӑрӑсен гамми фреска ӳнерне(выр.)чăв. аса илтерет.

1980-мӗш ҫулсен вӗҫӗнче художник Чӑваш Ен ҫыннисене халалланӑ чылай картина ҫырнӑ: «Г. Хирбю композитор портречӗ» (1985), «Сӑнав. К. В. Ивановпа Нарспи» (1987), «Ҫеҫпӗл. Пурнӑҫӑм, мӗнле сӑртсем хыҫӗнче…» (1989), В. Родионова портречӗ (1989). XX ӗмӗр вӗҫӗнче — XXI ӗмӗр пуҫламӑшӗнче Фёдоров философилле тата историлле темӑсене тишкернӗ. «Каин сулланчӑкӗ» (1998) — этемлӗх трагедине кӑтартакан картина.

2000 ҫулсен пуҫламӑшӗнче сӑррисем ҫӗнелсе пынӑ, ҫӗнӗ пластика структури палӑрнӑ. Художник истори, халаплӑх, тӗн темисемпе картинисем ҫырнӑ: «Ева» (2001), «Антигона» (2003), «Ҫилпе кайнӑскерсем. Силпи» тата «Раҫҫей юписем Раҫҫей суранӗсем пек» ярӑмри «Хӗреслӗ çул» (2005), «Кентавр туя килни» (2008). Фёдоров хӑйӗн ӗҫӗсенче наци мотивӗсене, авалхи вырӑс живопись канонӗсене тата Антикӑпа Ренессанс тапхӑрӗнчи классика тӗслӗхӗсене пӗрлештернӗ.

1987—1991 ҫулсенче — РСФСР Художниксен союзӗн правлени секретарӗ; 1993—2010 ҫулсенче — Раҫҫей Художниксен союзӗн правлени секретарӗ.

1995 ҫултанпа — Чӑваш Республикин Инженерпа технологи академийӗн чӑн членӗ, 1996 ҫултанпа — Чӑваш наци ӑслӑлӑхпа ӳнер академийӗн чӑн членӗ. 1997 ҫулта — Халӑх промышленноҫӗпе ӳнер ремеслисен ассоциацийӗн президенчӗ.

1999 ҫултанпа — Петр ӑслӑлӑхпа ӳнер академийӗн членӗ, 2000 ҫултанпа — Тӗнчери информатизаци академийӗн членӗ.

Пултарулӑх ӗҫӗсем Патшалӑх Вырӑс музейӗн, Чӑваш патшалӑх ӳнер музейӗн, Мускаври хальхи ӳнер музейӗн, Харьковри патшалӑх ӳнер музейӗн, С. Д. Эрьзя ячӗллӗ Мордва республикин ӳнер музейӗн, Ҫӗнӗ Шупашкарти ӳнер музейӗн (Чӑваш Республики), Чикмери культурӑпа истори музей комплексӗн (Мари Эл Республики), А. С. Пушкинӑн «Болдино» патшалӑх литературӑпа мемориал тата ҫутҫанталӑк музей-заповедникӗн (Чулхула облаҫӗ), Етӗрне хулинчи ӳнер галерейин (Чӑваш Республики) пуххисенче упранаҫҫӗ^[7].

1-мӗш хула масарӗн Хисеплӗ аллейинче пытарнӑ^[8].

Ывӑлӗ — Фёдоров Александр Ревельевич (1965 ҫ.ҫ.), Раҫҫей художникӗ, Раҫҫей ӳнер академийӗн член-корреспонденчӗ (2018).

• «Тӑван ҫӗршыв умӗнчи тава тивӗҫлӗ ӗҫсемшӗн» орден медалӗн II степенӗ;
• К. В. Иванов ячӗллӗ Чӑваш АССР Патшалӑх премийӗ (1986);
• Раҫҫей ӳнер академийӗн ылтӑн медалӗ (2002);
• Литература тата илемлӗх енӗпе Чӑваш Республикин Патшалӑх премийӗ (2003);
• «Чӑваш Республики умӗнчи тава тивӗҫлӗ ӗҫсемшӗн» орден (2009);
• Иван Яковлев ячӗллӗ Пӗтӗм Раҫҫейри преми (2013);
• «Чӑваш автономи облаҫне йӗркеленӗренпе 100 ҫул» астӑвӑм медалӗ (2020);
• Чӑваш Республикин хисеплӗ гражданинӗ (2020);
• И. Н. Ульянов ячӗллӗ Чӑваш патшалӑх университечӗн хисеплӗ докторӗ.