Вырӑсла версиЯтарлӑ проектсем
Чӗлхе суйла
РУВИКИ ҪИНЧЕН

Липунов Владимир Михайлович

Липуно́в Влади́мир Миха́йлович (ҫур. 1952 ҫулхи ҫурлан 17-мӗшӗ, Райчихинск[d], Амур облаçĕ) — совет саманин тата Раҫҫейӗн астрофизик ӑсчахӗ, Мускав патшалӑх университечӗн профессорӗ, физикӑпа математика ӑслӑлӑхӗсен докторӗ (1991), фантастика ҫыравҫи (Владимир Хлумов псевдонимпа)[[1]]. Ф. А. Бредихин ячӗллӗ преми (2016) лауреачӗ, Раҫҫей Федерацийӗн тава тивӗҫлӗ аслӑ шкул ӗҫченӗ (2006), МПУ хисеплӗ профессорӗ (2018).

Пурнӑҫӗ

1952 ҫулхи ҫурлан 17-мӗшӗнче Амур облаҫӗнчи Райчихинск хулинче ҫуралнӑ. Ашшӗ — Михаил Корнилович Липунов, шофёр пулса ӗҫленӗ. Амӑшӗ — Вера Степановна Липунова (хӗр чухнехи хушамачӗ Жатько), вӗрентекен пулнӑ[2].

Шкулта вӗреннӗ чухне Киеври физикӑпа математика шкулӗнче (145-мӗш) вӗреннӗ. Киеври Пионерсен керменӗнче астрономи кружокне ҫӳренӗ. Унта ӑна астрономипе паллаштарнӑ пӗрремӗш вӗрентекенӗ Юрий Константинович Филиппов пулнӑ[2][3].

1976 ҫулта Мускав патшалӑх университечӗн физика факультетӗнчен вӗренсе тухнӑ. 1979 ҫулччен Киевра Украина ССРӗн Ӑслӑлӑх академийӗн Тӗп астрономи обсерваторийӗнче ӗҫленӗ.

1982 ҫулта МПУ аспирантурине пӗтернӗ (Я. Б. Зельдович академик патӗнче вӗреннӗ). 1981 ҫултан пуҫласа 1992 ҫулччен МПУ физика факультечӗн астрономи уйрӑмӗнче доцент пулнӑ, П. К. Штернберг ячӗллӗ патшалӑх астрономи институтӗнче ӗҫленӗ. Каярахпа МПУ астрофизика тата ҫӑлтӑр астрономийӗ кафедринче профессор пулса ӗҫлеме пуҫланӑ. Халӗ те унта лекцисем вулать, семинарсем ирттерет[4].

1980-мӗш ҫулсенче В. М. Липунов «Сценарисен машини» ятлӑ шухӑш кӑларса тӑратнӑ. Вӑл — Ҫут тӗнчери ҫӑлтӑрсен аталанӑвне компьютер ҫинче кӑтартакан модель. Унпа усӑ курса нейтронлӑ ҫӑлтӑрсемпе хура шӑтӑксем хушшинчи пӗрлешӳсем мӗн чухлӑ час-часах пулса иртнине тата вӗсен гравитаци хумӗсен спектрӗсене пӗрремӗш хут шутласа кӑларнӑ. 2015 ҫулта LIGO эксперименчӗ хура шӑтӑксем пӗрлешнӗ чухнехи гравитаци хумӗсене регистрацилени ку шухӑша тӗрӗс пулнине кӑтартса панӑ[5].

2014 ҫулхи раштавра Липунов ертсе пыракан МАСТЕР робот-телескопсен тытӑмӗ ҫӗнӗ астероид тупнӑ. Раҫҫей хыпар агентствисем ҫырнӑ тӑрӑх, ҫак астероид Ҫӗр чӑмӑрӗшӗн хӑрушлӑх кӑларса тӑратма пултарать. Вӑл паллӑ астероид Апофисран пысӑкрах. Ҫӗнӗ астероида 2014 UR116 ят панӑ[6].

Вӑл Раҫҫей Ҫыравҫисен пӗрлешӗвӗн членӗ (Владимир Хлумов псевдонимпа пичетленет). Унӑн пӗрремӗш кӗнеки — «Старая дева Мария» (1997). Вӑл пьесӑсем («Дети звёзд» 1990, «Старая песня» 1996, «Ночной дозор» 1996), повеҫсем («Листья московской осени» 1996, «Прелесть» 1998, «Чайка по имени Фёдор» 2000) ҫырнӑ. 1999 ҫулхи ака уйӑхӗнче Липунов «Русский переплёт» ятлӑ литература интернет-журналне йӗркеленӗ[1].

Хисепӗсем

  • Тӗнчери астрономи пӗрлешӗвӗн членӗ (1993) тата Европа астрономи пӗрлешӗвӗн членӗ (1993).
  • «Пӗлӳ» пӗрлешӗвӗн Пӗтӗм Союз конкурсӗн лауреачӗ (1987) тата М. В. Ломоносов ячӗллӗ МПУ премийӗн лауреачӗ (2002).
  • Раҫҫей Федерацийӗн тава тивӗҫлӗ аслӑ шкул ӗҫченӗ (2006).
  • Ф. А. Бредихин ячӗллӗ преми — Раҫҫей Ӑслӑлӑх академийӗ (2016).
  • М. В. Ломоносов ячӗллӗ МПУ хисеплӗ профессорӗ (2018)[7].

Кӗнекисем

  • Мартынов Д. Я., Липунов В. М. Астрофизика задачӗсен пуххи. — Мускав: Наука, 1986.
  • Липунов В. М. Иккӗллӗ ҫӑлтӑрсен тӗнчинче. — Мускав: Наука, 1986. — 204 с. — («Квант» библиотечки. 52-мӗш кӑларӑм).
  • Липунов В. М. Нейтронлӑ ҫӑлтӑрсен астрофизики. — Мускав: Наука, 1987.
  • Lipunov, V. M. Astrophysics of Neutron Stars. — Springer, 1992.
  • Липунов В. М. Пысӑк сирпенӳрен Мӑн шӑплӑха ҫитиччен. — Мускав: АСТ, 2018. — 464 с. — (Лектори: тӗнче мӗнле йӗркеленнӗ). — ISBN 978-5-17-109903-9.

Ӑнлантарусем

  1. ^ 1, 2 Владимир Хлумов. Пӑхнӑ кун: 2020 ҫулхи ҫӗртмен 23-мӗшӗ. Архивланӑ 2020 ҫулхи нарӑсӑн 3-мӗшӗ.
  2. ^ 1, 2 Липунов В. М. В. М. Липунов хӑйӗн пурнӑҫӗ ҫинчен. МПУ астрономи институчӗ. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи нарӑсӑн 25-мӗшӗ. Архивланӑ 2024 ҫулхи раштавӑн 22-мӗшӗ.
  3. ^ Владимир Михайлович Липунов ҫуралнӑ 1952 ҫурла, 17. Rodovid. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи нарӑсӑн 25-мӗшӗ. Архивланӑ 2026 ҫулхи нарӑсӑн 25-мӗшӗ.
  4. ^ Липунов Владимир Михайлович. Пӑхнӑ кун: 2014 ҫулхи раштавӑн 7-мӗшӗ. Архивланӑ 2014 ҫулхи раштавӑн 25-мӗшӗ.
  5. ^ Липунов Владимир Михайлович. МПУ ӑсчахӗсен лекцийӗсем. teach-in.ru. Пӑхнӑ кун: 2024 ҫулхи авӑнӑн 24-мӗшӗ. Архивланӑ 2024 ҫулхи авӑнӑн 24-мӗшӗ.
  6. ^ Раҫҫей астрофизикӗсем Ҫӗршӗн хӑрушлӑ пулма пултаракан ҫӗнӗ астероид тупнӑ. ТАСС (7 раштавӑн 2014). Пӑхнӑ кун: 2014 ҫулхи раштавӑн 7-мӗшӗ. Архивланӑ 2014 ҫулхи раштавӑн 9-мӗшӗ.
  7. ^ МПУ хисеплӗ профессорӗсен дипломӗсене парса чыслани (видео). Пӑхнӑ кун: 2018 ҫулхи авӑнӑн 5-мӗшӗ. Архивланӑ 2018 ҫулхи авӑнӑн 6-мӗшӗ.

Каҫӑсем

Темӑпа ҫыхӑннисем

Категорисем