Вырӑсла версиЯтарлӑ проектсем
Чӗлхе суйла
РУВИКИ ҪИНЧЕН

Краснов-Асли Василий Иванович

РУВИКИ-ре ҫак хушаматлӑ ытти ҫынсем пирки те статьясем пур: Краснов.

Василий Иванович Краснов-Асли (1900 ҫулхи кӑрлачӑн 6-мӗшӗ [18-мӗшӗ], Кипеккасси, Пӑва уесӗ, Раҫҫей империйӗ — 1978 ҫулхи юпан 19-мӗшӗ, Шупашкар, СССР) — совет саманинчи чӑваш ҫыравҫи, общество тата политика ӗҫченӗ. Вӑл СССР писателӗсен пӗрлӗхӗн членӗ (1934), Чӑваш АССР культурин тава тивӗҫлӗ ӗҫченӗ (1975)[2][3].

Пурнӑҫӗ

1900 ҫулхи кӑрлачӑн 6 (18)-мӗшӗнче Чӗмпӗр кӗпӗрнине кӗрекен Пӑва уесӗнчи Кипеккасси ялӗнче ҫуралнӑ (халӗ Тутарстанӑн Пӑва районӗ)[2]. Вӑл хресчен ҫемйинче ӳснӗ. Вунвиҫӗ ҫултан пуҫласа Донбасс шахтисенче вагон тӗртекен тата забойщик пулса ӗҫленӗ[4].

1917 ҫулта РСДРП(б) партине кӗнӗ. 1918—1920 ҫулсенче Граждан вӑрҫине хутшӑннӑ. Вӑл Дон ҫинче ҫапӑҫнӑ, Чӗмпӗрпе Хусана ирӗке кӑларнӑ, Перекопа штурмланӑ[4].

1929 ҫулта Краснов-Асли Я. М. Свердлов ячӗллӗ Коммунистсен университетне вӗренсе пӗтернӗ. 1936 ҫулта Хӗрлӗ профессура институтӗнчен(выр.)чăв. вӗренсе тухнӑ. 1937 тата 1949 ҫулсенче ӑна репрессиленӗ. 1956 ҫулта реабилитациленӗ[2].

1978 ҫулхи юпан 19-мӗшӗнче вилнӗ.

Общество тата политика ӗҫӗсем

1922—1929 ҫулсенче ВЧК тата ОГПУ органӗсенче ӗҫленӗ. Ун хыҫҫӑн парти ӗҫӗсенче пулнӑ. Йӗпреҫ тата Ҫӗрпӳ уес комитечӗсен секретарӗ пулнӑ. ВКП(б) Чӑваш обкомӗн уйрӑм пуҫлӑхӗнче тата ВКП(б) ЦК инструкторӗнче ӗҫленӗ[2][3]. Университет хыҫҫӑн Вӑрнар район комитечӗн секретарӗ пулнӑ[3].

Каярахпа Чӑваш кӗнеке издательствин тӗп редакторӗ пулнӑ. Республика вузӗсенче вӗрентнӗ[3].

Литературӑри ӗҫӗсем

Василий Краснов-Асли пултарулӑх ӗҫне 1920-мӗш ҫулсен вӗҫӗнче пуҫланӑ. Вӑл чӑваш ялӗн пурнӑҫӗ ҫинчен очерксемпе калавсем ҫырнӑ. Пурӗ 29 кӗнеке кӑларнӑ[4].

Унӑн «Шуррисем ҫапӑҫни» (1929), «Улӑпсем» (1929—1934) тата «Тымарсем» (1932—1936) повеҫӗсем паллӑ. Каярахпа вӑл вӗсене пӗрлештерсе «Вутра» роман хайланӑ (1957—1961). «Тӑвалла» романӗнче Чӑваш Енри коллективизаци тата индустриализаци ҫинчен ҫырнӑ[2].

Тӗп хайлавсем

  • «Тӑвалла» (1931)[5];
  • «Пӗр ялтан» (1933)[5];
  • «Вутра» (1961)[5];
  • «Пурнӑҫ шкулӗ» (1963)[5];
  • «Сӳнми хӗвел» (1965)[5].

Наградӑсем

  • Чӑваш АССР культурин тава тивӗҫлӗ ӗҫченӗ (1975)[2];
  • Ленин орденӗ (1967)[3];
  • РСФСР Аслӑ Канаш Президиумӗн Хисеп хучӗ[3];
  • Унӑн ятне Чӑваш АССР-ӗн Ӗҫ Мухтавӗпе Паттӑрлӑх хисеп кӗнекине кӗртнӗ (1970)[3].

Астӑвӑм

Шупашкар хулинче писатель 1958—1968 ҫулсенче пурӑннӑ ҫурт ҫине (Ленин проспекчӗ, 24) 1986 ҫулхи пуш уйӑхӗн 27-мӗшӗнче асӑну хӑми вырнаҫтарнӑ[2].

Ҫемье

Шӑллӗ — Григорий Иванович Краснов-Кӗҫӗнни (1908—1978), чӑваш ҫыравҫи тата куҫаруҫи[2].

Ӑнлантарусем

  1. ^ Большая советская энциклопедия (выр.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
  2. ^ 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8 Краснов-Асли Василий Иванович. Чувашская энциклопедия. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫӑвӑн 8-мӗшӗ. Архивланӑ 2023 ҫулхи юпан 2-мӗшӗ.
  3. ^ 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7 115 лет назад родился Краснов-Асли Василий Иванович. Министерство культуры Чувашской Республики (18 кӑрлачӑн 2015). Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫӑвӑн 8-мӗшӗ. Архивланӑ 2023 ҫулхи ҫӗртмен 1-мӗшӗ.
  4. ^ 1, 2, 3 Тематический вечер «Живи в памяти людской» в Анаткасинской сельской библиотеке. МБУ «Централизованная библиотечная система» Моргаушского района (4 нарӑсӑн 2025). Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫӑвӑн 8-мӗшӗ.
  5. ^ 1, 2, 3, 4, 5 Краснов-Асли, Василий Иванович (писатель). Наследие Чувашии. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫӑвӑн 8-мӗшӗ.

Вуламалли

  • Краснов, Василий Иванович // Литературная энциклопедия : в 11 т. : т. 5 / Отв. ред. Луначарский А. В. ; Отв. секретарь Бескин О. М. — [Б. м.] : Изд-во Ком. Акад., 1931. — Стб. 546. — 784 стб. : ил.
  • Сироткин, М. Я. . — М.: Совет энциклопедийӗ. — Т. 3. Иаков — Лакснесс.

Каҫӑсем

Категорисем