Вырӑсла версиЯтарлӑ проектсем
Чӗлхе суйла
РУВИКИ ҪИНЧЕН

Петров Тимофей Ильич

Disambig gray.svg Петров хушаматлă урăх çынсем çинчен РУВИКИ-ре статьясем пур.

Петров Тимофей Ильич (1910 ҫулхи пушӑн 1-мӗшӗ[1], Хыркасси (Йĕпреç районĕ)|Хыркасси — 1944 ҫулхи пушӑн 3-мӗшӗ, Эстони) — Чӑваш Енӗн ҫӑмӑл атлетика енӗпе пӗрремӗш СССР чемпионӗ. Спорт мастерӗ[2].

Пурнӑҫӗпе ӗҫӗ-хӗлӗ

Тимофей Ильич 1910 ҫулта халӗ Чӑваш Республикин Йӗпреҫ районне кӗрекен Хыркасси ялӗнче ҫуралнӑ. Йӗпреҫри ҫичӗ ҫул вӗренмелли шкулта пӗлӳ илнӗ[3].

Мӗн ачаранах чупма юратнӑ, ҫавна май ӑна тӑван ялӗнче «бегун» ят панӑ[2].

Колхозсене йӗркелеме пуҫланӑ хыҫҫӑн Тимофей ашшӗ чи малтанхисенчен пӗри унта кӗнӗ. Вӗсен кил-йышӗ хурт-хӑмӑр тытнӑ. Вӑрҫӑ ҫулӗсем хыҫҫӑн та вӗллесен шучӗ пӗчӗк пулман — 16 вӗлле пулнӑ[4].

Йӗпреҫ посёлокӗнче стадион уҫнӑ хыҫҫӑн район шайӗнче иртекен спорт ӑмӑртӑвӗсене тӑтӑшах хутшӑннӑ. Пӗрре кӑна мар республика шайӗнче ӑмӑртса ҫӗнтернӗ[2].

1939 ҫулта Одесса хулинче иртнӗ Пӗтӗм Союз шайӗнчи ялти спортсменсен спартакиадинче Тимофей Петров 800 метрлӑ дистанцире ҫӑмӑл атлетика енӗпе СССР чемпионӗ пулса тӑнӑ. Ҫаван пекех ӑна спорт мастерӗ ятпа чысланӑ[2].

Тӗрлӗ ӑмӑртусенчен илсе килнӗ парнесем — пир, хула костюмӗсем. Вӗсене килти шкапра тытса тӑнӑ, кӳршисем ӑмсанасран тӑхӑнса ҫӳремен[4].

Чупас енӗпе палӑрнӑшӑн Тимофей Ильича «Чӑваш Лядумегӗ» тесе те каланӑ, ку ят хрантсуссен Лядумег чупакантан лекнӗ. Тимофейӗн чупу стилӗ ҫак хрантсус спортсменӗнни пек пулнӑ. Хӑвӑрт чупма вӗренннин сӑлтавне каярах ваттисем каласа панӑ. Тимофей тӑван ялӗнчен ултӑ ҫухрӑмра вырнаҫнӑ Пӑвара ҫӑкӑр пӗҫерекенӗ пулса ӗҫленӗ. Ялпа посёлок хушши вӑл кунне тӑватӑ хутччен хутланӑ: ирхине ҫӑкӑр пӗҫерме чуста хӑпартмашкӑн, кайран тепӗр хут ҫӑкӑр пӗҫерме кайса килнӗ. Пӗтӗм куна ҫӑкӑр пӗҫерекен пекарьнӑра ирттерес килмен унӑн — килти хуҫалӑхра та ӗҫ пит нумай пулнӑ[4].

1937 ҫулта вӑл «Кооплеспром» эртеле ӗҫлеме вырнаҫнӑ, 1939 ҫулта эртелӗн физкультура ушкӑнне ертсе пыма пуҫланӑ[2]. Ҫавӑн пекех вал спорт ӑмӑртӑвӗсене йӗркелеме пуҫланӑ[4].

Ҫарта

Хӗрлӗ Ҫара Тимофей 1834 ҫулта лекнӗ. Вӑл Мускав округӗнчи СССР НКВД управленийӗн шалти хуралӗнче хӗсметре тӑнӑ. Вӑл вӑхӑтра та вӑл чупас енӗпе ӑмӑртнӑ. 1500 метр дистанцире пӗрремӗш вырӑна тухнӑ, 5 ҫухрӑм чупас енӗпе иккӗмӗш вырӑна. Ҫакӑншӑн вӑл хисеп хутне тата чаплӑ парнесене тивӗҫнӗ[4].

Ҫартан таврӑнсан «Комбайн» колхозра ӗҫленӗ.

1941 ҫулта вӑрҫӑ пуҫлансан Тимофей Ильич утӑ уйӑхӗнче фронта тухса кайнӑ. Вӑл Ленинград фронтӗнче ҫапӑҫнӑ[4].

1944 ҫулхи пушӑн 3-мӗшӗнче пӗр ҫапӑҫу вӑхӑтӗнче пуҫ хунӑ, ӑна Эстонири Кохтра-Ярве районӗнчи (халӗ Эстонин Ида-Вирумаа уесӗ) Синимяэ посёлок патӗнчи 2-мӗш номерлӗ тӑванла вил тӑпринче пытарнӑ[2].

Ҫемье

Тимофей Ильичӑн икӗ ача пулнӑ. Аслӑ ывӑлӗ Георгий ашшӗ фронта тухса кайнӑ чухне иккӗре пулнӑ, кӗҫӗнни ашшӗ фронта тухса каяс умӗн 1941 ҫулхи утӑ уйӑхӗн 1-мӗшӗнче ҫуралнӑ[4].

Астӑвӑм

Йӗпреҫ районӗнче Петров Тимофей Ильич ячӗпе кашни ҫулах ҫу уйӑхӗн 9-мӗшӗнче ҫӑмӑл атлетика чупӑвӗ иртет. Чупакансем Хыркассинчен пуҫласа Йӗпреҫ таран ҫичӗ ҫухрӑм чупса иртеҫҫӗ[4]. Тепӗр чупу Шупашкар районӗнче иртнӗ — унӑн маршручӗ Апаш – Кӳкеҫ – Шупашкар пулнӑ[1], анчах хальхи вӑхӑтра ӑна ирттермеҫҫӗ[5].

Унӑн ятне Шупашкар хулинчи «Спартак» спорт ҫуртӗнче гранит хӑма ҫине ҫырса хунӑ. Унӑн ячӗсӗр пуҫне унта вӑрҫӑран таврӑнайман ытти спортсменсен ячӗсем те пур[4].

Ӑнлантарусем

  1. ^ 1, 2 Петров Тимофей Ильич (выр.). Бесмертный полк.
  2. ^ 1, 2, 3, 4, 5, 6 Жизненный путь Тимофея Петрова (выр.). Ибресинский район.
  3. ^ 1 марта родился Петров Тимофей Ильич… (выр.). Центральная библиотека ЦБС Ибресинского района.
  4. ^ 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9 Петров Тимофей Ильич (выр.). Следственное управление Следственного комитета Российской Федерации по Республике Марий Эл.
  5. ^ Человек из легенды (выр.). Советская Чувашия.

Вуламалли

  • Кузнецов, Г. В. Ҫӑлтӑр пек ҫутӑ ят : [Совет Союзӗнчи ялти спортсменсем хушшинче чемпион пулнӑ Тимофей Ильич Петров ҫинчен] / Геннадий Кузнецов // Хыпар. - 2010. - 7 ака (№ 69). - С. 4.
  • Чӑваш Лядумегӗ: вӗҫленмен дистанци : [Тимофей Петров спортсмен ҫинчен] / Андрей Михайлов хатӗрленӗ // Хыпар. - 2015. - 15 май/ҫу (№ 85/86). - С. 6 : сӑн ӳкерчӗксем.
  • Васильев, Г. Его имя бессмертно : [о чемпионе СССР среди сельских спортсменов, легкоатлете, уроженце деревни Сосновка Ибресинского района Тимофее Ильиче Петрове] / Г. Васильев. // За победу. - 2014. - 5 марта (№ 17). - С. 5 : фот. - (Астӑвӑм).
  • Егоров, А. Уникальный спортсмен : [о книге "Чувашский Лядумег: прерванная дистанция" о чемпионе страны по легкой атлетике Тимофее Петрове] / Александр Егоров // Советская Чувашия. - 2015. - 26 февраля (№ 29). - С. 13 : фот.
  • Кузнецов, Г. В. Имя, ставшее легендой : [о чемпионе России среди сельской молодежи Тимофее Петрове] / Г. В. Кузнецов. - (Наши знатные земляки). // За победу : Ибресинская районная газета. - 2010. - № 28/29(13 марта). - 7.
  • Васильев, Г. В. Открыта мемориальная доска : [к 100-летию со дня рождения чемпиона России Тимофея Петрова] / Г. Васильев. // За победу : Ибресинская районная газета. - 2010. - № 24(3 марта). - С. 1.
  • Кузнецов, Г. В. Память о легендарном спортсмене : [о книге "Чувашский Лядумег: прерванная дистанция" об уроженце деревни Сосновка Ибресинского района, чемпионе СССР по легкой атлетике среди сельских спортсменов Тимофее Ильиче Петрове] / Геннадий Кузнецов. // За победу. - 2014. - 20 августа (№ 63). - С. 3 : фот.
  • Кузнецов, Г. В. Пробег вылился в спортивный праздник : [о легкоатлетическом пробеге памяти Т. Петрова] / Г. В. Кузнецов. - Текст : непосредственный // За победу : Ибресинская районная газета. - 2010. - 8 мая (№ 52/53). - С. 7.
  • Чувашский Лядумег: прерванная дистанция : [о легенде советского спорта Тимофее Ильиче Петрове / сост. Иван Петров и др. ; предисл. Н. П. Чугарова, В. В. Федорова]. - Чебоксары : Новое Время, 2014. - 95 с. : ил., цв. ил., портр. ; 25 см. - На русском, чувашском яз. - Памяти знаменитого спортсмена Чувашии Тимофея Ильича Петрова посвящается.
  • Шарипова, Е. И. История обгоревших грамот : [о спортсмене Тимофее Ильиче Петрове] / Е. И. Шарипова // Чувашский национальный музей: люди, события, факты : сборник статей / М-во культуры, по делам нац. и архив. дела Чуваш. Респ., Чуваш. нац. музей. - Чебоксары : ЧНМ, 2015. - Вып. 10: (2014). - С. 44-46 : фот.
  • Район богат известными людьми. Петров Тимофей Ильич : [о спортсмене, мастере спорта и чемпионе СССР по легкой атлетике, уроженце деревни Сосновка Ибресинского района Тимофее Ильиче Петрове]. // За победу. - 2020. - 11 июня (№ 42). - С. 1 : фот. - (Гордость Чувашии).

Каҫӑсем

Категорисем