Борисов Александр Михайлович

Александр Михайлович Борисов 1917 ҫулхи кӑрлачӑн 13-мӗшӗнче Петровская ялӗнче ҫуралнӑ^[1]. Ку ял Дорогобуж уесне кӗнӗ. Вӑл Михаил Нестеровичпа Евдокия Степановна Борисовсен хресчен ҫемйинче ҫуралнӑ. Вырӑс. Кӳршӗнчи Вышегор ялӗнче ҫичӗ класс вӗренсе пӗтернӗ. Ҫар хӗсметне каясси умӗн Смоленск хулинчи стройкӑсенче ӗҫленӗ.

А. М. Борисова Ӗҫлекенсемпе Хресченсен Хӗрлӗ Ҫарӗн (РККА) ретне 1938 ҫулхи ҫу уйӑхӗнче чӗннӗ. Вӑл кӗҫӗн командирсен шкулне пӗтернӗ. 1940 ҫулхи утӑ уйӑхӗнче ӑна Ленинград ҫар округӗнчи Хӗрлӗ Ялавлӑ 1-мӗш танк дивизине янӑ. Ку дивизи Псков хулинче тӑнӑ. 1941 ҫулхи ҫӗртмен 17-мӗшӗнче дивизине Заполярье тӑрӑхне куҫарнӑ. Ӑна Алакуртти ялӗ ҫывӑхне вырнаҫтарнӑ. Унта А. М. Борисов аслӑ сержант танк командирӗ пулса хӗсметре тӑнӑ. Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫи пуҫлансан дивизи Ҫурҫӗр фрончӗн 14-мӗш ҫарӗн йышне кӗнӗ.

Аслӑ сержант А. М. Борисов 1941 ҫулхи утӑн 2-мӗшӗнчен пуҫласа ҫапӑҫусене хутшӑннӑ. 161-мӗш чикӗ хуралӗн гарнизон казармисенчен ҫурҫӗрелле тӑватӑ ҫухрӑмра 122-мӗш стрелоксен дивизийӗн 420-мӗш стрелоксен полкӗн подразделенийӗсем ҫапӑҫнӑ. Александр Борисовӑн танк экипажӗ вӗсене пулӑшнӑ. Тӑшман пулемётсемпе артиллерирен хытӑ пенӗ. Ҫавна пӑхмасӑр экипаж ҫапӑҫу хирӗнчен ҫапса амантнӑ совет танкне унӑн экипажӗпе пӗрле кӑларнӑ. Ҫакӑн хыҫҫӑн пехота пайӗсене малтанах хатӗрленӗ позицисене чакма пулӑшнӑ. Утӑн 3-мӗшӗнче Борисовӑн танк экипажӗ 32 сехет хушши Куолайоки(выр.)чăв. юханшыв урлӑ хывнӑ кӗпер патӗнче хӳтӗленнӗ. Вӗсем тӑшмана пехота взводне яхӑн пӗтернӗ. Ҫавӑн пекех темиҫе пулемёт вырӑнне аркатнӑ. Ҫакӑн пирки тӑшман ҫак вырӑнта юханшыв урлӑ каҫассине пӑрахӑҫланӑ. 1941 ҫулхи утӑн 6-мӗшӗнче казармӑсем ҫывӑхӗнчи ҫапӑҫура А. М. Борисов аслӑ сержантӑн БТ-7 танкне ҫапса сиенлетнӗ. Танк экипажӗнчи ҫынсем, командирпа перле, аманнӑ. Анчах та вӗсем сиенленнӗ машинӑран малалла пеме чарӑнман. Ӑна ҫапӑҫу хирӗнчен илсе тухичченех тӑшманпа ҫапӑҫнӑ. Борисов аслӑ сержантӑн пуҫӗ йывӑр аманнӑ. Ӑна Кандалакша хулинчи 1440-мӗш эвакогоспитале илсе ҫитернӗ.

1941 ҫулхи утӑн 22-мӗшӗнче СССР Аслӑ Канашӗн Президиумӗн Хушӑвӗ тухнӑ. Хушу «Хӗрлӗ Ҫарӑн пуҫлӑх йышне Совет Союзӗн Паттӑрӗн ятне парасси ҫинчен» ятлӑ пулнӑ. Борисов Александр Михайлович аслӑ сержанта Совет Союзӗн Паттӑрӗ ятне панӑ. Ку ятпа ӑна «нимӗҫ фашизмӗпе ҫапӑҫакан фронтра командовани хушнӑ ҫар тивӗҫне тӗслӗхлӗ пурнӑҫланӑшӑн тата ҫав вӑхӑтра паттӑрлӑх кӑтартнӑшӑн» чысланӑ^[2]. Анчах та 1941 ҫулхи ҫурлан 15-мӗшӗнче Александр Михайлович сурансене пула пурнӑҫран уйрӑлнӑ. А. М. Борисова Раҫҫей Федерацийӗнчи Мурманск облаҫне кӗрекен Кандалакша хулинчи совет салтакӗсен тӑванла вилтӑпринче пытарнӑ.

• «Ылтӑн Ҫӑлтӑр» медаль (1941 ҫулхи утӑн 22-мӗшӗ).
• Ленин орденӗ (1941 ҫулхи утӑн 22-мӗшӗ).

• А. М. Борисов Совет Союзӗн Паттӑрне халалланӑ астӑвӑм хӑмине Раҫҫей Федерацийӗнчи Мурманск облаҫӗн Кандалакша хулинче вырнаҫтарнӑ (Борисов урамӗ, 8 ҫурт).
• Кандалакша хулинчи пӗр урама А. М. Борисов Совет Союзӗн Паттӑрӗн ятне панӑ.
• А. М. Борисов Совет Союзӗн Паттӑрне халалласа Ленинград облаҫӗнчи Приозерск районне кӗрекен Нурмиярви посёлокне Борисово ят панӑ.

• Общедоступный электронный банк документов «Подвиг Народа в Великой Отечественной войне 1941—1945 гг.» (паллӑ мар) Архивланӑ 2012 ҫулхи пушӑн 13-мӗшӗ. № в базе данных 2002688 (паллӑ мар). Архивланӑ 2013 ҫулхи ҫӑвӑн 16-мӗшӗ.
• Обобщённый банк данных «Мемориал» (паллӑ мар). Архивланӑ 2012 ҫулхи ҫӑвӑн 10-мӗшӗ. ЦАМО, ф. 58, оп. 818883, д. 92 (паллӑ мар)(недоступная ссылка — история)., ЦАМО, ф. 58, оп. А-83627, д. 2954 (паллӑ мар)(недоступная ссылка — история)., ЦАМО, ф. 58, оп. 977534, д. 1 (паллӑ мар)(недоступная ссылка — история)., Информация из списка захоронения 51-8 (паллӑ мар)(недоступная ссылка — история)., Учётная карточка захоронения 51-8 (паллӑ мар)(недоступная ссылка — история)., Схема захоронения 51-8 (паллӑ мар)(недоступная ссылка — история).

А. М. Борисов аслӑ сержанта Совет Союзӗн Паттӑрӗн ятне илме тӑратни