Вырӑсла версиЯтарлӑ проектсем
Чӗлхе суйла
РУВИКИ ҪИНЧЕН

Мĕтри Ваçлейĕ

Василий Дмитриевич Дмитриев (псевдонимӗ — Мӗтри Ваҫлейӗ; 1906 ҫулхи ҫӑвӑн 10-мӗшӗ, Çирěклě, Кĕçĕн Шетмĕ ял тăрăхĕ — 1977 ҫулхи ҫурлан 29-мӗшӗ) — совет саманин чӑваш ҫыравҫи, физиологӗ, радиобиологӗ, биологи ӑслӑлӑхӗсен кандидачӗ (1951), педагогӗ. Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫине хутшӑннӑ. Чӑвашла ҫырнӑ сӑвӑсен, калавсен, очерксен тата ансат ӑслӑлӑх кӗнекисен авторӗ[1].

Пурнӑҫӗ

Ҫурални тата пӗлӳ илни

Василий Дмитриевич Дмитриев 1906 ҫулхи ҫӑвӑн 10-мӗшӗнче Етӗрне уесӗнчи, халӗ Чӑваш Республикинчи Красноармейски муниципаллӑ округӗнчи Ҫирӗклӗ ялӗнче ҫуралнӑ[2].

Дмитриев Шупашкарти педагогика техникумне, Н. К. Крупская ячӗллӗ Коммунистла воспитани академине, Ленинградри медицина институтне, ҫавӑн пекех В. М. Бехтерев ячӗллӗ Пуҫ мимине тата психика ӗҫ-хӗлне тӗпчекен институтӑн аспирантурине вӗренсе пӗтернӗ[2].

Ӑслӑлӑхри тата педагогикӑри ӗҫӗ-хӗлӗ

1947–1958 ҫулсенче Дмитриев И. П. Павлов ячӗллӗ Ленинградри 1-мӗш медицина институтӗнче тата Ленинградри педиатри медицина институтӗнче вӗрентнӗ[2].

1951 ҫулта Василий Дмитриевич диссертаци хӳтӗленӗ, биологи ӑслӑлӑхӗсен кандидачӗн ӑслӑлӑх степеньне илнӗ[1].

1960–1964 ҫулсенче вӑл Ленинградри радиаци гигиенин ӑслӑлӑхпа тӗпчев институтӗнче аслӑ ӑслӑлӑх сотрудникӗ пулса ӗҫленӗ[1].

Дмитриев физиологипе гигиена ыйтӑвӗсемпе ҫыхӑннӑ 40 ытла ӑслӑлӑх ӗҫне пичетлесе кӑларнӑ[1]. Пуҫ мимипе аслӑ нерв тытӑмне тӗпчес енӗпе ҫырнӑ унӑн ӑслӑлӑх ӗҫӗсене ГДРта, Чехословакире, Болгарире тата ытти ҫӗршывсенче пичетленӗ[1].

Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫине хутшӑнни

Василий Дмитриев Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫине хутшӑннӑ[1].

Пурнӑҫӗн юлашки ҫулӗсем

Василий Дмитриевич Дмитриев 1977 ҫулхи ҫурлан 29-мӗшӗнче вилнӗ.

Литературӑри пултарулӑхӗ

Пултарулӑх ҫул-йӗрӗн пуҫламӑшӗ

Дмитриевӑн пӗрремӗш сӑвви 1928 ҫулта «Канаш» хаҫатра пичетленсе тухнӑ[1]. Каярахпа унӑн хайлавӗсем «Канаш» тата «Молодой коммунист» хаҫатсенче пичетленнӗ, вӑл «Народное просвещение» журнал редакципе пӗрле ӗҫленӗ[2].

Жанрсемпе тематика

Дмитриев — чӑвашла ҫырнӑ сӑвӑсен, калавсен тата очерксен авторӗ[1]. Хӑйӗн хайлавӗсенче вӑл пурнӑҫне ӑслӑлӑхпа тата ӳнерпе ҫыхӑнтарнӑ Ленинград ҫыннисем пирки ҫырнӑ[2].

Дмитриевӑн пултарулӑхӗнче ансат ӑслӑлӑх литератури пысӑк вырӑн йышӑннӑ. Вӑл сывлӑх, вӑрӑм ӗмӗр, ҫутҫанталӑка сыхласси тата атеизм темисемпе кӗнекесем ҫырнӑ[1].

Тӗп хайлавӗсем

  • «Пирӗн сас» — сӑвӑсен пуххи;
  • «Ҫын ӗмӗрӗ вӑрӑм пултӑр» — ансат ӑслӑлӑх литератури;
  • «Ҫутҫанталӑка сыхласси тата сывлӑх»;
  • «Ыраш» — очерк;
  • «Ирӗклӗх» — очерк;
  • «Пӗве» — повесть;
  • «Разум против религии»;
  • «Религия против здоровья»[1].

Библиографи

Кӗнекесем

  • Дмитриев (Мӗтри Ваҫлейӗ), В. Д. Пирӗн сас [Текст] : сӑвӑсем / Василий Дмитриевич Дмитриев. — Шупашкар : Чӑваш кӗнеке издательстви.
  • Дмитриев, В. Д. Ҫын ӗмӗрӗ вӑрӑм пултӑр [Текст] / В. Д. Дмитриев. — Шупашкар : Чӑваш кӗнеке издательстви.
  • Дмитриев, В. Д. Ҫутҫанталӑка сыхласси тата сывлӑх [Текст] / В. Д. Дмитриев. — Шупашкар : Чӑваш кӗнеке издательстви.
  • Дмитриев, В. Д. Ыраш [Текст] : очерк / В. Д. Дмитриев.
  • Дмитриев, В. Д. Ирӗклӗх [Текст] : очерк / В. Д. Дмитриев.
  • Дмитриев, В. Д. Пӗве [Текст] : повесть / В. Д. Дмитриев.
  • Дмитриев, В. Д. Разум против религии [Текст] / В. Д. Дмитриев.
  • Дмитриев, В. Д. Религия против здоровья [Текст] / В. Д. Дмитриев.

Периодика кӑларӑмӗсенче пичетленнисем

  • Дмитриев, В. Д. [Сӑвӑсем] // Канаш. — 1928 ҫултан пуҫласа.
  • Дмитриев, В. Д. [Калавсемпе очерксем] // Молодой коммунист.
  • Дмитриев, В. Д. [Статьясем] // Народное просвещение.

Ӑнлантарусем

  1. ^ 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10 Дмитриев Василий Дмитриевич (врач-писатель). Наследие Чувашии. Национальная библиотека Чувашской Республики. Пӑхнӑ кун: 2025 ҫулхи утӑн 14-мӗшӗ.
  2. ^ 1, 2, 3, 4, 5 Василий Дмитриев: учёный, педагог, поэт. Все мы — Россия!. Пӑхнӑ кун: 2025 ҫулхи утӑн 14-мӗшӗ.

Вуламалли

  • Васильев, П. Ученăй-писатель / П. Васильев // Коммунизм ялавĕ. – 1966. – 11 май.
  • Григорьев, Н. Г. Мĕтри Ваçлейĕ // Григорьев, Н. Г. Врачи-писатели Чувашии / Н. Г. Григорьев. – Чебоксары, 2009. – Кн. 4. – С. 137-180.
  • Дедушкин, Н. Писатель-ученăй / Н. Дедушкин // Канаш. – 1991. – 11 май. – С. 4.
  • Кузнецов, Г. Пĕрремĕш тата юлашки пурнăçу / Г. Кузнецов // Ял пурнăçĕ (Красноармейски р-нĕ). – 1996. – 25 çĕртме.
  • Поэт, ӑслӑлӑх ҫынни // Хыпар. – 2014. – 22 чӳк. – С. 13.
  • Симаков, В. Вӗсене фронт пӗрлештернӗ / В. Симаков // Хыпар. – 2013. – 22 кӑрлач. – С. 3.
  • Симаков, В. Ҫыравҫӑ ҫеҫ мар, ӑсчах та... / В. Симаков // Хыпар. – 2016. – 12 утӑ/июль. – С. 4.
  • Симаков, В. Тухтӑр, ҫыравҫӑ, ӑсчах / В. Симаков // Сувар (Тутарстан Республики). – 2016. – 20 ҫу (№ 19). – С. 9 ; Сувар. – 2016. – 27 ҫу (№ 20). – С. 9.
  • Симаков, В. Чăваш поэчĕ Мулекелре канăç тупнă / В. Симаков // Хыпар. – 1996. – 25 çĕртме.- С. 3.
  • Ҫирӗклӗ ӑсчахӗ // Ял пурнӑҫӗ (Красноармейски р-нӗ). – 2012. – 18 авӑн. – С. 2.
  • Хусанкай, П. П. Çыравçă-тĕпчевçĕ // Хусанкай, П. П. Ăсталăхпа чăнлăх / П. П. Хусанкай. – Шупашкар, 1964. – С. 128-129.
  • Шаланкă, Вл. Малти йышран / Вл. Шаланкă // Ялав. – 1976. – № 5. – С. 25.
  • Абрамов, В. А. Мӗтри Васлейӗ (Дмитриев Василий Дмитриевич) / В. А. Абрамов // Чувашская энциклопедия. – Чебоксары, 2009. – Т. 3 : М-Се. – С. 89.
  • Иванова, З. П. Дмитриев (Мӗтри Васлейӗ) Василий Дмитриевич // Энциклопедия Красноармейского района. - Чебоксары, 2018. – С. 161-162.
  • Медяков, М. Теплые воспоминания / М. Медяков // Янташ. – 2005. – № 3 (30 марта). – C. 2.
  • Трофимов, Г. Ф. Мĕтри Ваçлейĕ / Г. Ф. Трофимов // Краткая чувашская энциклопедия. – Чебоксары, 2001. – С. 269.
  • Ялгир, П. Мĕтри Ваçлейĕ (Дмитриев Василий Дмитриевич) // Ялгир, П. Литературный мир Чувашии / П. Ялгир. – Чебоксары, 2005. – С. 68.

Каҫӑсем

Категорисем