Яблоко (парти)

«Яблоко» парти аталанӑвӑн темиҫе тапхӑр витӗр тухнӑ: суйлав блокӗнчен пуҫласа общество пӗрлешӗвне, унтан вара политика партийӗ шайне ҫитиччен. 1993–2003 ҫулсенче унӑн Патшалӑх Думинче фракци пулнӑ. 2003 ҫулта пӗр мандатлӑ округсемпе тӑватӑ депутат иртнӗ, анчах парти списокӗсемпе парти чикӗ урлӑ каҫайман. Саккунсене ҫирӗплетнӗ хыҫҫӑн 2011 ҫул тӗлне Раҫҫейре регистрациленнӗ ҫиччӗ парти кӑна, ҫав шутра «Яблоко» та, юлнӑ. 2011 ҫулта парти патшалӑх финанс пулӑшӑвне илме пуҫланӑ, анчах 2016 ҫулхи суйлав хыҫҫӑн ӑна ҫухатнӑ.

«Явлинский — Болдырев — Лукин» («ЯБЛоко») блока 1993 ҫулта йӗркеленӗ, вӑл 7,86 процент сасӑ пухса Патшалӑх Думинче фракци йӗркеленӗ. 1995 ҫулта организаци Григорий Явлинский ертсе пыракан общество пӗрлешӗвӗ пулса тӑнӑ. Тӗрлӗ ҫулсенче унран политиксемпе регионсенчи тытӑмсем тухнӑ тата унӑн ӗҫне хутшӑннӑ. 1995 тата 1999 ҫулсенче «Яблоко» каллех Думӑна иртнӗ (вӑл ҫулсенче 6,89 тата 5,93 процент илнӗ).

1990-мӗш ҫулсенче парти Борис Ельцина хирӗҫле «демократи оппозицийӗ» позицине йышӑннӑ, приватизацие тата правительствӑн социаллӑ пурнӑҫпа экономика курсне критикленӗ, Чечняри вӑрҫӑна хирӗҫ пулнӑ. 1999 ҫулта фракци Ельцина темиҫе айӑплавпа импичмент тӑвассине ырланӑ, анчах «вырӑс халӑхӗн геноцичӗ» пирки каланӑ формулировкӑсене йышӑнма килӗшмен. Ӗҫтӑвакан влаҫпа хутшӑнусем хирӗҫӳллӗ пулнӑ: 1999 ҫулта депутатсен пӗр пайӗ Владимир Путина премьер-министра лартма сасӑланӑ, ҫавах та каярахпа парти вӑйлӑ оппозицие куҫнӑ.

2001 ҫулта социаллӑ либерализм тата Европа аталану ҫулӗ ҫине таянса тӑракан «Яблоко» Раҫҫейри демократи партийӗ йӗркеленнӗ. 2002 ҫулта парти Либералсен интернационалӗн тулли праваллӑ членӗ пулса тӑнӑ. 2003 ҫулта вӑл списоксемпе Патшалӑх Думине лекеймен (4,3 процент пухнӑ). 2006 ҫулта «Симӗс Раҫҫей» тата «Салтак амӑшӗсем» пӗрлешӳсем хутшӑннӑ хыҫҫӑн парти РОДП «Яблоко» ят илнӗ тата Европа валли тӑрӑшакан либералсемпе демократсен Европа альянсне кӗнӗ. 2008 ҫулта председатель пулма Сергей Митрохина суйланӑ.

2007 ҫулхи суйлавра парти 1,59 процент пухнӑ, 2011 ҫулта вара — 3,43 процент (2,25 миллион сасӑ), ку ӑна патшалӑхран укҫа-тенкӗ илме май панӑ. 2012 ҫулта Явлинские президента суйланма регистрацилемен. 2021 ҫул тӗлне парти йышӗ 16,1 пин ҫын таран чакнӑ. 2021 ҫулхи суйлавра списока Николай Рыбаков ертсе пынӑ, парти 1,34 процент сасӑ пухма пултарнӑ.

2021 ҫулта шалти хирӗҫӳсем вӑйланнӑ. Ертсе пыракансем «Ӑслӑ суйлава» ырлакан кандидатсене суйлавран кӑларса пӑрахма йышӑннӑ, ҫакна пула критика вӑйланнӑ, политкомитета ӗҫрен хӑтарма ыйтни патне илсе пынӑ. Членсене ҫӗнӗрен регистрацилеме пуҫланӑ, ҫӗр-ҫӗр ҫынна регистрацирен кӑларнӑ е партирен кӑларса пӑрахнӑ, ҫав шутра муниципаллӑ тата регионсенчи темиҫе депутата та. Ӑна хирӗҫ партирен кӑларса пӑрахнӑ ҫынсен пӗр пайӗ ертсе пыракансене улӑштарас тата партин «демократи принципӗсене чӗртсе тӑратас» тӗллевпе «Яблоко» общество юхӑмне йӗркелени ҫинчен пӗлтернӗ. Юхӑм ӗҫ ушкӑнӗсемпе пулӑшакансен никӗҫне йӗркеленӗ тата ҫӗнӗ юридициллӗ сӑпат йӗркелемесӗр партин пуласлӑхӗ ҫине витӗм кӳме палӑртни ҫинчен каланӑ.

Партин пӗрремӗш председателӗ (1993—2008) Григорий Явлинский пулнӑ.

1995 ҫулта председатель ҫумӗсене Владимир Лукинпа Юрий Болдырева суйланӑ (вӑл ҫав ҫулах «Яблоко» партирен тухнӑ). 1996 ҫултанпа парти председателӗн пӗрремӗш ҫумӗ Владимир Лукин пулса тӑнӑ, ҫумӗсем вара — Сергей Иваненко тата Вячеслав Игрунов. 2000—2001 ҫулсенче Владимир Лукин каллех парти председателӗн пӗртен-пӗр ҫумӗ пулнӑ. 2001—2004 ҫулсенче Лукин парти председателӗн пӗрремӗш ҫумӗн вырӑнне йышӑннӑ, председатель ҫумӗсен вырӑнӗсенче вара Алексей Арбатов, Игорь Артемьев, Сергей Иваненко тата Сергей Митрохин пулнӑ. 2004—2008 ҫулсенче парти председателӗн пӗрремӗш ҫумӗнче Сергей Иваненко, председатель ҫумӗсенче Алексей Арбатов, Игорь Артемьев, Сергей Митрохин ӗҫленӗ. 2007 ҫулччен председатель ҫумӗсен вырӑнӗсене ҫавӑн пекех Сергей Попов, Галина Хованская, Ирина Яровая йышӑннӑ. Партипе «Симӗс Раҫҫей» юхӑм пӗрлешнӗ хыҫҫӑн 2006—2008 ҫулсенче парти председателӗн ҫумӗн вырӑнӗнче Алексей Яблоков ӗҫленӗ.

2008 ҫулхи ҫӗртмен 21-22-мӗшӗсенче иртнӗ партин XV съездӗнче «Яблоко» партин иккӗмӗш председателӗ пулма Сергей Митрохина суйланӑ. 2008—2015 ҫулсенче парти председателӗн ҫумӗсен вырӑнӗсене пӑрахӑҫланӑ.

Парти ертӳлӗхӗн тепӗр суйлавӗ 2015 ҫулхи раштавӑн 19-20-мӗшӗсенче «Яблоко» партин XVIII съездӗнче иртнӗ. «Яблоко» партин виҫҫӗмӗш председателӗ Эмилия Слабунова пулса тӑнӑ, унӑн ҫумӗсене вара Александр Гнездилова, Сергей Иваненкона тата Николай Рыбакова суйланӑ.

2019 ҫулхи раштавӑн 15-мӗшӗнче иртнӗ XXI съездра партин ҫӗнӗ председателӗ пулма Николай Рыбакова суйланӑ. Унӑн ҫумӗсем Сергей Иваненко, Борис Вишневский тата Иван Большаков пулса тӑнӑ.

• Яблоко официаллă сайчĕ
• Чăваш Яблоко
• Парти программи 2014 ҫулхи пушӑн 20-мӗшӗнче архивланӑ.(выр.)