Вырӑсла версиЯтарлӑ проектсем
Сӑна ӗнерлеЧӗлхе суйлаИнформаци
РУВИКИ ҪИНЧЕН

Климук Пётр Ильич

Пётр Ильи́ч Климу́к (бел. Пётр Ільіч Клімук; ҫур. 1942 ҫулхи утӑн 10-мӗшӗ, Комаровка[d], Брестский район[d], Беларуҫ Совет Социализмла Республики[d], СССР) — совет космонавчӗ, икӗ хут Совет Союзӗн Паттӑрӗ (1973, 1975), авиаци генерал-полковникӗ (1998)[1].

Техника ӑслӑлӑхӗсен докторӗ (2000), профессор[1]. Беларуҫри Наци ӑслӑлӑх академийӗн хисеплӗ пайташӗ (2017)[2]. СССР патшалӑх премийӗн (1978) тата Раҫҫей Федерацийӗн патшалӑх премийӗн (2002) лауреачӗ.

undefined

Пурнӑҫӗ

Пётр Климук Беларуҫ ССРӗнчи (халӗ Беларуҫ) Брест облаҫӗнчи Комаровка ялӗнче ҫуралнӑ[3]. Ачалӑхӗ оккупацире иртнӗ.

1959 ҫулта вӑтам шкул пӗтернӗ хыҫҫӑн Кременчугри лётчиксен шкулне, кайран Черниговри лётчиксен аслӑ ҫар авиаци училищине вӗренме кӗнӗ. Ӑна 1964 ҫулта хӗрлӗ дипломпа вӗренсе пӗтернӗ хыҫҫӑн Совет Ҫарӗн авиаци пайӗсенче хӗсметре тӑнӑ. 1963 ҫултанпа — КПСС пайташӗ.

Космосри вӗҫевсем

1965 ҫулта космонавтсен отрядне илнӗ. Космосра пурӗ 3 хут пулнӑ, пӗтӗмӗшле 78 кун та 18 сехет те 18 минут ирттернӗ[4]. Виҫӗ вӗҫевне те экипаж командирӗ пулса пурнӑҫланӑ.

  • Пӗрремӗш вӗҫевне 1973 ҫулхи раштавӑн 18-мӗшӗнчен пуҫласа 26-мӗшӗччен «Союз-13» космос карапӗпе ирттернӗ (бортинженерӗ — В. В. Лебедев)[5].
  • Иккӗмӗш вӗҫевне 1975 ҫулхи ҫу уйӑхӗн 24-мӗшӗнчен пуҫласа утӑн 26-мӗшӗччен «Союз-18» караппа хӑпарса «Салют-4» станцинче ирттернӗ (бортинженерӗ — В. И. Севастьянов).
  • Виҫҫӗмӗш хут космоса 1978 ҫулхи ҫӗртмен 27-мӗшӗнчен пуҫласа утӑн 5-мӗшӗччен «Интеркосмос» программа шайӗнче «Союз-30» караппа хӑпарнӑ. Унпа пӗрле Польша космонавчӗ М. Гермашевский вӗҫнӗ[5][1]. Экипаж «Салют-6» станцинче ӗҫленӗ.

Малашнехи ӗҫӗ-хӗлӗ

1976 ҫултанпа Космонавтсене хатӗрлекен тӗпӗн политотделӗнче ертсе пыракан вырӑнсенче ӗҫленӗ. 1977 ҫулта Ю. А. Гагарин ячӗллӗ Сывлӑш-ҫар академийӗнчен, 1983 ҫулта В. И. Ленин ячӗллӗ Ҫар-политика академийӗнчен куҫӑмсӑр мелпе вӗренсе тухнӑ.

1991 ҫулхи авӑн уйӑхӗнчен пуҫласа 2003 ҫулччен — Ю. А. Гагарин ячӗллӗ Космонавтсене хатӗрлекен центрӑн пуҫлӑхӗ пулса вӑй хунӑ.

1989—1991 ҫулсенче СССР халӑх депутачӗ пулнӑ. Техника ӑслӑлӑхӗсен кандидачӗ (1995). Тӗнчери тата Раҫҫейри космонавтика академийӗсен пайташӗ[1].

2024 ҫулта Беларуҫӗн пӗрремӗш хӗрарӑм-космонавчӗн Марина Василевскаян вӗҫӗвне халалланӑ мероприятисене хутшӑннӑ[6].

Ҫемйи

Ашшӗ — Илья Фёдорович (1909—1944), Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫине хутшӑннӑ, 1944 ҫулта Польшӑна ирӗке кӑларнӑ чухне пуҫне хунӑ. Амӑшӗ — Марфа Павловна (1912—1993). Унӑн икӗ йӑмӑк пур: Антонина тата Нина[7]. Арӑмӗ — Лилия Владимировна. Ывӑлӗ — Михаил, полковник, Раҫҫейӗн Бельгири, Аслӑ Британири тата Нидерландсенчи элчелӗхӗсенче ҫар атташи пулса ӗҫленӗ. Икӗ мӑнук пур.

Хисепӗсем

  • Икӗ хут Совет Союзӗн Паттӑрӗ (1973, 1975);
  • III тата IV степеньлӗ «Тӑван Ҫӗршыв умӗнчи тава тивӗҫлӗ ӗҫсемшӗн» орден (2000, 1996)[8];
  • Хисеп орденӗ (2022)[9];
  • Виҫӗ Ленин орденӗ (1973, 1975, 1978);
  • Раҫҫей Федерацийӗн патшалӑх премийӗ (2002) тата СССР патшалӑх премийӗ (1978);
  • Ленин комсомолӗн премийӗ (1978);
  • «Космоса алла илнӗшӗн» медаль (2011)[10];
  • Беларуҫ, Казахстан, Франци, Польша тата ытти ҫӗршывсен орденӗсемпе медалӗсене тивӗҫнӗ.
  • Черниговпа Кременчуг хулисен хисеплӗ гражданинӗ[11].

Астӑвӑм

  • Брест хулинче палӑк (бюст) лартнӑ.
  • Беларуҫри Брест облаҫӗнчи Томашовка ялӗнчи шкулта П. И. Климук ячӗллӗ космонавтика музейӗ ӗҫлет. 2025 ҫулхи чӳк уйӑхӗнче ӑна «халӑх» музейӗн статусне панӑ[12][13].

Ӑнлантарусем

  1. ^ 1, 2, 3, 4 Дважды Герой Советского Союза Климук Пётр Ильич :: Герои страны. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи пушӑн 3-мӗшӗ. Архивланӑ 2012 ҫулхи акан 27-мӗшӗ.
  2. ^ В НАН Беларуси состоялись выборы иностранных членов Национальной академии наук Беларуси. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи пушӑн 3-мӗшӗ. Архивланӑ 2018 ҫулхи кӑрлачӑн 22-мӗшӗ.
  3. ^ Знай наших(паллӑ мар). Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи пушӑн 3-мӗшӗ. Архивланӑ 2022 ҫулхи чӳкӗн 26-мӗшӗ.
  4. ^ Климук Пётр Ильич. Центр подготовки космонавтов имени Ю. А. Гагарина. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи пушӑн 3-мӗшӗ.
  5. ^ 1, 2 Пётр Ильич Климук. Центр подготовки космонавтов имени Ю. А. Гагарина. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи пушӑн 3-мӗшӗ.
  6. ^ Хронология космического полета белорусской. belarus-news.by. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи пушӑн 3-мӗшӗ.
  7. ^ РЕПОРТАЖ: Космическое притяжение малой родины Петра Климука (выр.). Белорусское телеграфное агентство (16 авӑнӑн 2018). Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи пушӑн 3-мӗшӗ. Архивланӑ 2019 ҫулхи ҫӗртмен 8-мӗшӗ.
  8. ^ Указ Президента Российской Федерации от 2 марта 2000 года № 457 «О награждении государственными наградами Российской Федерации». Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи пушӑн 3-мӗшӗ. Архивланӑ 2020 ҫулхи утӑн 25-мӗшӗ.
  9. ^ Указ Президента Российской Федерации от 15 июля 2022 года № 456 «О награждении государственными наградами Российской Федерации». Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи пушӑн 3-мӗшӗ. Архивланӑ 2022 ҫулхи утӑн 15-мӗшӗ.
  10. ^ Указ Президента Российской Федерации от 12 апреля 2011 года № 436 «О награждении медалью „За заслуги в освоении космоса“» , Wayback Machine çинчи 2013 ҫулхи утӑн 28-мӗшӗнчи копийӗ.
  11. ^ [ Серед випускників ЧВВАУЛ — десятий космонавт] , Wayback Machine çинчи 2015 ҫулхи авӑнӑн 23-мӗшӗнчи копийӗ // Черниговский городской совет, 18 июня 2009
  12. ^ Музей космонавтики на родине Петра Климука получил статус «народный». СБ. Беларусь сегодня (4 чӳкӗн 2025). Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи пушӑн 3-мӗшӗ.
  13. ^ Музей космонавтики в Томашовской средней школе имени Петра Климука на Брестчине получил статус «Народного». Online Brest. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи пушӑн 3-мӗшӗ.

Вуламалли

  • И. А. Маринин, С. Х. Шамсутдинов, А. В. Глушко (составители). Советские и российские космонавты. 1960—2000 / Под редакцией Ю. М. Батурина. — ООО Информационно-издательский дом «Новости космонавтики», 2001. — ISBN 5-93345-003-0.

Каҫӑсем

Темӑпа ҫыхӑннисем

Категорисем