Вырӑсла версиЯтарлӑ проектсем
Сӑна ӗнерлеЧӗлхе суйла
РУВИКИ ҪИНЧЕН

Пӗтӗм тӗнчери рис кунӗ

Пӗтӗм тӗнчери рис кунӗ — ҫулсерен иртекен пӗтӗм тӗнчери шайӗнчи пулӑм, ӑна авӑнӑн 20-мӗшӗнче паллӑ тӑваҫҫӗ. Ҫак кун пӗтӗм тӗнчери миллиард-миллиард ҫыншӑн рис пӗлтерӗшӗ пысӑк пулнине, ҫавӑн пекех выҫлӑхпа тата чухӑнлӑхпа кӗрешнӗ май унӑн пӗлтерӗшне палӑртма чӗнсе каланӑ[1].

Рис пӗлтерӗшӗ

Тӗнчере апатра усӑ куракан культурисенчен рис чи пӗлтерӗшлисенчен пӗри шутланать. Планета ҫинче пурӑнакан халӑхӗн ҫурри ытла пайӗшӗн вӑл рационра тӗп вырӑн йышӑнать. Пӗрлешнӗ Нацисен Апат-ҫимӗҫпе ял хуҫалӑх организацийӗ (ФАО) пӗлтернӗ тӑрӑх, пӗте тӗнчене илес пулсан рис пӗтӗмӗшле кирлӗ калорин 20% яхӑн тивӗҫтерет. Ҫак тырӑ Азири, Африкӑри тата Латинла Америкӑри нумай ҫӗршывсемшӗн тӗп вырӑн йышӑнать, унта вӑл апатлану тата тупӑш паракан ытти тырӑпа улӑштарма май ҫук ҫӑлкуҫ пулса тӑрать[2].

Уявӑн кун-ҫулӗпе тӗллевӗсем

Пӗтӗм тӗнчери рис кунне официаллӑ майпа 2004 ҫулта ПНО-н (ФАО) Апат-ҫимӗҫпе ял хуҫалӑх организацийӗ тата Пӗтӗм тӗнчери рис тӗпчевӗн институчӗ (IRRI) пуҫарнипе ҫирӗплетнӗ. Ҫак кунӑн тӗллевӗ — рис пӗлтерӗшӗ пирки халӑха пӗлтересси, фермерсене тырӑна туса илессине ӳстерес тӗлӗшпе пулӑшасси тата рис ӳстерекен ял хуҫалӑхӗ тӗл пулакан йывӑрлӑхсем ҫине тимлӗх уйӑрасси[2].

Рисӑн пӗлтерӗшӗ пысӑк пулин те ӑна туса илесси хӑш-пӗр чухне пысӑк йывӑрлӑхсемпе ҫыхӑннӑ. Климат улшӑнни, шыв ҫитме пӑрахни, тӑпрасен пахалӑхӗ чакни тата ӳсен-тӑран чирӗсем сарӑлни риса ӳстернӗ чухне тӑтӑш пысӑк тухӑҫлӑхпа туса илес тӗлӗшпе йывӑрлӑхсем кӑларса тӑратаҫҫӗ. Тыр-пула ӳстерме, тавралӑха япӑх витӗм кӳнине чакарма тата тӗнчере апат-ҫимӗҫӗн хӑрушсӑрлӑхне тивӗҫтерме пулӑшакан ҫӗнӗ технологисене аталантармалла, вӗсемпе куллен ӗҫре усӑ курмалла.

ФАО тата тӗнчери ытти организацисем ҫак йывӑрлӑхсене татса парас енӗпе хастар ӗҫлеҫҫӗ, фермерсемпе ял хуҫалӑх предприятийӗсене рис туса илессине ӳстерме тата пурнӑҫ пахалӑхне лайӑхлатме пулӑшаҫҫӗ[3].

Пӗтӗм тӗнчери рис кунӗпе ҫыхӑннӑ мероприятисем

Авӑнӑн 20-мӗшӗнче кашни ҫул тӗрлӗ мероприятисем иртеҫҫӗ, сӑмахран, риса халалланӑ ӑслӑлӑх конференцийӗсем, вӗрентӳ программисем тата фестивальсем. Вӗсем рис ӗрчетес енӗпе инновацисене пурнӑҫа кӗртме, фермерсене пулӑшма тата глобальлӗ апат-ҫимӗҫ хӑрушсӑрлӑхӗшӗн рис пӗлтерӗшӗ пысӑк пулни ҫинчен халӑха пӗлтерме пулӑшаҫҫӗ[4].

Пӗтӗмлетӳ

Пӗтӗм тӗнчери рис кунӗ рисӑн апат-ҫимӗҫ культури тӗлӗшӗнчен пысӑк витӗмӗ пурри ҫине, тата ӑна туса илесси енӗпе тӗл пулакан чӑрмавсем ҫине тимлӗх уйӑрас тӗлӗшпе тӗп вырӑн йышӑнать. Вӑл ял хуҫалӑхне ҫирӗп ҫулпа аталантармалли пирки аса илтерсе тӑрать, ҫакӑ пӗтӗм тӗнчери миллион-миллион ҫыннӑн пурнӑҫне лайӑхлатма тата апат-ҫимӗҫ хӑрушсӑрлӑхне тивӗҫтерме кирлӗ.

Ӑнлантарусем

  1. ^ Всемирный день риса. Какой сегодня праздник.рф.
  2. ^ 1, 2 Всемирный день риса. ФБУЗ «Центр гигиены и эпидемиологии в Рязанской области».
  3. ^ Проблемы и перспективы рисоводства на примере Краснодарского края и Республики Адыгея. Научный журнал «Фундаментальные исследования» Выпуск журнала № 4 за 2019 год. ISSN 1812-7339.
  4. ^ Всемирный день риса. Куда сходить в Московской области..

Категорисем