Пӗтӗм тӗнчери потребительсен правине хӳтӗлемелли кун

Потребительсен прависен кунне 1961 ҫулта АПШ конгресӗнче Джон Кеннеди тухса калаҫнӑ вӑхӑтпа ҫыхӑнтарнӑ^[1][2].

Ҫӳлти шайра потребитель ӑнлава кӗртнӗ. Джон Кеннеди потребительсен тӑватӑ принциплӑ правине уйӑрнӑ:

• Информаципе тивӗҫтересси;
• Хӑрушсӑрлӑхпа тивӗҫтересси;
• Суйлама ирӗк пуласси;
• Итлеме пултарасси.

Каярах вӗсене нумай ҫӗршыври потребительсен прависене хӳтӗлесси ҫинчен калакан саккун никӗсӗ пулса тӑнӑ, ҫав шутра Раҫҫей Федерацийӗн саккунӗнче те.

1960 ҫулта^[3] Consumers International (CI) коммерциллӗ мар компание — Пӗтӗм тӗнчери потребительсен организацине никӗсленӗ. Организаци 50 ҫул ытла ӗҫлет. Вӑл ҫитмӗл ытла аталаннӑ демократиллӗ патшалӑхри потребительсен прависене хӳтӗлекен икҫӗре яхӑн обществӑпа патшалӑх организацийӗсене пӗрлештерет.

Consumers International принципӗсем:

• Информаципе тивӗҫтересси;
• Хӑрушсӑрлӑхпа тивӗҫтересси;
• Суйлама ирӗк пуласси;
• Итлеме пултарасси;
• Сиене саплаштарма ирӗк пурри;
• Сывӑ тавралӑхпа усӑ курма ирӗк пурри;
• Потребитель пек вӗренме ирӗк пурри;
• Никӗсре тӑракан кирлӗ япаласемпе тивӗҫтересси.

Consumers International потребительсен прависене ЮНЕСКО-ра тата ПНО-ра хӳтӗлет, право тата пӗлӳ тӗлӗшӗнче пулӑшать.

Потребительсен прависен кунне 1983-мӗш ҫулта ПНО йӗркеленӗ^[4].

1985 ҫулхи акан 9-мӗшӗнче ПНО Тӗп Ассамблейи потребительсен прависене хӳтӗлемелли тӗп принципсене ҫирӗплетнӗ. Ҫакӑнтан пуҫласа вара потребительсен прависене юридици тӗлӗшӗнчен йӗркеленӗ шутланать.

1989 ҫулта СССРта Пӗтӗм Союзри потребительсен обществисен федерацине туса хунӑ, унта Госстандарт, Санэпиднадзор, Монополипе кӗрешекен комитет (халӗ Монополипе кӗрешекен федераллӑ служба (ФАС), вӑл вӑхӑталла туса хума ӗлкӗрнӗ регионсенчи тата республикӑсенчи потребительсен обществисем, кредит пӗрлӗхӗсем тата ытти ҫавнашкал профиллӗ организацисем кӗнӗ. Федерацине йӗркеленине пула сахал совет гражданӗ хӑйӗн интересӗсене хирӗҫӳллӗ самантсенче, суту-илӳ сентрин икӗ енӗнче тата йӑлари пулӑшу ӗҫӗсен сферинче хӳтӗлеме пултарнӑ.

1992 ҫулта РСФСР Аслӑ Канашӗ РФ гражданӗсене пӗр-пӗр япала туянас е саккаслас, пӗ-рпӗр пулӑшупа усӑ курас шухӑшлӑ чухне хӳтӗлеме палӑртакан Раҫҫей историйӗнчи пӗрремӗш саккуна йышӑннӑ. Документа «Потребительсен прависене хӳтӗлесси ҫинчен калакан саккун» ят панӑ. Потребитель Кодексӗн никӗсӗнче тӑракан принципсене ҫак самантран пуҫласа саккун йӗркипе ҫирӗплетнӗ. Анчах та, ун чухне те, Пӗтӗм тӗнчери потребитель прависен кунне Раҫҫейре ҫурма официаллӑ майпа кӑна палӑртнӑ. Ҫӗршыв Пӗтӗм тӗнчери потребительсен пӗрлӗхӗн организацине кӗнӗ хыҫҫӑн ҫеҫ ҫак куна тивӗҫлӗ статус панӑ. РФ Потребительсен пӗрлӗхӗн председателӗ — Раҫҫей Федерацийӗн Патшалӑх Думин тӑватӑ пухӑвӗн депутачӗ (1993—2007), 2008—2010 ҫҫ. РФ Общество палатин пайташӗ пулнӑ Пётр Шелищ.

Раҫҫейри Пӗтӗм тӗнчери потребительсен правине хӳтӗлемелли кунӑн уйрӑмлӑхӗ — кашни ҫул вӑл пӗр-пӗр палӑртнӑ девизпа иртни. Тӗслӗхрен, 2009 ҫулхи девиз: «Потребитель! Хӑвӑн правасене пӗл!» . Ҫавнашкал практика РФ право сыхлав организацийӗсене потребитель прависене хӳтӗлемелли сферӑри чи ҫивӗч вырӑнсенче пӗтӗм вӑйпа ӗҫлеме май парать. Тата, ахӑртнех, ку ӑнсӑртран пулса тухман, тӗслӗхрен, 2008 ҫулхи девиз ҫапла пулнӑ: «Сывӑ мар апатланакансен ӑрӑвӗ — ачасем хушшинче сывӑ мар апата сарассипе кӗрешекен кампани». Ача-пӑча апатланӑвӗн йывӑрлӑхӗсемпе ӗҫлекен право хӳтӗлевҫисем тӑрӑшнипе 2008 ҫулхи раштав уйӑхӗнче «сӗт регламентне» йышӑннӑ, унпа килӗшӳллӗн

Потребительсен прависене хӳтӗлекен «Общественный контроль» обществӑн статистики тӑрӑх, граждансен ытларах та ытларах пайӗ хӑйӗн потребитель прависене хӳтӗлеме шутлать, ҫав шутра суд йӗркипе те: тӗслӗхрен, 1998 ҫулта пурӗ 27,1 пин ҫакӑн пек иск панӑ пулсан, 2007 ҫулта — 95 пин, 2010 ҫулта — 315 пин^[5].