Вырӑсла версиЯтарлӑ проектсем
Сӑна ӗнерлеЧӗлхе суйлаИнформаци
РУВИКИ ҪИНЧЕН

Кубасов Валерий Николаевич

Вале́рий Никола́евич Куба́сов (1935 ҫулхи кӑрлачӑн 7-мӗшӗ, Вязники[d] — 2014 ҫулхи нарӑсӑн 19-мӗшӗ, Мускав) — СССР 18-мӗш лётчик-космонавчӗ тата тӗнчери 40-мӗш космонавт, икӗ хут Совет Союзӗн Паттӑрӗ.

undefined
undefined

Пурнӑҫӗ

Космонавтсен отрядне кӗричченхи ӗҫӗ-хӗлӗ

1935 ҫулхи кӑрлачӑн 7-мӗшӗнче механикпа тӗрлӗ ӗҫ тӑваканӑн ҫемйинче ҫуралнӑ. 1952 ҫулта Вязники хулинчи 2-мӗш вӑтам шкула кӗмӗл медальпе вӗренсе пӗтернӗ. 1958 ҫулта Мускаври авиаци институтне (МАИ), самолёт тӑвакан факультета вӗренсе тухнӑ.

1958 ҫулхи утӑ уйӑхӗнчен пуҫласа — инженер, 1960 ҫулхи раштавран — аслӑ инженер, 1962 ҫулхи юпа уйӑхӗнчен пуҫласа — 1-мӗш ОКБ-ри (Уйрӑм конструктор бюровӗ) 9-мӗш пайӗн ушкӑн пуҫлӑхӗ. Ку пайра вӑл М. К. Тихонравов ертсе пынипе Марс ҫине вӗҫмелли этем вӗҫмелли карап (ТМК) проекчӗпе ӗҫленӗ. 1964 ҫулхи авӑн уйӑхӗнчен — 17-мӗш пайӗн (баллистика пайӗ) ушкӑн пуҫлӑхӗ.

  • 1964 ҫулхи ҫу-ҫӗртме уйӑхӗсенче 1-мӗш ОКБ-ран сӗннӗ 14 кандидат йышӗнче Центрти ҫар ӑслӑлӑх тӗпчев авиаци госпитальне (ЦВНИАГ) медицина тӗрӗслевӗ витӗр тухма янӑ (виҫӗ вырӑнлӑ «Восход» карап ҫинче космонавт-инженер пулса вӗҫме). 1964 ҫулхи ҫӗртме уйӑхӗнче медицина комиссийӗ ӑна ятарлӑ хатӗрленӳ тапхӑрне кӗме ирӗк панӑ, анчах 1964 ҫулхи ҫӗртмен 11-мӗшӗнче мандат комиссийӗ ӑна ушкӑна кӗртме сӗнмен.
  • 1965 ҫулхи утӑ уйӑхӗнче ИМБП-ра (Медицинӑпа биологи проблемисен институчӗ) медицина тӗрӗслевӗнчен тухнӑ, 1-мӗш ОКБ-ри космонавтсен отрядне (халӗ «Энергия» РКК) суйлавӑн пӗтӗм тапхӑрӗнчен ӑнӑҫлӑ тухнӑ 12 инженертан пӗри пулса тӑнӑ.
  • 1966 ҫулхи ҫуркунне ИМБП-ра ҫӗнӗрен тӗрӗслев витӗр тухнӑ, 1966 ҫулхи ҫу уйӑхӗн 23-мӗшӗнче Тӗп конструктор бюровӗн (ЦКБЭМ) мандат комиссине иртнӗ те ЦКБЭМ ӑна космонавт-тӗрӗслевҫӗсен кандидачӗсен пӗрремӗш ушкӑнне кӗртнӗ.

Космонавтсен отрядӗнчи хӗсмет

  • 1966 ҫулхи авӑн — 1968 ҫулхи раштав уйӑхӗсенче «Стыковка» программӑпе «Союз» караппа вӗҫме хатӗрленнӗ, 2-мӗш экипажра Андриян Николаевпа (1968 ҫулхи ҫурла уйӑхӗнче ӑна Анатолий Филипченко улӑштарнӑ) тата Виктор Горбаткопа пӗрле ӗҫленӗ.
  • 1966—1968 ҫулсенче ЦКБЭМ аспирантуринче вӗреннӗ, 1968 ҫултанпа техника ӑслӑлӑхӗсен кандидачӗ, 1968 ҫулхи ҫу уйӑхӗнчен — 731-мӗш пайӑн космонавт-тӗрӗслевҫи. 1968 ҫулхи пуш уйӑхӗнчен КПСС пайташӗ. 1969 ҫулхи ҫӗртме уйӑхӗнчен — аслӑ ӑслӑлӑх ӗҫченӗ.
  • 1969 ҫулхи кӑрлачӑн 5-мӗшӗнче «Союз-5» карап вӗҫсе хӑпарнӑ чухне Алексей Елисеев бортинженерӑн дублёрӗ пулнӑ.
  • 1969 ҫулхи нарӑс уйӑхӗнчен пуҫласа виҫӗ пилотлӑ карап вӗҫевӗн программипе «Союз-6» карапӑн пӗрремӗш экипажӗн бортинженерӗ пулма хатӗрленнӗ.

1-мӗш космос вӗҫевӗ

1969 ҫулхи юпан 11-мӗшӗнчен пуҫласа 16-мӗшӗччен «Союз-6» карапӑн бортинженерӗ пулса Г. С. Шонинпа пӗрле вӗҫнӗ. Ку вӑл тӗнчере пӗрремӗш хут виҫӗ карап («Союз-6», «Союз-7», «Союз-8») ушкӑнпа вӗҫес программӑпа иртнӗ.
Вӗҫев вӑхӑтӗнче тӗнчере пӗрремӗш хут Е. О. Патон ячӗллӗ Электросварка институтӗнче хатӗрленӗ аппаратурӑпа космосра сварка ӗҫӗсене тунӑ. Йыхрав ячӗ: «Антей-2». Вӗҫев тӑршшӗ: 4 талӑк та 22 сехет те 42 минут та 47 ҫеккунт.

  • 1969 ҫулхи раштавӑн 4-мӗшӗнчен — космонавт-инструктор, 3-мӗш класлӑ космонавт-тӗрӗслевҫӗ.
  • 1970 ҫулхи авӑнӑн 18-мӗшӗ — 1971 ҫулхи пушӑн 20-мӗшӗнче «Салют-1» ДОС (Дулӑм орбита станцийӗ) ҫине 1-мӗш экспедици программипе вӗҫме хатӗрленнӗ, 2-мӗш экипажӑн бортинженерӗ пулнӑ (Леоновпа тата Колодинпа пӗрле).
  • 1971 ҫулхи акан 23-мӗшӗнче «Союз-10» карапӑн бортинженерӗн Елисеевӑн дублёрӗ пулнӑ.
  • 1971 ҫулхи акан 27-мӗшӗ — ҫӑвӑн 27-мӗшӗнче «Салют-1» ҫине 1-мӗш экспедици программипе вӗҫме «Союз-11» карапӑн тӗп экипажӗн бортинженерӗ пулма хатӗрленнӗ (Леоновпа тата Колодинпа пӗрле).
  • 1971 ҫулхи ҫӗртмен 4-мӗшӗнче Патшалӑх комиссийӗ тӗп экипажа вӗҫеврен хӑтарнӑ, мӗншӗн тесен В. Н. Кубасовӑн ӳпкинче тӗттӗм вырӑн тупнӑ (каярахпа ку ӳсентӑран ҫеҫкисенчен пулнӑ ҫӑмӑл аллерги пулни палӑрнӑ).
    Вӗсен вырӑнне дублёрсен экипажӗ (Георгий Добровольский, Владислав Волков, Виктор Пацаев) вӗҫнӗ, вӗсем ҫӗртмен 30-мӗшӗнче Ҫӗр ҫине таврӑннӑ чухне пурте вилнӗ.
  • 1971 ҫулхи юпан 10-мӗшӗ — 1972 ҫулхи ҫӑвӑн 24-мӗшӗнче «Салют-2» ДОС ҫине 1-мӗш экспедицин пӗрремӗш экипажӗн бортинженерӗ пулма хатӗрленнӗ. 1972 ҫулхи утӑн 29-мӗшӗнче станцийӗ орбитӑна хӑпарнӑ чухне вӗҫтерсе яракан «Протон» ракета аварине лекнипе вӗҫеве пӑрахӑҫланӑ.
  • 1972 ҫулхи ҫурла-авӑн уйӑхӗсенче ҫӗнӗ «Сокол-К» скафандрсене тӗрӗслеме автономлӑ вӗҫеве хатӗрленнӗ. Этемлӗ вӗҫеве пӑрахӑҫланӑ, карапа ҫынсӑр вӗҫтернӗ.
  • 1972 ҫулхи юпан 25-мӗшӗ — 1973 ҫулхи акан 10-мӗшӗнче «Салют-3» ҫине 1-мӗш экспедицин бортинженерӗ пулма хатӗрленнӗ. 1973 ҫулхи ҫу уйӑхӗнче станцийӗ орбитӑра аварине лекнипе вӗҫеве пӑрахӑҫланӑ.
  • 1973 ҫулхи ҫу уйӑхӗнчен пуҫласа 1975 ҫулхи ҫӗртмеччен «Союз — Аполлон» программипе пӗрремӗш экипаж бортинженерӗ пулма хатӗрленнӗ.
  • 1975 ҫулхи кӑрлачӑн 1-мӗшӗнчен — «Энергия» ӐПП (НПО) тӗп конструктор бюровӗн 111-мӗш пайӗн 3-мӗш класлӑ инструктор-космонавт-тӗрӗслевҫӗ.

2-мӗш космос вӗҫевӗ

1975 ҫулхи утӑн 15-мӗшӗнчен 21-мӗшӗччен «Союз-19» карапӑн бортинженерӗ пулса Алексей Леоновпа пӗрле пӗрремӗш тӗнчери космос вӗҫевӗн программипе вӗҫнӗ.
Вӗҫев вӑхӑтӗнче историре пӗрремӗш хут тӗрлӗ ҫӗршывсен — СССР тата АПШ — карапӗсене ҫыхӑнтарнӑ (икӗ карап пӗрлешнӗ вӑхӑт 46 сехет тӑсӑлнӑ) тата «Аполлон» карап экипажӗпе — Томас Стаффордпа, Вэнс Брандпа тата Дональд Слейтонпа — орбитӑра пӗрле ӗҫленӗ. Йыхрав ячӗ: «Союз-2». Вӗҫев тӑршшӗ: 5 талӑк та 22 сехет те 30 минут та 51 ҫеккунт.

  • 1977 ҫулхи ҫу уйӑхӗн 5-мӗшӗнчен — «Энергия» ӐПП тӗп конструктор бюровӗн 110-мӗш пай пуҫлӑхӗ, 2-мӗш класлӑ инструктор-космонавт-тӗрӗслевҫӗ.
  • 1977 ҫулхи ҫурлан 22-мӗшӗ — 1978 ҫулхи ҫӗртмен 9-мӗшӗнче совет-поляк 2-мӗш экипажӗн командирӗ пулма хатӗрленнӗ («Салют-6» станцине ҫитес экспедици). Унпа пӗрле Зенон Янковский пулнӑ.
  • 1978 ҫулхи ҫӗртмен 27-мӗшӗнче «Союз-30» карапӑн командирӗн Пётр Климукӑн дублёрӗ пулнӑ.
  • 1978 ҫулхи чӳкӗн 20-мӗшӗ — 1979 ҫулхи ҫӑвӑн 18-мӗшӗнче «Салют-6» ҫине ҫитес программӑпе совет-венгр 1-мӗш экипажӗн командирӗ пулма хатӗрленнӗ (Берталан Фаркашпа пӗрле). Анчах «Союз-33» карап ҫинчи двигатель аварине лекнипе вӗҫеве каяраха куҫарнӑ. Ҫавна пула вӑл малалла хатӗрленме тытӑннӑ.

3-мӗш космос вӗҫевӗ

1980 ҫулхи ҫу уйӑхӗн 26-мӗшӗнчен ҫӗртмен 3-мӗшӗччен «Союз-36» карапӑн командирӗ пулса Берталан Фаркашпа пӗрле совет-венгр программипе вӗҫнӗ. Орбитӑра «Салют-6» станцийӗнчи тӗп экспедици экипажӗпе — Леонид Поповпа тата Валерий Рюминпа — ӗҫленӗ. Йыхрав ячӗ: «Орион-1». Вӗҫев тӑршшӗ: 7 талӑк та 20 сехет те 45 минут та 44 ҫеккунт.

Статистика[3]
# Старт карапӗ Старт, UTC Экспедици Анса ларни карап Анса ларни, UTC Вӗҫев тӑршшӗ Уҫӑ космоса тухни Уҫӑ космосри вӑхӑт
1 Союз-6 11.10.1969, 11:10 Союз-6 Союз-6 16.10.1969, 09:52 04 талӑк 22 сехет 42 минут 0 0
2 Союз-19 15.07.1975, 12:20 Союз-19, Аполлон-21 Союз-19 21.07.1975, 10:50 05 талӑк 22 сехет 30 минут 0 0
3 Союз-36 26.05.1980, 18:20 Союз-36, Салют-6 (5П) Союз-35 03.06.1980, 15:06 07 талӑк 20 сехет 45 минут 0 0
18 талӑк 17 сехет 57 минут 0 0

Космонавт пулнӑ май:

  • 1981 ҫулхи утӑн 7-мӗшӗнче — комплекс ертӳҫин ҫумӗ пулма пуҫланӑ.
  • 1982 ҫулхи кӑрлачӑн 1-мӗшӗнче — 29-мӗш хӗсмет (космонавт-тӗрӗслевҫӗсене хатӗрлесси) ертӳҫине лартнӑ.
  • 1987 ҫулхи ҫӗртмен 12-мӗшӗнче — 5-мӗш комплекс ертӳҫин ҫумӗ пулма куҫнӑ.
  • 1989 ҫулхи раштавӑн 29-мӗшӗнче — 5-мӗш уйрӑм пуҫлӑхӗн ҫумне лартнӑ, 1-мӗш класлӑ инструктор-космонавт-тӗрӗслевҫӗ ятне панӑ.
  • 1993 ҫулхи чӳкӗн 3-мӗшӗнче — ӗҫ стажӗпе пенсие тухнине пула космонавтсен отрядӗнчен кӑларнӑ.

Малалли ӗҫӗ-хӗлӗ

  • 1993 ҫулхи раштавӑн 6-мӗшӗнчен — «Энергия» ӐПП тӗп конструктор бюровӗн 5-мӗш уйрӑм ертӳҫин ҫумӗ.
  • 1997 ҫулхи чӳкӗн 28-мӗшӗнчен — «Энергия» РКК ӑслӑлӑх консультанчӗ, 887-мӗш пай.

2014 ҫулхи нарӑсӑн 19-мӗшӗнче инсульта пула вилнӗ[4][5]. Нарӑсӑн 22-мӗшӗнче Мускаври Троекурово масарӗнче пытарнӑ[6].

Класӗпе ҫитӗнӗвӗсем

  • 3-мӗш класлӑ космонавт-тӗрӗслевҫӗ (12.04.1969).
  • 2-мӗш класлӑ космонавт-тӗрӗслевҫӗ (08.01.1975).
  • 1-мӗш класлӑ космонавт-тӗрӗслевҫӗ (17.07.1980).

Хисепӗсем

  • Икӗ хут Совет Союзӗн Паттӑрӗ (1969 ҫулхи юпан 22-мӗшӗнче тата 1975 ҫулхи утӑн 22-мӗшӗнче);
  • Виҫӗ Ленин орденӗ (1969, 1975, 1980);
  • «Космоса алла илнӗ ӗҫри тава тивӗҫлӗ ӗҫсемшӗн» медаль (2011 ҫулхи акан 12-мӗшӗнче) — космос уҫлӑхне тӗпчес, алла илес тата усӑ курас ӗҫри тава тивӗҫлӗ ӗҫсемшӗн, нумай ҫул тӳрӗ кӑмӑлпа ӗҫленӗшӗн, пӗрлӗхӗн хастар ӗҫӗ-хӗлӗшӗн[7];
  • Венгри Халӑх Республикин Паттӑрӗ (1980)[8];
  • Раҫҫей Федерацийӗн Президенчӗн Тав ҫырӑвӗ (1996 ҫулхи акан 9-мӗшӗнче) — Тӑван ҫӗршыв космонавтикине аталантарас ӗҫе пысӑк пай кӗртнӗшӗн[9];
  • СССР тава тивӗҫлӗ спорт мастерӗ (1969).

Пӗрлӗх чыславӗсем

  • СССР ӐА К. Э. Циолковский ячӗллӗ ылтӑн медаль;
  • «Ӑслӑлӑха аталантарас ӗҫри тата этемлӗх умӗнчи тава тивӗҫлӗхшӗн» ылтӑн медаль (Чехословаки);
  • «Халӑх техники» медаль (Югослави);
  • ФАИ Ю. А. Гагарин ячӗллӗ ылтӑн медаль;
  • СССР космонавтика федерацийӗн Ю. А. Гагарин медалӗ;
  • СССР космонавтика федерацийӗн С. П. Королёв академикӑн медалӗ (1976);
  • «Тӑван ҫӗршыв мухтавӗшӗн» наци премийӗн лауреачӗ («Раҫҫей мухтавӗ» номинацире, 2008);
  • II степеньлӗ «Тӑван ҫӗршыв мухтавӗшӗн» орден (2008);
  • Пӗтӗм Союзри Ленин Комсомолӗн (ВЛКСМ) хисеп палли.

Астӑвӑм

  • В. Н. Кубасовӑн барельеф-портретне 2021 ҫулхи акан 9-мӗшӗнче уҫнӑ Юрий Гагарин ячӗллӗ космоса пӑхӑнтаракансен паркӗнче (Сарӑту облаҫӗ) вырнаҫтарнӑ.

Хуласен хисеплӗ гражданинӗ

Калининград[10], Калуга, Улатимӗр, Вязники (СССР), Аркалык тата Караганда (Казахстан), Атланта, Нью-Йорк, Нашвилл, Сан-Франциско, Солт-Лейк-Сити, Хьюстон (АПШ).
Улатимӗр облаҫӗн хисеплӗ гражданинӗ (2016 ҫулта, вилнӗ хыҫҫӑн)[11].

Ҫемйи

  • Ашшӗ — Николай Иванович Кубасов (1906 ҫ.ҫ.).
  • Амӑшӗ — Татьяна Ивановна Кубасова (Дмитриева) (1907 ҫ.ҫ.).
  • Йӑмӑкӗ — Галина Николаевна Тарасевич (Кубасова) (1933 ҫ.ҫ.), автобаза экономисчӗ.
  • Арӑмӗ — Людмила Ивановна Кубасова (Куровская) (1943 ҫ.ҫ.), ертсе пыракан автоматлӑ системӑсен Конструктор бюровӗн (КБ) аслӑ инженерӗ.
  • Хӗрӗ — Екатерина Валерьевна Кубасова (1966 ҫ.ҫ.).
  • Ывӑлӗ — Дмитрий Валерьевич Кубасов (1971 ҫ.ҫ.).

Ӑнлантарусем

  1. ^ Кубасов Валерий Николаевич // Большая советская энциклопедия (выр.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
  2. ^ Valery Nikolaevich Kubasov // Find a Grave (англ.) — 1996.
  3. ^ Statistics - Kubasov Valeri Nikolayevich (англ.). spacefacts.de. Пӑхнӑ кун: 2018 ҫулхи кӑрлачӑн 28-мӗшӗ. Архивланӑ 2017 ҫулхи раштавӑн 10-мӗшӗ.
  4. ^ Ушёл из жизни космонавт, участник программы «Союз» — «Аполлон» Валерий Кубасов , Wayback Machine çинчи 2014 ҫулхи нарӑсӑн 26-мӗшӗнчи копийӗ.
  5. ^ Скончался участник программы «Союз-Аполлон» космонавт Валерий Кубасов , Wayback Machine çинчи 2017 ҫулхи ҫурлан 20-мӗшӗнчи копийӗ.
  6. ^ Скончался космонавт Валерий Кубасов , Wayback Machine çинчи 2014 ҫулхи нарӑсӑн 23-мӗшӗнчи копийӗ.
  7. ^ Указ Президента Российской Федерации от 12 апреля 2011 года № 436 «О награждении медалью „За заслуги в освоении космоса“» , Wayback Machine çинчи 2013 ҫулхи утӑн 28-мӗшӗнчи копийӗ.
  8. ^ Валерий Николаевич Кубасов. Пӑхнӑ кун: 2014 ҫулхи пушӑн 28-мӗшӗ. Архивланӑ 2014 ҫулхи пушӑн 10-мӗшӗ.
  9. ^ Распоряжение Президента Российской Федерации от 9 апреля 1996 года № 174-рп «О поощрении ветеранов ракетно-космической отрасли, внёсших большой вклад в развитие отечественной космонавтики». Пӑхнӑ кун: 2019 ҫулхи юпан 6-мӗшӗ. Архивланӑ 2019 ҫулхи юпан 6-мӗшӗ.
  10. ^ Решение Городского совета Калининграда. Пӑхнӑ кун: 2015 ҫулхи пушӑн 19-мӗшӗ. Архивланӑ 2015 ҫулхи акан 2-мӗшӗ.
  11. ^ Валерий Николаевич КУБАСОВ. Пӑхнӑ кун: 2018 ҫулхи ҫурлан 30-мӗшӗ. Архивланӑ 2018 ҫулхи ҫурлан 31-мӗшӗ.

Вуламалли

  • И. А. Маринин, С. Х. Шамсутдинов, А. В. Глушко (составители). Советские и российские космонавты. 1960—2000 / Под редакцией Ю. М. Батурина. — ООО Информационно-издательский дом «Новости космонавтики», 2001. — ISBN 5-93345-003-0.

Каҫӑсем

Темӑпа ҫыхӑннисем

Категорисем