Амет-Хан Султан
Амет-Хан Султан — (1920 ҫулхи юпан 20-мӗшӗ – 1971 ҫулхи нарӑсӑн 1-мӗшӗ), гварди майорĕ, икĕ хут Совет Союзӗн Паттӑрӗ.[1][2][3][4] Указсен датисем - 24 çурла 1943, 29 çĕртме 1945.
Çентерӳсен ят-йышĕ
Андрей Симоновпа тата Михаил Быков авиаци историкĕсем тунă ят-йышра Амет-Хан 603 хут çапăçма вĕçсе тухса 150 сывлăш хирĕçĕвĕнче пĕччен тăшманăн 30 самолётне тата ушкăнра 19 самол́тне персе антарнă.[5][6]
| Д а т а | Тăшман | Самолет ӳкнĕ е çапăçу иртнĕ вырăн | Хăйĕн самол́ёчĕ |
| 31.05.1942 | 1 Ю-88 (таран) | Ярославль | "Харрикейн" |
| 06.07.1942 | 1 Ме-109 (в гр. 1/10) | Большая Слепуха | |
| 1 Ме-109 (в гр. 1/11) | Ивановка | ||
| 08.07.1942 | 4 Ме-109 (в гр. 4/12) | Калабино - Долгуша - Архангельское | |
| 09.07.1942 | 1 Ме-109 (в гр. 1/6) | Ольховка | |
| 10.07.1942 | 1 Ме-109 (в гр. 1/8) | Замятино | |
| 21.07.1942 | 1 Ме-109 | Большая Верейка | |
| 2 Ме-109 (ушкăнра 2/6) | |||
| 1 "Хе-113" (ушкăнра 1/6) | |||
| 23.07.1942 | 1 Ю-87 (в гр. 1/6) | Привалыран çурçĕререх | |
| 23.08.1942 | 1 Ме-109 | Заплавное, кăнтăрарах | Як-7 |
| 02.09.1942 | 1 Ме-109 | Красноармейск | |
| 03.09.1942 | 1 Ме-109 | Демидово | |
| 07.09.1942 | 1 Ме-109 | Акатовка | |
| 08.09.1942 | 1 Ме-109 (мăшăрта) | Грачи | |
| 09.09.1942 | 1 Ю-88 (ушкăнра 1/6) | Садовая | |
| 11.09.1942 | 1 Ю-88 (ушкăнра 1/7) | Сталинград | |
| 14.09.1942 | 1 ФВ-189 (в паре) | Акатовка | |
| 1 Ю-88 (ушкăнра 1/9) | Сталинград, çурçĕр хĕрринче | ||
| 1 Ме-109 (ушкăнра 1/9) | Сталинград, кăнтăр хĕрринче | ||
| 15.09.1942 | 1 Ме-109 (ушкăнра 1/6) | Рыбзавод (Сталинград) | |
| 1 Ме-109 | Пасар (Сталинград) | ||
| 13.12.1942 | 1 Хе-111 | Бузиновка - Петровский | Як-1 |
| 21.03.1943 | 1 Ме-109 | Батайск | |
| 25.03.1943 | 1 Ю-87 | Койсуг, кăнăтрарах | |
| 1 Ме-109 | Батайск аэродромĕнчен кăнăтрарах | ||
| 22.07.1943 | 1 Хе-111 | Мариновкăран çурçĕрелле | |
| 24.07.1943 | 1 Хе-111 | Куйбышево - Дмитриевка | |
| 20.08.1943 | 2 Ю-87 | Калиновка | "Аэрокобра" |
| 21.08.1943 | 1 Ю-88 | Успенская | |
| 1 Хе-111 | Успенская, çурçĕр-тухăçрах | ||
| 02.10.1943 | 1 Ю-88 | Ворошиловка | |
| 06.10.1943 | 1 Ме-109 | Большой Токмак | |
| 10.10.1943 | 1 Ю-87 | Пришиб | |
| 08.02.1944 | 1 Ю-88 | Берислав, анăçарах | |
| 13.03.1944 | 1 Ме-109 | Очаков, çурçĕр-тухăçарах | |
| 22.03.1944 | 1 Ю-52 | Александровка, тухăçарах | |
| 24.04.1944 | 1 ФВ-190 | Херсонес сăмсахĕнчен кăнтăрарах | |
| 14.01.1945 | 1 ФВ-190 | Гумбиннен, тухăçăрах | Ла-7 |
| 16.01.1945 | 2 ФВ-190 | Гумбиннен | |
| 18.01.1945 | 1 ФВ-190 | ||
| 13.04.1945 | 1 Ме-109 | Гросс-Хюбникен | |
| 29.04.1945 | 1 ФВ-190 | аэродром Темпельхоф (Берлин) | |
| Пĕтĕмпе персе антарнă - 30 + 19; çапăçма вĕçнисем - 603; сывлаш çăпăçусем - 150. | |||
Чыславсем
- Совет Союзӗн Паттӑрӗ (2)
- Ленин орденӗ (3)
- Хӗрлӗ Ялав орденӗ (4)
- Александр Невский орденĕ
- Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçин 1 степеньлĕ орденĕ
- Хӗрлӗ Ҫӑлтӑр орденӗ
- «Хисеп палли» орденĕ
- Тава тивĕçлĕ СССР тĕрĕслекен вĕçевçĕ
- Сталин парни
- Медальсем
Вуламалли
. — М.: Воениздат. — 247 с.
- Энциклопедисемпе справочниксем
- Амет-Хан Султан // Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 100 000 экз. — ISBN отс., Рег. № в РКП 87-95382.
- Авиация: Энциклопедия / Главный редактор: Г. П. Свищёв. — М.: Большая Российская энциклопедия, 1994. — С. 55. — 766 с. — ISBN 5-85270-086-X
- Симонов А. А. . — М.: Авиамир. — С. 21—22. — 384 с. — ISBN 978-5-904399-05-4.
- Амет-Хан Султан 1920—1971 // Шаблон:Кĕнеке:Испытатели ЛИИ
- Амет-Хан Султан 1920—1971 // Шаблон:Кĕнеке:Испытатели МиГов
- Амет-Хан С. (1920—1971) // Кто был кто в Великой Отечественной войне. Люди События. Факты: краткий справочник / под ред. О. А. Ржешевского. — М.: Республика, 1995. — С. 25.
- Амет-Хан Султан // Шаблон:Кĕнеке:Зачислен навечно
- . — Волг.: Издатель. — С. 38. — 800 с.
- Тĕпчевсем
- Бутаев Б. Б. Амет-Хан Султан. — М.: Политиздат, 1990. — 237 с. — 100 000 экз.
- Очерксем-мемуарсем
- Ковалёв С. Меч Амет-Хана // Шаблон:Кĕнеке:Звёзды немеркнущей славы
- Шаблон:Кĕнеке:Герои и подвиги
- Лавриненков В. Д. Без войны. — К.: Политиздат Украины, 1982. — 272 с.
- Люди бессмертного подвига. 4-е изд., испр. и доп. — Книга 1. — М., 1975. — С. 28-39.
- Путерброт А. Т. Боевая слава Дагестана / предисл. С. Х. Халилова. — Махачкала: Дагестанское кн. изд., 1988. — С. 6-11. — 365 с.
- Библиографи
- В полёте, полном дерзновенья: К 80-летию со дня рождения Амет-Хана Султана 2016 ҫулхи пушӑн 4-мӗшӗнче архивланӑ. / Сост. Р. И. Ушатая. — Симферополь: ЦГБ им. К. А. Тренева, 2000. — 20 с.
Документаллă фильсем
- Наш друг Амет-хан Султан. Сценарий Я. Аранович, И. Шелест. Лётно-исследовательский институт имени М. М. Громова (1971).
- Герой Советского Союза Амет Хан Султан. Автор сценария Андрей Симонов, режиссёр Алексей Поляков. Студия «Крылья России» (2011). — Документальный фильм из сериала «Дороже золота». Пӑхнӑ кун: 2015 ҫулхи ҫӑвӑн 15-мӗшӗ.
Ӑнлантарусем
- ^ Амет-Хан Султан. Архивланӑ 2012 ҫулхи ҫӑвӑн 20-мӗшӗ.
- ^ Амет-Хан Султан. Архивланӑ 2012 ҫулхи нарӑсӑн 3-мӗшӗ.
- ^ Амет-Хан Султан. Наградные листы. Страницы: 1. Архивланӑ 2012 ҫулхи ҫӑвӑн 20-мӗшӗ. и 1. Архивланӑ 2012 ҫулхи ҫӑвӑн 20-мӗшӗ. 2. Архивланӑ 2012 ҫулхи ҫӑвӑн 20-мӗшӗ. 3. Архивланӑ 2012 ҫулхи ҫӑвӑн 20-мӗшӗ.
- ^ . — Мускав: Барс. — С. 35. — 712 с. — ISBN 978-5-85914-075-6.
- ^ Слово об Аметхане Султане | Милли Фирка. Крымские татары. Крым. www.milli-firka.org. Пӑхнӑ кун: 2016 ҫулхи ҫӗртмен 14-мӗшӗ.
- ^ Амет-Хан Султан - Советские асы. Герои воздушных войн 1936-1953 гг. soviet-aces-1936-53.ru. Пӑхнӑ кун: 2016 ҫулхи ҫӗртмен 14-мӗшӗ.
Каçăсем
Амет-Хан Султан «Ҫӗршыв Паттӑрӗсем» сайтра
- Могила А.Султана
- Фото 9 ГИАП
- Мемориал испытателей
- Улица, названная его именем в Крымском селе Межводное Черноморского района.
- Улица, названная его именем 2016 ҫулхи пушӑн 17-мӗшӗнче архивланӑ. в Крымском городе Алупка.
- Сайт «Жизнь, отданная небу»
- Три встречи — Ю. Б. Османов об Аметхане Султане.
